• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Για την πολιτική του Κόμματος στη σφαίρα της λογοτεχνίας

Επιμέλεια Παναγιώτης Μανιάτης //

Απόφαση του Πολιτικού Γραφείου της Κεντρικής Επιτροπής του Ρώσικου Κομμουνιστικού Κόμματος

Για την πολιτική του Κόμματος στη σφαίρα της λογοτεχνίας

1) Η βελτίωση της υλικής ευημερίας των μαζών τα τελευταία χρόνια, σε συνδυασμό με τη μετατροπή της στάσης του λαού που προκάλεσε η επανάσταση, η ένταση της μαζικής δραστηριότητας, η κολοσσιαία διεύρυνση του ορίζοντα, κλπ., δημιουργεί μια τεράστια αύξηση των πολιτιστικών αναγκών και απαιτήσεων. Μπήκαμε έτσι στη σφαίρα της πολιτιστικής επανάστασης, που αποτελεί προϋπόθεση για την περαιτέρω κίνηση προς την κομμουνιστική κοινωνία.

2) Μέρος αυτής της μαζικής πολιτιστικής ανάπτυξης είναι η ανάπτυξη της λογοτεχνίας-προλεταριακής και αγροτικής κατά πρώτο λόγο, αρχίζοντας με τις εμβρυακές της μορφές, οι οποίες είναι την ίδια στιγμή απίστευτα πλατιές σε έκταση (εργάτες-ανταποκριτές, αγρότες-ανταποκριτές, εφημερίδες τοίχου, κλπ.), και καταλήγοντας στην ιδεολογικά βασισμένη λογοτεχνική-καλλιτεχνική παραγωγή.

3) Από την άλλη μεριά, η πολυπλοκότητα της οικονομικής διαδικασίας· η ταυτόχρονη ανάπτυξη αντιφατικών ακόμα και απροκάλυπτα εχθρικών οικονομικών μορφών· η γέννηση και το δυνάμωμα μιας νέας αστικής τάξης που προκαλείται από την ανάπτυξη αυτών των διαδικασιών· η αναπόφευκτη, αν και όχι πάντα άμεσα αναγνωρισμένη έλξη ενός τμήματος της παλιάς και νέας διανόησης προς αυτή την αστική τάξη· η χημική έκκριση από τα κοινωνικά βάθη νέων ιδεολογικών πρακτόρων αυτής της αστικής τάξης– όλα αυτά δεν μπορούν παρά να αποκαλύπτονται στη λογοτεχνική επιφάνεια της κοινωνικής ζωής.

4) Έτσι, όπως στη χώρα μας γενικά δεν έχει σταματήσει η ταξική πάλη, έτσι ακριβώς δεν έχει σταματήσει και στο λογοτεχνικό μέτωπο. Σε μια ταξική κοινωνία δεν υπάρχει και δεν μπορεί να υπάρχει ουδέτερη τέχνη, αν και η ταξική φύση της τέχνης γενικά και της λογοτεχνίας ειδικά εκφράζεται με μορφές ασύγκριτα πιο ποικιλόμορφες από ότι, για παράδειγμα, στην πολιτική.

5) Ωστόσο, θα ήταν εντελώς λάθος να αγνοήσουμε το βασικό γεγονός της κοινωνικής μας ζωής, δηλαδή, το γεγονός της κατάκτησης της εξουσίας από την εργατική τάξη και την ύπαρξη προλεταριακής δικτατορίας στη χώρα μας. Ενώ πριν από την κατάληψη της εξουσίας το προλεταριακό κόμμα υποδαύλιζε την ταξική πάλη και είχε μια πολιτική που στόχευε στην καταστροφή της κοινωνίας στο σύνολό της, στην περίοδο της δικτατορίας του προλεταριάτου, το κόμμα του προλεταριάτου βρίσκεται αντιμέτωπο με το ερώτημα του πώς να συμβιώσει με την αγροτιά ενώ τη μετασχηματίζει αργά· το ερώτημα του πώς να επιτρέψει μια ορισμένη συνεργασία με την αστική τάξη ενώ τη συνθλίβει αργά· και το ερώτημα του πώς να θέσει στην υπηρεσία της επανάστασης την τεχνική και κάθε άλλη διανόηση και να την αποσπάσει ιδεολογικά από την αστική τάξη.

Έτσι, αν και η ταξική πάλη δεν έχει σταματήσει, η μορφή της έχει αλλάξει, επειδή για το προλεταριάτο, στη θεωρητική έννοια, ο στόχος του αγώνα ήταν άλλος πριν από την κατάκτηση της εξουσίας και άλλος τώρα. Στη θέση του στόχου της καταστροφής, τώρα υπάρχει ο στόχος της θετικής κατασκευής στην οποία – υπό την ηγεσία του προλεταριάτου – ευρύτερα στρώματα της κοινωνίας πρέπει να τραβηχτούν.

6) Το προλεταριάτο πρέπει, διατηρώντας, δυναμώνοντας και διευρύνοντας συνεχώς τον ηγετικό του ρόλο, να καταλάβει την αντίστοιχη θέση σε μια σειρά από νέους τομείς του ιδεολογικού μετώπου. Η διαδικασία διείσδυσης του διαλεκτικού υλισμού σε εντελώς νέες σφαίρες (βιολογία, ψυχολογία, και φυσικές επιστήμες γενικά) έχει ήδη αρχίσει. Με τον ίδιο τρόπο, η κατάκτηση θέσεων στη σφαίρα της λογοτεχνίας πρέπει, αργά ή γρήγορα, να γίνει πραγματικότητα.

7) Πρέπει να θυμόμαστε, ωστόσο, ότι αυτό το πρόβλημα είναι απείρως πιο πολύπλοκο από ό,τι άλλα προβλήματα που λύνονται από το προλεταριάτο, γιατί ακόμα και μέσα στα πλαίσια της καπιταλιστικής κοινωνίας, το προλεταριάτο μπορεί να προετοιμάσει τον εαυτό του για τη νικηφόρα επανάσταση, δημιουργώντας στελέχη μαχητών και ηγετών και αναπτύσσοντας για το ίδιο ένα θαυμάσιο ιδεολογικό όπλο για τον πολιτικό αγώνα. Δεν μπορεί όμως να επεξεργαστεί ζητήματα φυσικών επιστημών ή τεχνολογίας· και έτσι σαν πολιτιστικά καταπιεσμένη τάξη δεν μπορεί να διαμορφώσει τη δική του λογοτεχνία, τη δική του μοναδική καλλιτεχνική μορφή, ή το δικό του στυλ. Ενώ το προλεταριάτο έχει ήδη στα χέρια του αλάθητα κριτήρια για το κοινωνικό-πολιτικό περιεχόμενο οποιουδήποτε λογοτεχνικού έργου, δεν έχει ακόμη οριστικές απαντήσεις για όλα τα ζητήματα που αφορούν την καλλιτεχνική μορφή.

8) Από τα παραπάνω θα πρέπει να καθορίζεται η πολιτική του ηγετικού κόμματος του προλεταριάτου στη σφαίρα της λογοτεχνίας. Στο πλαίσιο αυτό, πρώτα απ’ όλα, θα πρέπει να εξετάσουμε τα ακόλουθα ζητήματα: τη σχέση μεταξύ προλεταριακών και αγροτικών συγγραφέων με τους λεγόμενους ‘’συνοδοιπόρους’’ και άλλους· την πολιτική του κόμματος σε σχέση με τους ίδιους τους προλεταριακούς συγγραφείς· ζητήματα κριτικής· ζητήματα σχετικά με το ύφος και τη μορφή των καλλιτεχνικών έργων και των μεθόδων επεξεργασίας των νέων καλλιτεχνικών μορφών· και, τέλος, ζητήματα οργανωτικού χαρακτήρα.

9) Η σχέση μεταξύ των διαφόρων ομάδων συγγραφέων -με όρους κοινωνικής-ταξικής ή κοινωνικής-ομαδικής έννοιας- καθορίζεται από τη γενική μας πολιτική. Ωστόσο, εδώ πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι η ηγεσία στη σφαίρα της λογοτεχνίας ανήκει στην εργατική τάξη στο σύνολό της, με όλους τους υλικούς και ιδεολογικούς της πόρους. Δεν υπάρχει ακόμα ηγεμονία των προλεταριακών συγγραφέων, και το Κόμμα πρέπει να βοηθήσει αυτούς τους συγγραφείς να κερδίσουν το ιστορικό τους δικαίωμα σ’ αυτή την ηγεμονία. Οι αγροτικοί συγγραφείς θα πρέπει να βρίσκουν φιλική αποδοχή και να έχουν την απόλυτη υποστήριξή μας. Το έργο μας είναι να καθοδηγήσουμε  τα αναπτυσσόμενα στελέχη τους στην τροχιά της προλεταριακής ιδεολογίας χωρίς ωστόσο να καταστρέψουμε από το δημιουργικό τους έργο τις αγροτικές λογοτεχνικές-καλλιτεχνικές εικόνες, εικόνες που αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για την επίδρασή τους στην αγροτιά.

10) Σχετικά με τους “συνοδοιπόρους”, πρέπει να έχουμε υπόψη μας: α) τη διαφοροποίησή τους· β) τη σημασία πολλών απ’ αυτών ως προικισμένων «ειδικών» της λογοτεχνικής τεχνικής· γ) την ύπαρξη ταλαντεύσεων σ’ αυτό το στρώμα συγγραφέων. Η γενική οδηγία εδώ θα πρέπει να είναι η αντιμετώπισή τους με τακτ και προσοχή, δηλαδή, μια προσέγγιση που θα εξασφαλίζει τις αναγκαίες προϋποθέσεις γι’ αυτούς έτσι ώστε να περάσουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα στην πλευρά της Κομμουνιστικής ιδεολογίας. Αποτρέποντας τα αντιπρολεταριακά και αντεπαναστατικά στοιχεία (τα οποία στις μέρες μας είναι εντελώς ασήμαντα) και καταπολεμώντας την ιδεολογία της νέας αστικής τάξης που διαμορφώνεται σε ένα τμήμα των «συνοδοιπόρων» με απόψεις “Αλλαγής Ορόσημων”, το Κόμμα πρέπει να αντιμετωπίζει ανεκτικά τις ενδιάμεσες ιδεολογικές μορφές, βοηθώντας υπομονετικά αυτές τις αναπόφευκτα πολυάριθμες μορφές να αναπτύσσονται στην πορεία μιας όλο και πιο στενής συντροφικής συνεργασίας με τις πολιτιστικές δυνάμεις του Κομμουνισμού.

11) Σε σχέση με τους προλεταριακούς συγγραφείς, το Κόμμα πρέπει να πάρει την εξής θέση: βοηθώντας την ανάπτυξή τους με κάθε τρόπο και λαμβάνοντας όλα τα μέτρα για την υποστήριξή τους, το Κόμμα πρέπει να κάνει ό,τι μπορεί για να αποτρέψει την εμφάνιση ανάμεσά τους μιας Κομμουνιστικής αλαζονείας, το πιο ολέθριο φαινόμενο. Το Κόμμα -ακριβώς επειδή βλέπει σε αυτούς τους προλεταριακούς συγγραφείς τους μελλοντικούς ιδεολογικούς ηγέτες της Σοβιετικής λογοτεχνίας- πρέπει να καταπολεμά με κάθε δυνατό τρόπο την επιπόλαια, περιφρονητική στάση απέναντι στην παλιά πολιτιστική κληρονομιά, καθώς και στους ειδικούς του καλλιτεχνικού λόγου. Ενάντια στη συνθηκολόγηση, από τη μια μεριά, και ενάντια στην Κομμουνιστική αλαζονεία απ’ την άλλη– αυτό πρέπει να είναι το σύνθημα του Κόμματος. Το Κόμμα πρέπει επίσης να καταπολεμά τις προσπάθειες εγκαθίδρυσης μιας προλεταριακής λογοτεχνίας καθαρά θερμοκηπίου. Ευρεία αντίληψη των φαινομένων σε όλη τους την πολυπλοκότητα· να μην περιοριζόμαστε μόνο στα σύνορα του εργοστασίου· να μην είμαστε λογοτεχνία του εργαστηρίου, αλλά της μεγάλης, αγωνιζόμενης τάξης, που καθοδηγεί εκατομμύρια αγροτών- έτσι πρέπει να είναι ο ορίζοντας του περιεχομένου της προλεταριακής λογοτεχνίας.

12) Οτιδήποτε αναφέρθηκε παραπάνω προσδιορίζει –γενικά και ειδικά- τα καθήκοντα της κριτικής, η οποία είναι ένα από τα κύρια διαπαιδαγωγικά όπλα στα χέρια του Κόμματος. Χωρίς να απεμπολεί, ούτε λεπτό, τις θέσεις του Κομμουνισμού, χωρίς να υποχωρεί ούτε κατά ένα γιώτα από την προλεταριακή ιδεολογία, αποκαλύπτοντας την αντικειμενική ταξική πρόθεση των διαφόρων λογοτεχνικών έργων, η Κομμουνιστική κριτική πρέπει να καταπολεμά ανελέητα τις αντεπαναστατικές εκδηλώσεις στη λογοτεχνία και να ξεσκεπάζει το φιλελευθερισμό της «Αλλαγής Οροσήμων», κλπ, ενώ, την ίδια στιγμή, να δείχνει το μεγαλύτερο δυνατό τακτ, προσοχή και ανεκτικότητα σε όλες εκείνες τις λογοτεχνικές ομάδες που μπορούν να πάνε και θα πάνε με το προλεταριάτο. Η Κομμουνιστική κριτική πρέπει να αποβάλει τον τόνο της διαταγής από την προσέγγισή της. Μόνο τότε θα έχει βαθιά διαπαιδαγωγική σημασία, όταν θα στηρίζεται στην ιδεολογική υπεροχή της. Η μαρξιστική κριτική πρέπει να εκδιώξει αποφασιστικά απ’ το περιβάλλον της κάθε πομπώδη, ημιμαθή και αυτάρεσκη Κομμουνιστική αλαζονεία. Η μαρξιστική κριτική πρέπει να υιοθετήσει σα σύνθημά της το «να μαθαίνεις» και να αποκρούει κάθε προχειρότητα και ετσιθελισμό στο περιβάλλον της.

13) Διαπιστώνοντας αλάνθαστα το κοινωνικό-ταξικό περιεχόμενο των λογοτεχνικών ρευμάτων, το Κόμμα σα σύνολο δεν μπορεί να δεσμευτεί πρόωρα σε οποιαδήποτε τάση στον τομέα της λογοτεχνικής μορφής. Καθοδηγώντας τη λογοτεχνία στο σύνολό της, το Κόμμα δεν μπορεί να υποστηρίξει μια μόνο λογοτεχνική ομάδα (ταξινομώντας αυτές τις ομάδες ανάλογα με τις διαφορές τους στη μορφή και στο στυλ), όπως δε μπορεί να εκδώσει αποφάσεις για να λύσει τα προβλήματα της μορφής της οικογένειας, παρ’ όλο που, εν γένει, το Κόμμα καθοδηγεί αναμφισβήτητα και πρέπει να καθοδηγεί την οικοδόμηση ενός νέου τρόπου ζωής. Το κατάλληλο για την εποχή στυλ θα δημιουργηθεί, αλλά θα δημιουργηθεί με άλλους τρόπους, και η λύση αυτού του προβλήματος δεν έχει ακόμα διαφανεί. Στην τρέχουσα φάση της πολιτιστικής ανάπτυξης, όλες οι προσπάθειες για να δεσμευτεί το Κόμμα προς αυτή την κατεύθυνση πρέπει να αποκρούονται.

14) Γι’ αυτό, το Κόμμα πρέπει να ταχθεί υπέρ του ελεύθερου συναγωνισμού μεταξύ των διαφόρων ομάδων και τάσεων σ’ αυτόν τον τομέα δραστηριότητας. Κάθε άλλη λύση στο πρόβλημα θα ήταν μια επίσημη, γραφειοκρατική ψευτο-λύση. Με τον ίδιο τρόπο, είναι απαράδεκτο να επιβληθεί με διάταγμα ή με απόφαση του Κόμματος το νομιμοποιημένο μονοπώλιο σε οποιαδήποτε ομάδα ή λογοτεχνική οργάνωση πάνω στις λογοτεχνικές εκδόσεις. Δίνοντας υλική και ηθική υποστήριξη στην προλεταριακή και προλεταριοαγροτική λογοτεχνία και βοηθώντας τους συνοδοιπόρους, κλπ, το Κόμμα δεν μπορεί να παραχωρήσει το μονοπώλιο σε κάποια ομάδα, ακόμα και στην πιο προλεταριακή ως προς το ιδεολογικό της περιεχόμενο. Αυτό θα σήμαινε την καταστροφή της ίδιας της προλεταριακής λογοτεχνίας.

15) Το Κόμμα πρέπει, με κάθε δυνατό τρόπο, να ξεριζώσει τις απόπειρες ερασιτεχνικής και αναρμόδιας διοικητικής επέμβασης στις λογοτεχνικές υποθέσεις. Το Κόμμα πρέπει να φροντίσει για την προσεκτική επιλογή του προσωπικού στους οργανισμούς που έχουν εξουσία πάνω στον τύπο, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί μια πραγματικά σωστή, χρήσιμη, και χαρακτηριζόμενη από τακτ καθοδήγηση της λογοτεχνίας μας.

16) Το Κόμμα πρέπει να υποδείξει σε όλους τους εργάτες της λογοτεχνίας την ανάγκη σωστού διαχωρισμού των λειτουργιών μεταξύ των κριτικών και των συγγραφέων. Οι τελευταίοι πρέπει να μεταφέρουν το κέντρο βάρους της δουλειάς τους στη λογοτεχνική παραγωγή, με την ακριβή έννοια του όρου, χρησιμοποιώντας το τεράστιο υλικό της σύγχρονης κοινωνίας. Αυξημένη προσοχή πρέπει να δοθεί στην ανάπτυξη της εθνικής λογοτεχνίας στις πολυάριθμες δημοκρατίες και επαρχίες της Ένωσής μας.

Το Κόμμα πρέπει να υπογραμμίσει την ανάγκη δημιουργίας λογοτεχνίας που αποβλέπει στο μαζικό αναγνωστικό κοινό των εργατών και των αγροτών· πρέπει να ξεκόψουμε πιο θαρραλέα και αποφασιστικά με τις αριστοκρατικές προκαταλήψεις στη λογοτεχνία, και, αξιοποιώντας όλα τα τεχνικά επιτεύγματα των παλιών ειδικών, να επιλέξουμε την κατάλληλη μορφή που θα είναι κατανοητή σε εκατομμύρια. Μόνο όταν αυτό το μεγάλο πρόβλημα λυθεί η Σοβιετική λογοτεχνία και η μελλοντική προλεταριακή πρωτοπορία της θα είναι ικανές να ολοκληρώσουν την πολιτιστική-ιστορική αποστολή τους.

Πράβντα, 1 Ιούλη 1925.

 

πηγή: http://www.sovlit.net/decreejuly1925/