• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Εικαστικές Τέχνες και Αλβανικό Μέτωπο

Επιμέλεια Ηρακλής Κακαβάνης //

Στο ρόλο των Εικαστικών Τεχνών στον πόλεμο του 1940-41 αναφέρεται μια ενότητα από το ιστορικό περίγραμμα στην έκδοση «Εικαστικές Τέχνες και Αντίσταση» του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος, με αφορμή την ομώνυμη έκθεση που διοργάνωσε πέρσι. Από το ίδιο λεύκωμα αντλήσαμε και τα περισσότερα έργα Τέχνης.

Βακιρτζής Γιώργος «Πόλεμος του 40», 1985

Βακιρτζής Γιώργος «Πόλεμος του 40», 1985

ΙΤΑΛΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ – ΑΛΒΑΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ

Η εισβολή των Γερμανών στην Πολωνία και οι γενικότερες εξελίξεις σηματοδοτούν την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στην Ελλάδα, τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρί­ου 1940, οι Ιταλοί επιτίθενται και εισβάλλουν στα σύνορα με την Αλβανία. Η κυβέρνηση Μεταξά, έχοντας αποφασίσει να ταχθεί με τα συμφέροντα των Άγγλων, για να ενισχύ­σει οικονομικά τον πόλεμο στην Αλβανία καλεί εικαστικούς καλλιτέχνες να δημιουργή­σουν αφίσες που θα καλούν τον κόσμο να ενισχύσει οικονομικά το στρατό.

Γκλίνος Αντώνης «Πόλεμος»

Γκλίνος Αντώνης «Πόλεμος»

Το αλβανικό μέτωπο και ο ηρωισμός του λαού αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για τους καλλιτέχνες. Καλλιτέχνες στο Μέτωπο, με το ένα χέρι πολεμούν και με το άλλο αποτυπώνουν κάθε μικρή και μεγάλη σκηνή του πολέμου, της καθημερινής ζωής των στρατιωτών, της αυταπάρνησης που δείχνουν στον αγώνα για την υπεράσπιση της πα­τρίδας τους, τις κακουχίες, αλλά και σκηνές από την υποδοχή του κόσμου στις πόλεις και στα χωριά που απελευθέρωναν. Παράλληλα, κινηματογραφιστές και φωτογράφοι της εποχής, με τα πενιχρά μέσα που διέθεταν αποτύπωναν μέσα από το φακό τους όλες αυτές τις στιγμές.

Σε αυτή την περίοδο αναπτύχθηκε από μεγάλο μέρος των εικαστικών και η αντι­φασιστική γελοιογραφία, που βρήκε κύρια έκφραση στον έντυπο τύπο της εποχής, ενώ την ίδια στιγμή ξεχωριστό, αλλά με μεγάλη σημασία κεφάλαιο, είναι εκείνο της σκηνογραφίας στις επιθεωρήσεις της Βέμπο, των αδερφών Καλουτά κλπ, που γίνονταν με σκοπό τη διασκέδαση και την οικονομική ενίσχυση των ελλήνων στρατιωτών στο Μέτωπο.

Η καλλιτεχνική δημιουργία όμως δεν περιορίστηκε μόνο στο Μέτωπο. Καλλιτε­

Κατράκη Βάσω «Για τους στρατιώτες»

Κατράκη Βάσω «Για τους στρατιώτες»

χνες που είχαν μείνει πίσω, αποτύπωναν την κατάσταση που επικρατούσε στις πόλεις και στα χωριά. Την αγωνία από τις οικογένειες των στρατιωτών, τις προετοιμασίες για το Μέτωπο, τη μεταφορά τροφίμων κι εξοπλισμού από τις γυναίκες στην Πίνδο, την πείνα, τη φτώχεια.

Οι καλλιτέχνες ξεκινούν δουλειά με προκηρύξεις, συνθήματα, σε κάθε πόλη και χωριό. Οργανώνονται καλύτερα τα παράνομα τυπογραφεία.

Το εργαστήριο του χαράκτη Γιάννη Κεφαλληνού στην ΑΣΚΤ γίνεται φυτώριο μέσα από το οποίο ξεπηδά η τέχνη της

αντίστασης, που αγκαλιάζει πολλούς φοιτητές της Σχολής: Τάσσος, Βάσω Κατράκη, Γιώργης Βαρλάμος, Γιώργος Δήμου, Γιάννης Στεφανίδης, είναι μερικοί μόνο από τους καλλιτέχνες που έταξαν στην κυριολεξία τον εαυτό τους στη διάθεση των αναγκών του αγώνα.

Γραμματόπουλος Κώστας «Ελα να το πάρεις»

Γραμματόπουλος Κώστας «Ελα να το πάρεις»

Γενικά, στο εργαστήρι του Κεφαλληνού έπνεε αέρας δημοκρατικής ελευθερίας και η συμβολή του εργαστηρίου του στάθηκε πατριωτική στα χρόνια της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης. Εκεί, με την καθοδήγηση του Κεφαλληνού, τυπώθηκαν πολλά αντιστασιακά έργα του αγώνα. Μάλιστα, καταστράφηκαν από τους Γερμανούς μερικά έργα από το μαρτυρολόγιό του, που τ’ ονομάζει «Λιμό της Κατοχής» (1942).

Το χάραγμα στο ξύλο αποτελεί την κύρια τεχνική που χρησιμοποιείται από τους καλλιτέχνες. Την ξυλογραφία τη θεωρεί ο Τάσσος ως «την τέχνη του λαού».

Τα χρόνια της Αντίστασης έδωσαν νέα πνοή και στη καλλιτεχνική δημιουργία. Η εμφάνιση των Γερμανών, τα βασανιστήρια, οι πένθιμες νεκρικές πομπές, το λαϊκό δικαστήριο, γυναίκες και παιδιά, είναι μερικές από τις συνθέσεις αυτής της περιόδου. Με εκφραστικότητα ο αγωνιστής, ο άνθρωπος, η μητέρα, το παιδί, μετατρέπεται σε μια οικουμενική μορφή, που ενσαρκώνει όλο το βάθος της ανθρώπινης τραγικότητας και συμπόνιας.

Η δράση του υποβρύχιου «Παπανικολής» εναντίον των ιταλικών νηοπομπών

Η δράση του υποβρύχιου «Παπανικολής» εναντίον των ιταλικών νηοπομπών

Σε αυτήν την εποχή, η τέχνη που αναπτύσσεται δεν προορίζεται για κανενός είδους σαλόνια. Είναι τέχνη που πηγάζει από τον ίδιο τον λαό και την πάλη που αυτός διεξάγει. Είναι τέχνη που στο επίκεντρο της βάζει τον άνθρωπο και τις τεράστιες δυ­νατότητες που αυτός έχει καθώς συνειδητοποιεί τη δύναμη του. Η τέχνη γίνεται όπλο, γίνεται εργαλείο στα χέρια του κάθε καλλιτέχνη για να επικοινωνήσει, να αποτυπώσει, να συγκινήσει, να επιτελέσει το κοινωνικό της ρόλο.

 

 

Γραμματόπουλος Κώστας «Οι ηρωίδες του 1940»

Γραμματόπουλος Κώστας «Οι ηρωίδες του 1940»

 

Τάσσος Α. «Εδωσες εσύ»

Τάσσος Α. «Εδωσες εσύ»

Σπηλιώπουλος Ιωάννης «Ασθενής του Αλβανικού πολέμου»

Σπηλιώπουλος Ιωάννης «Ασθενής του Αλβανικού πολέμου»

Τάσσος Α. «Στιλέτο»

Τάσσος Α. «Το στιλέτο»

 

(Το εικαστικό του εξωφύλλου είναι του Δημήτρη Μεγαλίδη)