• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

«Η εποχή των πληβείων»

Γράφει η Μαριάνθη Αλειφεροπούλου -Χαλβατζή //

Θέλω να ευχαριστήσω το Στέφανο Ψαραδάκο γιατί μου εμπιστεύτηκε να παρουσιάσω το ποιητικό του έργο “Στην  εποχή των πληβείων”.

Όταν ένα βιβλίο , ιδιαίτερα ποίησης,  παραδοθεί από τον συγγραφέα στο κοινό, αποκτά μια δική του οντότητα. Ανεξαρτοποιείται, σε ενα βαθμό, από τον συγγραφέα και συνδέεται και με τον αναγνώστη.

Ο αναγνώστης ανάλογα με τη δική του προσωπικότητα, τις εμπειρίες, ακόμα και τη στιγμή που το διαβάζει,  δημιουργεί τα δικά του συναισθήματα,  τις δικές του ερμηνείες, μεταφορές  και σηματοδοτήσεις.  Αυτή είναι η δύναμη του βιβλίου ποίησης, να ξεπερνά το συγγραφέα του. Να ενεργοποιεί το μυαλό και τα συναισθήματα του αναγνώστη, πάνω βέβαια στο συγκεκριμμένο πλαίσιο αρχών και νοημάτων που έχει χαράξει ο συγγραφέας.

Έτσι κι εγώ θα σας μεταφέρω  τη δική μου ανάγνωση, όχι την επιστημονική ανάλυση κάποιου ειδικού, πχ  φιλολόγου, κριτικού, γιατί  δεν είμαι. Ελπίζω σαν αναγνώστρια να έχω προσεγγίση τους στόχους και το πνεύμα του ποιητή.

Πρόκειται για ένα μικρό βιβλίο 75 σελιδων με τον τίτλο ” Στην εποχή των πληβείων.” που εκδόθηκε το Νοέμβριο του 2015 από τις εκδόσεις “Εντύποις”.  Στο εμπροσθόφυλο μια πολύ μικρή εικόνα , που δείχνει το γνωστό  γίγαντα,  να έχει καρφώσει  το βέλος του μέσα στο στόμα του θεριού. Στο οπισθόφιλο καθώς και στην τρίτη σελιδα του βιβλίου, υπάρχει ένας πίνακας του Τάκη Βίνη, που σε παραπέμπει σε ανθρώπους του μόχθου,   συνδεδεμένος δε  με τον τίτλο του βιβλίου νομίζεις πως τραβάνε το κάρο της ζωής.

Γιατί η εικόνα του εμπροσθόφυλου είναι τόσο μικρή;  Συμβολικό;  Εγώ έτσι το είδα. Δεν είναι ευκολο να σκοτώσεις το θεριό, ιδιαίτερα στην εποχή των πληβείων. Χρειάζεται θέληση, αποφασιστικότητα , προσπάθεια για να διακρίνεις τη διέξοδο,  να  ακολουθήσεις το δρόμο του αγώνα. Η ελευθερία απαιτεί θέληση, προσπάθεια, δύναμη και θυσίες.

 Αυτό νομίζω είναι και το κεντρικό μήνυμα του βιβλίου.

Περιέχει 24 ποιήματα, εκ των οποίων το πρώτο, ” Γράμμα σε έναν ποιητή”  αναφέρεται στον Ναζίμ Χικμέτ και έχει πάρει το πρώτο βραβείο στο Λογοτεχνικό διαγωνισμό “Ασημένια Σελίδα.”  Υπάρχει ένα ακόμα άτιτλο ποιημα, που αναφέρεται στη μοίρα του πληβείου να προσκυνάει , χωρισμένο στην αρχή και στο τέλος των ποιημάτων.

Το μέτρο είναι ελευθερο. Όμως δεν θα σταθώ, όπως προείπα, στη μορφή του λόγου,  αλλά στον ίδιο το λόγο.

Διαβάζοντας το έργο του Στέφανου, σε κερδίζουν τα νοήμά του. Κεντρίζει τη σκέψη, δημιουργεί προβληματισμούς, εμπλουτίζει  τις γνώσεις και την αισθητική αντίληψη. Σε πνίγει η ήττα, ο συμβιβασμός, η άγνοια,  ο φόβος του πληβείου ήδη απο το πρώτο άτιτλο ποιημα. Ασφυκτιάς,   δεν σε αφήνει όμως να πνιγείς, γιατί  παράλληλα υπάρχει η ανάταση του αγωνιστή, υπάρχουν τα σκιρτήματα  της αντίδρασης, οι αναλαμπές των  μηνυμάτων της νίκης, το όραμα  ενός άλλου κόσμου. Ψάχνεις μαζί με το συγγραφέα.  Γιατί αυτό το ανώτερο πλάσμα της φύσης, ο άνθρωπος , ο μόνος κάτοχος της συνείδησης πάνω στη γη, τόσο συχνά την περιφρονεί, την αγνοεί, δεν τολμάει να την κατακτήσει;  Γιατί δεν την διεκδικεί;  Γιατί την ξεπουλάει;

Οι πληβείοι έζησαν σε κάποια ιστορική στιγμή πριν από αιώνες. Χτίσανε, άβουλοι μεν, αλλά   με τον ιδρώτα , με τη βία και τις ίδιες τους τις ζωές τα θεμέλια του σημερινού κόσμου και του πολιτισμού μας.  Κανενος το όνομα δεν έμεινε στην ιστορία. Έμεινε το  στιγματισμένο ουσιαστικό που τους ενώνει και τους καθορίζει ως κατώτερη τάξη, Πληβείοι,  απέναντι στην ανώτερη τάξη τους πατρίκιους, τα αφεντικά. Η ιστορική αυτή περίοδος πέρασε οριστικά. Έτσι  μας μαθαίνουν  στην ιστορία.  Μήπως όμως για να επαναπαυόμαστε;

Τι συμβαίνει σήμερα;    Μήπως υπάρχουν οι σύγχρονοι πληβείοι,  που προσπαθούν να τους αλλάξουν την  εξωτερική εμφάνιση για να μην αναγνωρίζονται; Δυστυχώς ναι και σε αυτούς αναφέρεται το βιβλίο που συζητάμε.

Γιατί όμως εξακολουθούν να υπάρχουν, ύστερα από τόσες κατακτήσεις του ανθρώπου και της ανθρωπότητας;  Ποιός τους δημιουργεί και γιατί; Το βιβλιο προσπαθεί να δώσει απαντήσεις.

            Ο φόβος και η άγνοια είναι τα θεριά που κατασπαράζουν τη συνείδηση  και μαζί της, την ελπίδα, τη δύναμη του ανθρώπου να κατακτήσει την ελευθερία του.  (Σαν άτομο, αλλά  και συλλογικά σαν τάξη) Ποιός γεννάει όμως αυτά τα θεριά;  Είναι νομοτελειακά; Ποιός ωφελείται; Πότε  και πως θα εξαφανιστούν;

Το φόβο και την άγνοια τα γεννάει η βία και η εκμετάλλευση του  ανθρώπου. Τα καλλιεργούν τα αφεντικά, οι εκμεταλλευτές για να κρατάνε τον άνθρωπο πληβείο. Να δουλεύει για αυτούς, να τους παραχωρεί την εξουσία να διαφεντεύουν τη ζωή του. Να τους  ευχαριστεί,  γιατί του δίνουν ένα κομμάτι από το καρβέλι που του παράγουν. Να θυμώνει ίσως  μαζί τους καμμιά φορά, να τον πνίγει το άδικο, αλλά να προσκυνάει.

“και να δοξάζει ο τυχερός που λεύτερος θα πάει να κοιμηθεί

τσιμπολογόντας λεύτερα τ’ αφέντη τα αποφάγια.”

Πιστέυω, πως ένας από τους λόγους που παρακίνησαν το Στέφανο να γράψει αυτό το βιβλίο αυτή την εποχή,  ήταν η οικονομική κρίση ιδιαίτερα των τελευταίων ετών. Μία κρίση  του καπιταλιστικού συστήματος, με πολύπλευρες κοινωνικές εκφράσεις, που καλλιέργησε και έκανε πιο εμφανή τα χαρακτηριστικά του πληβείου. Μια κρίση που ανέδειξε   τους σύγχρονους πληβείους σαν νομοτελιακό αποτέλεσμα,  αλλά και  αναγκαία προϋπόθεση της επιβίωσης και της ανάκαμψης του συστήματος και των αφεντικών του.

Κατακτήσεις του 20 αιώνα πάρθηκαν πίσω παγκόσμια και στη χωρα μας. Οι ανατροπές στις πρωην σοσιαλιστικές  χώρες, ξαναγέννησαν πληβείους, αφού η κατάργηση της εκμετάλλευσης που είχε κατακτηθεί από τους προλετάριους  σαν κοινωνική σχέση και  τους είχε εξαλείψει, δεν κατάφερε να ολοκληρωθεί σε αυτή τη φάση.

Στη χώρα μας και όχι μόνο, που η εκμετάλλευση ακόμα “ζεί και βασιλευει”, πάρθηκαν πίσω  κατακτήσεις, που είχαν βελτιώσει τις συνθήκες ζωής και εργασίας του λαού. Τα δεκαπεντάωρα στη δουλειά , οι εργασιακές σχέσεις λάστιχο,  οι βαρειές και ανθυγιεινές συνθήκες εργασίας, τα λεγόμενα εργατικά ατυχήματα, (στην ουσία, εργατικά εγκλήματα) τα μλοκάκια χωρίς ασφάλιση, η ανισοτιμία της γυναίκας, οι απολύσεις εγκύων, τα χαρτιά που ζητάνε οι εργοδότες από τα νέα κορίτσια, ότι δεν θα γίνουν μανάδες  όσο είναι στη δουλειά, η ανεργία , η φτώχια, η πορνεία, τα ναρκωτικά, η προσφυγιά,  τι άλλο είναι παρά σύγχρονη σκλαβιά; Ιδιαίτερα  αν συσχετισθουν με τις σημερινές κατακτήσεις της επιστήμης και της τεχνολογίας,  που μεγαλώνουν  την αποδοτικότητα της εργασίας;  Αντί να έχουμε βελτίωση των όρων ζωής έχουμε φτώχεια, ανεργία, πολέμους και συγκέντωση αμύθητου πλούτου σε λίγους. Όλα αυτά  δεν χωρίζουν την κοινωνία σε πληβείους  και αφέντες;

Μπορεί τους αφέντες, λογω της μεγάλης συγκέντρωσης του πλούτου να μην τους βλέπουμε δίπλα μας, όμως υπάρχουν και είναι  το ίδιο σκληροί και απάνθρωποι.

Μπορεί αρκετοί πληβείοι σήμερα να έχουν  καναπέ και τηλεόραση, ψίχουλα βέβαια μπροστά στις σύγχρονες  ανάγκες τους, αλλά αυτά δεν εξάλειψαν την υποβάθμισή τους σε άβουλα, φοβισμένα  όντα. Δεν αναιρούν την ουσία του πληβείου. Μπορεί μάλιστα  μερικοί να νομίζουν  πως είναι και ελευθεροι να διαλέγουν  τον εκμεταλευτή τους, να του εκχωρούν  τη συνείδησή τους.

Σε αρκετά ποιήματα αναδεικνύεται η ψυχολογία  αυτού του σύγχρονου πληβείου.  Του συμβιβασμένου,  του νικημένου, οι εσφαλμένοι δρόμοι διεξόδου που αναζητάει, που στην ουσία  είναι αδιεξόδοι. Ο ατομισμός, οι συνειδητές ή υποσυνείδητες  ενοχές, η παραίτηση που  ανακυκλώνονται  συντηρούν την τάξη των πληβείων .

 “για να μπορεί του σκλάβου ελεύθερα να απολαμβάνει την ανεμελιά

κι ελεύθερα του υπηρέτη να γυρεύει την ανεύθυνη βολή

και να δοξάζει ο τυχερός, που λεύτερος θα πάει να κοιμηθεί

τσιμπολογόντας λεύτερα τ’ αφέντη τα αποφάγια.

Αξιολύπητος;    ΌΧΙ . Το να τον λυπάσαι δεν οδηγεί πουθενά. Πρέπει να το ταρακουνήσεις, να ιδεί  τις αιτίες  της ήττας του,  τους  υπευθυνους, τα  αφεντικά αλλά και τις δικές του τις ευθύνες. “Αν πώ ότι δεν φταίς σε υποτιμώ” λεει σε ένα ποιημα.

Στο  βιβλιο παράλληλα  αναφέρονται προσπάθειες, ανατάσεις και νίκες του παρελθόντος. Άνθρωποι που υψώθηκαν στο μπόι της ελευθερίας.

“Τότε που άλικος έρεε στο ηλιοβασήλεμα, ολόιδιος αίμα ο αγώνας

και στις ψυχές μας στάλλαζε τ’ απόσταγμα μυρουδιαστών ανθών

αντίδοτο και γιατρειά και δύναμη να χτίσουμε την εποχή του ανθρώπου……….

Τότε που τέκνα εγένναε αμέτρητα η λευτεριά

από των μελλοθάνατων την τελευταία της ζωής ανάσα….”

Στις γραμμές του βιβλίου χαράζουν οι ακτίνες ενός άλλου κόσμου, όπως τον ονειρεύτηκαν αυτοί που τόλμησαν να αναμετρηθούν, με τον εχθρό. Φωτίζεται το αισιόδοξο μήνυμα της νίκης. Στο ξεχασμένο πχ  γράμμα στο μπαούλο της γιαγιάς διαβάζουμε τα λογια ενός αγωνιστή(του άνδρα της προφανώς) από τη φυλακή:  ” πες μου για σένα,  το παιδί πες μου αν με θυμάται” και πιο κάτω  “κάποτε θα σπάσουμε τις αλυσίδες μας και οι νέες των ανθρώπων πολιτείες δεν θάναι πια σαν φυλακές.”

Το βιβλιο του Στέφανου μας θυμίζει, μια ακόμα διδαχή της ιστορίας .  Ότι ο δρόμος του εξανθρωπισμού του ανθρώπου είναι μακρύς και δυσδιάκριτος. Ότι πέρα από τους εκμεταλλευτές  έχουν  ευθύνη και οι πληβείοι, όσο ανέχονται την κατάντια τους.

” Τόσο μακρύς

όσο τυφλή και τρομαγμένη των πληβείων θα βαστά η εποχή

που το κουράγιο σου λειψό, σαν άνθρωπος να αγωνιστείς

μα αρκετό της ζήσης σου τη μίζερη κατάντια να υπομείνεις.”

Χρειάζεται προσπάθεια, γνώση, επαγρύπνηση, συμμετοχή στον  αγώνα. Το τέρας δεν είναι ανίκητο. Για να το νικήσουμε  όμως πρέπει πρώτα να το δούμε,  να το αναγνωρίσουμε  και να το αντιμετωπίσουμε ως τάξη. Φαίνεται πως δεν είναι τόσο ευκολο. Κι αυτό γιατί με όλα τα μέσα προσπαθούν ή να το συσκοτίσουν ή να δείξουν πως είναι  νομοτελιακό και ανίκητο.

Ο συγγραφές μας  δειχνει έναν ακόμα εχθρό, που είναι ο πιο δυσδιάκριτος,  τον εαυτό μας. Αναφερόμενος δε στους εργαζόμενους ως  εργατική τάξη ,  λέει:

“κι όλοι οι εχθροί της προσκυνούν

τον πιο μεγάλο της κι ως σήμερα ανίκητο εχθρό:  τον εαυτό της.” 

Τελειώνοντας θέλω να αναφερθώ σε ένα ακόμα μήνυμα, τόσο επικαιρο, που μας στέλνει ο συγγραφέας,  με το βραβευμένο ποίημα “γράμμα σε έναν ποιητή”, στον δικό μας Ναζίμ. Πρόκειται για τον πόλεμο, το αιματοκύλισμα, τον ξεριζωμό των λαών, την προσφυγιά.  Οι λαοί δεν έχουμε τίποτα  που να μας χωρίζει.             Αναφερόμενος στη μικρασιάτισα γιαγιά του λεει, ” τα όνειρά της μοιραζε με την τουρκάλα Εμινέ,  όπως μοιράζονταν το λιγοστό φαϊ και τ’αχυρένιο στρώμα”  σε κάποιο  υπογειο, φαντάζομαι,  στο  αρχοντικό του κοινού αφεντικού τους. Αυτή η γιαγιά  κομμάτι του λαού μας και της ιστορίας μας, που “της προσφυγιάς επήρε να παραπατεί  το μαυρο μονοπάτι”  μας μαθαίνει ακόμα κάτι σημαντικό,  “πως ίδια τσούζει ο ιδρώς στα μάτια του εργάτη”.  Πως άλλοι χωρίζουνε τους λαούς. Οι ίδιοι αφέντες, για να τους κλεψουνε τον πλουτο που παράγουν. Αντίθετα, τους  λαούς  μας  ενώνουν η κοινή προσπάθεια,  το κοινό όνειρο της ανθρωπότητας για έναν κόσμο  συνεργασίας και αγάπης, χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Τότε…

“όταν οι νεόι στα παγκάκια ερωτευμένοι θα αγκαλιάζονται                           

……..και οι φοιτητές θα απορούν διαβάζοντας το χθές της ιστορίας

καθώς βουβές κι ανώνυμες πισ’ απ’ τα κλειδωμένα τζαμωτά

θα τους κοιτούν ανήμπορες οι μούμιες των αρχόντων.”

Η ιστορία και η εμπειρία  της εποχής μας δείχνουν,  ότι δεν αρκεί να σκοτώσουμε το τέρας. Να εξαλείψουμε το κεφάλαιο , τις πολυεθνικές , τους αφέντες. Πρέπει να καταστρέψουμε  και τη μήτρα του,  που είναι η εκμετάλλευση του ανθρώπου από τον άνθρωπο, γιατί  το τέρας μπορεί να ξαναγενηθεί.

            Το πιο ισχυρό όπλο του ανθρώπου ως μονάδα και του λαού σαν σύνολο, γι αυτό οι αντίπαλοί τους προσπαθούν  να το εξουδετερώσουν,  είναι η συνείδηση, στην τωρινή ιστορική στιγμή θα έλεγα η ταξική συνείδηση.  Αυτή  θα τον οδηγήσει στη γνώση, στην αναγνώριση του  κοινού εχθρού, θα τον οδηγήσει στο συλλογικό  αγώνα , στο ξεπέρασμα του φόβου, στη δύναμη της αξιοπρέπειας, στην ομορφιά του οράματος, στη κατάκτηση της ελευθερίας, δηλαδή στον εξανθρωπισμό του ανθρώπου και της κοινωνίας.

 

Το κείμενο είναι ομιλία της Μαριάνθης Αλειφεροπούλου -Χαλβατζή στην εκδήλωση – παρουσίαση στισ 27/4/2016 στη Νέα Ιωνία.