• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Ο Αϊ-Νικόλας των Ελλήνων

Γράφει ο Ηρακλής Κακαβάνης //

Από την πρώτη βδομάδα του Δεκέμβρη ο «Αϊ-Νικόλας έρχεται τα χιόνια φορτωμένος». Ο χειμώνας αρχίζει να γίνεται δυνατός. Αρχίζουν οι μεγάλες κακοκαιρίες, ξεσπούν στις θάλασσες θύελλες απ’ όλες τις κατευθύνσεις. Ισως γι’ αυτό ο Aγιος Νικόλαος , που συνέπεσε να γιορτάζεται αυτή την εποχή, λατρεύτηκε τόσο πολύ, αφού θεωρήθηκε προστάτης των ναυτικών. Η σύνδεση αυτή στηρίχτηκε σε ένα «περιστατικό» που αναφέρεται στο συναξάρι του μητροπολίτη Μύρων που αγιοποιήθηκε. Ταξίδευε με πλοίο προς τους ιερούς τόπους, έπιασε φουρτούνα και με την προσευχή του ησύχασε τη θαλασσοταραχή και σώθηκε το πλοίο και οι πλέοντες από πνιγμό, ενώ αναστήθηκε και ένας ναύτης που είχε πέσει από το κατάρτι στο κατάστρωμα κατά τη διάρκεια της τρικυμίας. Επίσης, αναφέρονται και άλλες «διασώσεις» αθώων και πάρα πολλές είναι οι διηγήσεις για τα θαύματά του. Γι’ αυτό και συχνή η επίκληση για τη βοήθειά του «Αγιε Νικόλα, βοήθα με!», με την προϋπόθεση για τη βοήθειά του «Κούνα και συ το χέρι σου».

Πάνω απ’ όλα ο Aγιος Νικόλαος είναι κύριος των ανέμων και της τρικυμίας. «Αντικατέστησε» στη συνείδηση του λαού τον Ποσειδώνα και κατέλαβε και τους ναούς του. Για το λαό μας μάλιστα ο Aγιος Νικόλαος δεν είναι ο ονομαστός μητροπολίτης των Μύρων της Μ. Ασίας, αλλά κάποιος που ασκούσε το επάγγελμα του θαλασσινού. Λέγεται μάλιστα ότι επινόησε το πηδάλιο κάνοντας πιο ασφαλή τα ταξίδια των πλοίων. Ως καραβοκύρη παριστάνουν τον άγιο και οι αγιογράφοι.

Ο Αγιος Νικόλαος ρίχνει από το παράθυρο χρήματα στη φτωχή οικογένεια (ιταλική απεικόνιση)

Ο Αγιος Νικόλαος ρίχνει από το παράθυρο χρήματα στη φτωχή οικογένεια (ιταλική απεικόνιση)

Επίσης, λέγεται ότι φρόντιζε τους φτωχούς και αναφέρονται μυστικές επισκέψεις του σε σπίτια φτωχών όπου τους πετούσε πουγκιά με χρήματα για να τους βοηθήσει. Αυτό το γεγονός μαζί με τη συχνή θαυματουργική του παρέμβαση, από το στόμα των ναυτικών μεταδόθηκε στο γνωστό κόσμο και δημιουργήθηκε σιγά σιγά ο «πόθος» – ελπίδα επίσκεψης στα σπιτικά των φτωχών ανθρώπων. Αυτή η ελπίδα επίσκεψης του Αϊ-Νικόλα αναμείχθηκε με παλιούς ειδωλολατρικούς μύθους του βορρά, με παραδόσεις ευρωπαϊκών λαών, μεταλλάχθηκε στην Αμερική στα εργαστήρια της «Coca Cola» και γεννήθηκε ένας νέος άγιος, ο Αϊ-Βασίλης που καμιά σχέση δεν έχει πλέον ούτε με τον Αϊ-Νικόλα ούτε με το Βασίλειο το Μέγα. Αυτός ο καινούριος άγιος με τη βοήθεια των ΜΜΕ κυριαρχεί στη ζωή μικρών και μεγάλων.

Η διάδοση των ονομάτων

Θαλασσοδαρμένος και θαλασσοθρεμμένος ο λαός ακούμπησε την ελπίδα του στον Αϊ-Νικόλα. Εχτισε εκκλησίες προς τιμήν του και έδωσε το όνομά του στα παιδιά του. Πέμπτο στη γενική κατάταξη (5.300 εμφανίσεις σε δείγμα 78.017 ανδρικών ονομάτων) και σε πολλά νησιά πρώτο σε δημοτικότητα (νίκη + λαός (< λεώς)· νίκη του λαού). Εντεκα εμφανίσεις έχει ο τύπος Νίκος, από μία το Νικόλας και Νικολάκης. Αρκετά είναι και τα θηλυκά παράγωγα του ονόματος: Νικολάκη (2 εμφανίσεις σε δείγμα), Νικολία (1 εμφάνιση), Νικολαΐς (3 εμφανίσεις), Νικολάια (1 εμφάνιση), Νικολα (1 εμφάνιση), Νικολίτσα (13 εμφανίσεις) – ιδιαίτερα δημοφιλές στην Αχαΐα. Τα Νικολίνα, Νικολούδα, όπως και το ανδρικό Νικολέτος δεν εμφανίζονται στο δείγμα, αλλά χρησιμοποιούνται. Το όνομα Νικολέτα (1.197 εμφανίσεις) είναι γαλλικό και προέρχεται από το Νικόλαος (< Nicolette υποκοριστικό του Nicole, θηλυκό του Nicola/ Nicholas).

Αναλυτικά για το διεθνές ταξίδι του αγίου Νικολάου και τη «γέννηση« του Santa Claus έγραψα στον «Ριζοσπάστη».

 

(Στη φωτό εξωφύλλου, βουλγάρικη απεικόνιση του αγίου Νικολάου να σώζει ναυτικούς)