• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Προμηθέων τόποι, Μαριάνθης Αλειφεροπούλου – Χαλβατζή

Παρουσιάζει η Κυριακή Καμαρινού //

Έχω την τιμή και τη χαρά σήμερα να παρουσιάσω το ποιητικό πόνημα της κ. Μαριάνθης Αλειφεροπούλου – Χαλβατζή, για τους τόπους της πατρίδας μας,  που στην πρόσφατη Ιστορία γέννησαν τους σύγχρονους Προμηθείς.

Πρώτος τόπος, το μαρτυρικό χώμα της ιδιαίτερης πατρίδας της ,της Λακωνίας. Στο Μονοδέντρι, στις 26/11/43 εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς και του συνεργάτες τους 118 παλικάρια – ο ανθός των απελευθερωτικών οργανώσεων του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ. Λίγο αργότερα, το Μάρτη του ΄44, δυο χιλιόμετρα πιο πέρα, στην εκατόμβη των εκτελεσμένων προστέθηκαν 45 ακόμη αγωνιστές. Πολλοί απ΄ αυτούς από το χωριό της Μαριάνθης, τις Κροκεές. Ο πόνος , ο θαυμασμός για την ηρωική στάση τους την συγκλονίζουν, σφραγίζουν την προσωπικότητά της , καθορίζουν «το μέτρο της καρδιάς» και της ιδεολογικής εγγύτητας μ΄ αυτούς που κατακτούν «την πλέρια ελευθερία» κατά την αναμέτρηση με την τυραννία, τη βία, το φασισμό, την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.

Η ιδιότητα τής γιατρού την έφερε ακόμα πιο κοντά στην αναζήτηση της ανθρώπινης δύναμης και απαντοχής του νου κατά την αναμέτρηση με τον ταπεινωτικό  και απηνή βασανισμό σώματος και συνείδησης, όπως αυτός εφαρμόστηκε στο «εργαστήρι της βίας», στη  Μακρόνησο, από τους μοναρχοφασίστες, όπου για μια δεκαετία από το 1947 , μαρτύρησαν πάνω από 100 χιλ. αγωνιστές.

Βουτώντας το ποιητικό πενάκι της στους γνώριμους και δοκιμασμένους στο διάβα της ιστορίας μας ρυθμούς του ιαμβικού δεκαπεντασύλλαβου , στις οικείες εικόνες της λαϊκής μας παράδοσης, στους μύθους και τα τραγούδια του λαού μας, οριοθετεί το μεγαλείο του ιστορικού γεγονότος,  για να το παραδώσει αυθεντικό και ανεξίτηλο στην αγκαλιά της λαϊκής μούσας και του ιστορικού χρόνου. Η βαρύτητα του χρέους που αναλαμβάνει αποτυπώνεται με την ομηρική προτροπή προς τον Ποιητή να΄ναι «απόσταγμα ο στίχος του αλήθειας και αρμονίας», που όπως θα δούμε, υπηρετείται από τη Μαριάνθη Α. με συνέπεια και αστείρευτη λυρικότητα.

Έτσι, το «Μονοδέντρι», ενώ αποτελεί πιστό αποτύπωμα μιας ιστορικής στιγμής ,ταυτόχρονα ,μέσα από τη δραματοποίηση της αφήγησης και την ανάδειξη της τραγικότητας των γεγονότων, καταφέρνει να αποκαλύψει την πραγματική διάσταση του φασισμού. Οι γερμανοί φασίστες δεν ήταν μόνο κατακτητές, ήταν φορείς της πιο αποτρόπαιης και εγκληματικά διαστρεμμένης  έκφρασης της … υπερεκμετάλλευσης της ανθρώπινης υπόστασης . Αδίστακτοι  τη στιγμή της ισχύος τους , παραβιάζουν με σαδιστική ικανοποίηση κάθε πανανθρώπινη αρχή. Ανάμεσα στους 118 συλληφθέντες υπάρχουν ολόκληρες οικογένειες, τρία ή τέσσερα μέλη. Στο αίτημα του πατέρα να αφήσουν έστω τον έναν από τους τέσσερις γιους του και να πάρουν τον ίδιο για εκτέλεση η άρνηση έχει στόχο την απόλυτη, ολοκληρωτική συντριβή του αντιπάλου, που στην προκειμένη περίπτωση είναι ο λαός που αντιστέκεται.

Η δύναμη της τολμηρής σύλληψης, που επιτρέπει η λαϊκή μούσα στις «παραλογές», αναθέτει στην ελληνίδα Μάνα, το δύσκολο ρόλο του διαπραγματευτή, ίσως γιατί η Αντίσταση και η Ελευθερία είναι γένους θηλυκού…, ίσως γιατί το νήμα του ποιητικού οίστρου αποτελεί συνέχεια της σύλληψης της Μαριάνθης Α., για την ενσάρκωση στο πρόσωπο της Μάνας του πραγματικού περιεχομένου της ζωής- γεννά τη ζωή , αγωνίζεται  για τη συνέχειά της κι αν χρειαστεί απαλύνει λυτρωτικά το τέλος της με στωικότητα και λεβεντιά.

Πλήθος γνώριμων μοτίβων των δημοτικών μας τραγουδιών, όπως οι προσωποποιήσεις έμψυχων και άψυχων στοιχείων, που μιλούν και εμπλέκονται ενεργά στη δράση, μάς παρασέρνουν με τη ζωντάνια και την παραστατικότητά τους σε ένα τραγικό παρακολούθημα των διακυμάνσεων του εσωτερικού της κόσμου. Η Μάνα σαστίζει στο άκουσμα του «κακού και ανήκουστου μαντάτου», το αρνείται και όταν το συνειδητοποιεί αντρειεύει, «ίδιο θεριό βρυχιέται, εκδίκηση ορκίζεται, τους δήμιους καταριέται». Δε διστάζει να συναντήσει τον «Γερμανό», να απαιτήσει να της αφήσει έστω  τον ένα γιο. Της το αρνείται βασανιστικά, θέτοντας τον όρο να διαλέξει η ίδια ποιον από τους τέσσερις. Τη δίκαιη αγανάκτησή της για το απαράδεκτο δίλημμα ακολουθεί ο χλευασμός του φασίστα και η σκληρή της τιμωρία να ιδεί αλυσοδεμένα τα μελλοθάνατα παιδιά της, για να τα  τσακίσει και να τσακιστεί. Με εικόνες λιτές, απίστευτου λαϊκού κάλους αποτυπώνεται ο συναισθηματικός κόσμος τής πιο κρίσιμης εσωτερικής αναμέτρησης, λίγο πριν πάρει την απόφαση να τους μεταφέρει το αρχέγονο «ταν ή επί τας»:

«[1]Κι ως την πηγαίνουν σέρνοντας πισθάγκωνα δεμένη,   η μάνα αναμετριότανε, θέριευε την καρδιά της,    ροκάναγε τον πόνο της, κράτει τα λογικά της.    Βράχος να γίνει και φωλιά, στο πέλαγο μουράγιο,    για να τους δώσει το φιλί, της μάνας το κουράγιο    κορφή να γίνει απάτητη, να βγουν να αγναντέψουν   αλώνι πέτρινο, πλατύ, απάνω να χορέψουν   να ανοίξουν τις φτερούγες τους, να ζυγιαστούν στα ύψη    εκεί το βόλι να τους βρει, ίδιο τους το μεράδι  και ως θα χαράζει η αυγή, θα σπάζει το σκοτάδι  τον ήλιο ν΄ ανταμώσουνε, φως λάβα να γενούνε  για να φωτίζουν τη ζωή, ψηλά ν΄ άνηφορίσει δροσοσταλίδα στο αίμα τους, η γη να κοκκινίσει…» !!!

Η μητρική παρουσία, σα σύμβολο επισφράγισης του πραγματικού περιεχομένου της ελευθερίας διαπερνά  και το αφήγημα για το Μακρονήσι. Η μυθοπλαστική σύλληψη ξεκινά από τις αρχές δημιουργίας του κόσμου και την ανθρωπογονία. Η Μάνα Γη υπερασπίζεται το στέρφο και άγονο αποπαίδι της, εναντιώνεται στο μαύρο πεπρωμένο που προδιαγράφεται για τη Μακρόνησο, προβλέποντας ότι μια μέρα «θα γίνει μήτρα ζωής και λευτεριάς». Η προσδοκία της επαληθεύεται, μα περνά μέσα από δακρύβρεχτο και ματωμένο δρόμο. Άλλα πρόσωπα κεντρικά της αφήγησης: ο πατέρας Ουρανός με βοηθούς – αδιάψευστους μάρτυρες για όσα θα συντελεστούν-τον Ήλιο, το Φεγγάρι, την Πούλια και το Αυγερινό. Ο Όλυμπος – σύμβολο της δικαιοσύνης και της αρετής. Ο Ποιητής- η καταγραφή της Ιστορίας. Ο Δίας- έκφραση Κράτους και της Βίας, για να ναι «ο άνθρωπος και η σκέψη του, στη δούλεψή του» , συγκρούεται με τους Τιτάνες-Γίγαντες – αγωνιστές, φορείς ιδανικών μιας άλλης εξουσίας και κοινωνίας..

Η σύγκρουση δίνεται με ανέντιμους όρους, γιατί οι αγωνιστές είναι κρατούμενοι, πάνω τους ασκείται η πιεστική βία για συνειδησιακή συνθηκολόγηση και αποκήρυξη ενός αγώνα, που μόλις λίγα χρόνια πριν, όταν δόθηκε με άλλους όρους , στα μαρμαρένια αλώνια, ήταν νικητές! Μέσα σε 14 ενότητες  ξετυλίγεται με σπειροειδή μαεστρία το αιματοβαμμένο χρονικό όσων διαδραματίστηκαν στα πρώτα τρία χρόνια λειτουργίας του λεγόμενου «Νέου Παρθενώνα». Τα ανείπωτα μαρτύρια και οι βασανισμοί, που γίνονται υπό το φως του Ήλιου και του Φεγγαριού καταγγέλλονται στον Ουρανό και τον Όλυμπο. Ο δόλος και η μπαμπεσιά τού πρωτοθεού Δία αποκαλύπτονται και έτσι ο θρόνος του τυράννου γκρεμίζεται και «απ΄ του Ολύμπου την κορφή, τ απάτητο το ξάγναντο κατέβηκε και λούφαξε στου φασισμού το άδυτο». Το αιματηρό πογκρόμ και ο ξυλοδαρμός μέχρι θανάτου, της 29ης  Φλεβάρη και 1ης Μάρτη του΄48, αφήνει πίσω του 350 νεκρούς και πολλαπλάσιους σακατεμένους ψυχικά και σωματικά ανθρώπους. Το φρόνημα όμως των χιλιάδων παλικαριών παραμένει ελεύθερο, δεν γίνονται οι επιδιωκόμενες μαζικές «δηλώσεις μετανοίας». Είναι μια ηρωική αναμέτρηση, που πλαισιώνεται με εικόνες από τον «Ύμνο στην Ελευθερία»… «λυγούν και πάλι ορθώνονται, τρεκλάν μα μένουν όρθιοι   τη Λευτεριά γνωρίσανε απ΄ του σπαθιού την κόψη  λαφροπατάει ξυπόλητη και αιματοβαμμένη   στεφάνι βάζει στους νεκρούς, πανώρια, ανδρειωμένη

Μετά τη νίκη αυτή θα λέγαμε ότι το καθεστώς της ελευθερίας του νου κρίθηκε ανεπίστρεπτα. Δικαιώθηκε με την παρουσία χιλίων γυναικών, οι οποίες μεταφέρθηκαν για «αναμόρφωση» στις αρχές του ΄49 από το Τρίκερι. Νέες κοπέλες, ανταρτοπούλες, μικρομάνες, αδερφές και μανάδες ανταρτών «πλάστρες της ζωής, της ομορφιάς υφάντρες…. την αναντρειά ξεγύμνωσαν με το γυναίκειο πείσμα». Η δύναμή τους μπόλιασε τον αέρα, έδωσε θάρρος στους συναγωνιστές-συντρόφους τους, πυροδότησε ακόμα περισσότερα «ΟΧΙ». Το πιο ηχηρό, μετά από μαρτύρια 30 ημερών, ήταν του ήρωα Τατάκη. Ο θάνατος και ταυτόχρονα η νίκη του σύγχρονου Προμηθέα έτρεψαν σε φυγή τον Δία, που «άθλιος, δειλός και μισερός, κρυφά μέσα στη νύχτα, φεύγει απ΄ το βράχο που γινε της λευτεριάς η μήτρα

***

Μικρό σε όγκο, μα πολύ βαρύ το βιβλίο που παρουσιάζω σήμερα. Η βαρύτητα των στίχων βρήκε το επικό συνταίριασμά της στην εικαστική επένδυση με έργα των μεγάλων μας χαρακτών, που βίωσαν πάνω στο σώμα και την ψυχή τους τη βία της εξορίας και εγκλεισμού. Είναι τα έργα της Βάσως Κατράκη και του Γιώργου Φαρσακίδη.

Στη σημερινή πικρή και στυφή συγκυρία της καπιταλιστικής κρίσης, της προσπάθειας για νεκρανάσταση του φασισμού, η προβολή του ιστορικού χρόνου και των διδαγμάτων του στο σήμερα είναι αναγκαία και επίκαιρη. Τα ελεγειακά αφηγήματα συγκίνησαν ήδη τους πρώτους καλλιτέχνες. Θα χουμε τη χαρά να ακούσουμε τη μελοποίησή τους από τους μουσικούς Πάνο Μπούσαλη και Νίκο Αθανασάκη. Θα΄ταν επίσης ευτύχημα να βλέπαμε μέρος της συλλογής των 20 έργων ζωγραφικής με θέμα την «Ανθρωπογονία», που ενέπνευσαν τον Θεσσαλονικιό ζωγράφο Γιώργο Ιωαννίδη.

Η  Γιγαντομαχία συνεχίζεται και η θετική έκβασή της για τους λαούς , που ξεκίνησε από τόπους Προμηθεϊκούς , προχωράει ακάθεκτη για να χτιστεί ο νέος κόσμος , που «θεμέλιο θα χει τη δουλειά, το δίκιο για δοκάρι και την ειρήνη για αρμό και στέργιο αγκωνάρι».!!!

Ας μας φέρει η καινούργια Χρονιά πιο κοντά στον νέο αυτόν κόσμο! Χρόνια Πολλά!

[1] Παρήχηση του «Ρ»