• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Ο πρώτος επίσημος γιορτασμός της 28ης Οκτωβρίου

Επιμέλεια: Αλέκος Χατζηκώστας //

Η επέτειος του «ΟΧΙ» γιορτάστηκε για πρώτη φορά στα χρόνια της Κατοχής. Πιο συγκριμένα αυτή πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στις 18/10/1941 στον προαύλιο χώρο του Πανεπιστημίου Αθηνών.Τα επόμενα χρόνια προσπάθειες εορτασμού έγιναν από τις αντιστασιακές οργανώσεις ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΕΠΟΝ.

Για πρώτη φορά η επέτειος γιορτάστηκε επίσημα στις 28 Οκτωβρίου 1944 στην Αθήνα παρουσία στην απελευθερωμένη πρωτεύουσα της κυβέρνησης «Εθνικής Ενότητας». Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο εορτασμός τόσο αναφορικά με τα μηνύματα που πέρασαν σ’αυτόν, όσο και σε σχέση με το πολιτικό-κοινωνικό περιβάλλον που είχε αρχίσει να διαμορφώνεται τις πρώτες μέρες της απελευθέρωσης. Στο αφιέρωμά μας αυτό αξιοποιούμε αφενός δημοσιεύματα του ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ και αφετέρου της ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ (που δίνει και τη στάση, έστω και γενικά του αστικού κράτους και του αστικού πολιτικού συστήματος)

Το επίσημο πρόγραμμα

ele28Στην εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ (27/10/1944) με τίτλο «ΤΟ ΕΠΙΣΗΜΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΑΥΡΙΑΝΟΥ ΕΟΡΤΑΣΜΟΥ» γίνεται αναφορά του πρόγραμμα όπως το ανακοίνωση το Υπουργείο Εσωτερικών: «Εκ του Υπουργείου Εσωτερικών ανεκοινώθη ότι κατά τον αυριανόν εορτασμόν της αντιστάσεως του Ελληνικού Έθνους εις την ιταλικήν επίθεσιν ψαλήσαι δοξολογία εις τον Μητροπολητικόν Ναοόν. Το Υπουργικόν Συμβούλιον θα μεταβή εις τον Ναόν την 10.30’ π.μ. Θα παραστούν η Ιερά Σύνοδος, ο Αποκρισάριος του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ο Εξαρχος του Παναγίου Τάφου, οι αρχηγοί των ξένων δογμάτων, οι πρώην Πρωθυπουργοί, οι Μεγαλόσταυροι των Β’ Ταγμάτων Σωτήρος, Γεωργίου του Α’ και Φοίνικος, τα Μέλη του Συμβουλίου της Επικρατείας, τα Μέλη του Αρείου Πάγου, του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η Σύγκλητος της Ακαδημίας, η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου., η Σύγκλητος του Πολυτεχνείου, η Σύγκλητος της Σχολής Οικονομικών και Εμπορικών Επιστημών, τα διδακτικά Συμβούλια των ισοτίμων Ανωτάτων Σχολών, οι πρώην Υπουργοί και πρώην Βουλευταί, οι Αντιστράτηγοι και Αντιναύαρχοι (εν στολή) , αι ανώτεροι Ταξιάρχαι των Β’ Ταγμάτων Σωτήρος, Γεωργίου Α’ και Φοίνικος, ο Νομάρχης, ο Πρόεδρος και ο Εισαγγελεύς Εφετών, η Δημοτική Αρχή Αθηναίων, οι Υποστράτηγοι και Υποναύαρχοι (εν στολή) , τα προεδρεία και τα μέλη του Συμβουλίου των Επιστημονικών, Επαγγελματικών και Εργατικών οργανώσεων, αι Πολιτικαί Αρχαί κλπ. Οι κ.κ αντιπρόσωποι των ξένων κρατών, οι αρχηγοί των Συμμαχικών Στρατευμάτων μετά των Επιτελείων των ως και αι Στρατιωτικαί αντιπροσωπείαι των Συμμάχων Κρατών και η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού θέλουσι κληθή όπως παρευρεθιώσα εις την δοξολογίαν». Παρατηρούμε λοιπόν ότι καλούνται για τον γιορτασμό όποιοι και προπολεμικά (πολιτικές και στρατιωτικές αρχές), «παραβλέποντας» ότι μεσολάβησε Μεταξική Δικτατορία αλλά και Κατοχή, κατά τη διάρκεια των οποίας πολλοί εκπρόσωποι του αστικού κόσμου είχαν συνεργαστεί με τις «Αρχές». Ένα ακόμη δείγμα των απαράδεκτων υποχωρήσεων της ΕΑΜικής πλευράς και στη συμμέτοχη της στην «κυβέρνηση εθνικής ενότητας».

Φυσικά υπάρχει και ο «φόβος» για την παρέμβαση του λαϊκού παράγοντα στον όλο γιορτασμό. Έτσι η εφημερίδα παρουσιάζει «Έκκληση» του στρατιωτικού διοικητή Κατσώτα που αναφέρει : «…Παρακαλεί το κοινό όπως κατά τον αυριανόν εορτασμόν της επετείου της κηρύξεως του ελληνοιταλικού πολέμου, διευκολύνει την τήρησν της τάξεως…Εν τέλει ο κ. Κατσώτας επαφίεται δια την τήρησιν της τάξεως εις όλους τους Ελληνας οι οποίοι θα αποδείξουν ότι γνωρίζουν να σέβονται την ελευθερίαν των».

Σε ανταπόκριση της ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ (29/10/1944) για τον εορτασμό αναφέρονται τα εξής: «Ο πρώτος ελεύθερος εορτασμός της 28ης Οκτωβρίου ετελέσθη χθες εις τας Αθήνας με το ενθουσιασμόν εκείνον τον οποίον επεφύλασσεν εις ευατήν η ψυχή του λαού μας επί τέσσερα έτη. Παρά την βροχήν άπειρα πλήθη κόσμου έλαβον μέρος εις τον εορτασμόν. Αι οργανώσεις της Εθνικής Αντιστάσεως και το ΕΑΜ έλαβον μέρος εις τον εορτασμόν επισήμως. Με τη διαφοράν ότι το μεν ΕΑΜ συμμετέσχε δια του συνόλου της δυνάμεως του ενώ αι λοιπαί οργανώσεις μόνο δι’ αντιπροσωπειών των. Τούτο εγένετο προς αποφυγήν επεισοδίων. Πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι τα συνθήματα των Οργανώσεων Εθνικής Αντιστάσεως κατεχειροκροτήθησαν.

Συμφώνως προς τη πρόγραμμα την 10.30 π.μ εψάλη ις τον Μητροπολητικόν Ναόν δοξολογία χοροστατούντος του Μακαριωτάτου Μητροπολίτου Αθηνών κ. Δαμασκηνού και ολοκλήρου της Ιεράς Συνόδου. Εις την δοξολογίαν παρέστησαν οι αρχηγοί των ξένων δογμάτων, τα μέλη της κυβερνήσεως, οι αρχηγοί των συμμαχικών δυνάμεων κ.κ Ουίλσων και Κάνιγκαμ, ο στρατηγός Σκόμπυ, ο πρεσβευτής της Μ. Βρετανίας κ. Λήπερ, ο κ. Σοφούλης, ο κ. Σοφ. Βενιζέλος και πλείστοι εκ των παρευρισκομένων εν Αθήναις τέως βουλευτών έως της Βουλής του 1935…ως και άλλοι ανώτατοι αξιωματικοί, ο κ. Σαράφης κλπ.

Μετά την δοξολογίαν ο κ. Πρωθυπουργός, τα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου και οι ξένοι επίσημοι κατηυθύνθησαν εις το μνημείον του Αγνώστου Στρατιώτου όπου κατετέθησαν στέφανοι. Η Κυβέρνησις και οι ξένοι επίσημοι παρηκολούθησαν κατόπιν την παρέλασιν των στρατιωτικών τμημάτων. Ιδιαίτεραν εντύπωσιν προεκάλεσαν τα τμήματα του Ναυτικού μας, των ενόπλων μας δυνάμεων της Μέσης Ανατολής και τα τμήματα των Ανταρτών. Μετά την δοξοογίαν εις το Υπουργείο Εξωτερικών και ις το Γραφείον του Προέδρου της Κυβερνήσεως παρισταμένου του κ. Παπανδρέου και ολοκλήρου του Υπουργικού Συμβουλίου ο Δήμαρχος Αθηναίων κ. Αρ. Σκληρός ενεχείρησε εις τον Στρατάρχην  Ουίλσων και εις τον Ναύμαρχον Κανιγκαμ περγαμηνή εις την οποία αναγράφεται η απόφασις περί κηρύξεως αυτών ως επιτίμων πολιτών…

Στον ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ (27/10/1944) διαβάζουμε σχετικά με την προετοιμασία των δυνάμεων του ΚΚΕ και του ΕΑΜ για τον γιορτασμό: «Σ’ όλη την Αθήνα ο ελεύθερος λαός οργανώνει με ενθουσιασμό τον αυριανό γιορτασμό της 28ης Οχτώβρη, της εθνικής αντιφασιστικής μέρας. Με επί κεφαλής το ΕΑΜ και το ΚΚΕ σε όλες τις συνοικίες, τα εργοστάσια και τις υπηρεσίες έγιναν από χτες προσυγκεντρώσεις όπου ομιλητές εξήγησαν τη σημασία της ημέρας και προσκάλεσαν το λαό να μετάσχει σύσσωμος στο αυριανό συλλαλητήριο. 4.000 τροχιοδρομικοί συγκεντρώθηκαν χτες. Οι καπνεργάτες έγραψαν χίλια συνθήματα και οι τηλεβόες τους μιλούν εξακολουθητικά. Συγκεντρώσεις έγιναν στην Ούλεν και την Τηλεφωνική. Οι σιδηροδρομικοί, οι τσαγκαράδες, οι ανάπηροι, οι αυτοκινητιστές, οι επισιτιστές, οι τυπογράφοι, οργάνωσαν συγκεντρώσεις με τέλειας επιτυχία. Στο εργοστάσιο ΕΘΕΛ έγινε μεγάλη συγκέντρωση. Ολη η Αθήνα βρίσκεται στο πόδι για να γιορτάσει την επέτειο που είνε τόσο βαθειά συνδεμένη με την αντιφασιστική εποποιία του λαού μας».

rizos28

Το κλίμα του γιορτασμού δίνει ο ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ με πρωτοσέλιδη αναφορά του (29/10/1944) με τον χαρακτηριστικό τίτλο (που δίνει και ο πλαίσιο της λαϊκής κινητοποίησης των ΕΑΜικών δυνάμεων): «ΣΥΝΘΗΜΑΤΑ; ΛΑΟΚΡΑΤΙΑ! ΘΑΝΑΤΟΣ στους ΠΡΟΔΟΤΕΣ; ΕΚΔΙΚΗΣΗ!» Και συνεχίζει; « Για άλλη μια φορά η Αθήνα έζησε χτες τη συγκίνηση και τον ενθουσιασμό ενός παλλαϊκού ξεσηκωμού. Για άλλη μια φορά ο λαός διαδήλωσε τη απόφασή του να ολοκληρώσει την απελευθέρωση και να κατοχυρώσει τη νίκη και τα δικαιώματά του. Έδειξε τη θαυμάσια συνειδητή πειθαρχία του, τη θέλησή του να εξασφαλίσει την τάξη. Για άλλη μια φορά τα συνθήματά του εδόνησαν την ατμόσφαιρα με την κραυγή από εκατοντάδες χιλιάδες στήθη: Λαοκρατία: Θάνατος στους προδότες! Λαϊκά Δικαστήρια! Θάνατος στο Φασισμό.

Η συγκέντρωση του λαού

Παρά την εξαιρετική κακοκαιρία ου άρχισε τις πρωινές ώρες και έδειχνε πως θα συνεχιζόταν όλη την ημέρα, τεράστιες διαδηλώσεις άρχισαν από νωρίς να συγκροτούνται. Από τα περίχωρα της Αθήνας ξεκινούν με τα πόδια χιλιάδες άνθρωποι. Στις συνοικίες, τα εργοστάσια, τις υπηρεσίες τις τράπεζες, τα ιδρύματα, όπου έχει οριστεί τόπος προσυγκέντρωσης, ένα γεμάτο ενθουσιασμό πλήθος συγκεντρώνεται και συντάσσεται με τη μεγάλη αντιφασιστική παρέλαση. Δεκάδες χιλιάδες λαού αρχίζουν σε λίγο να κατεβαίνουν προς την πλατεία Συντάγματος και τον Άγνωστο Στρατιώτη με σημαίες και λάβαρα, επιγραφές και συνθήματα, τραγουδώντας και ζητωκραυγάζοντας-όλη η Αθήνα η αδάμαστη, η ηρωϊκή, η νικήτρια, η λαοκράτισσα. Ατέλειωτη λαοθάλασσα, πλημμυρίζει τους δρόμους. Κάθε κλαδική, επαγγελματική, εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση, κάθε κομματική αχτίδα, περνάει ξεχωριστά με τη δική της επιγραφή και σημαίες.

Ανθρώπινη πλημμύρα

Πάνω σε αυτοκίνητα ζωγραφικές συνθέσεις αναπαριστάνουν γεγονότα και σκηνές από τον αγώνα το «σπίτι-κάστρο του Υμηττού, τους φοβερούς καταδότες με τη «μάσκα», τους πέντε κρεμασμένους των Ηλυσίων και άλλα. Πίσω από το τιμημένο λάβαρο της ΓΣΕΕ παρελαύνει η εργατική στρατιά. Ακολουθούν οι δημόσιοι υπάλληλοι, οι υπάλληλοι νομικών προσώπων, οι τραπεζικοί, οι τροχιοδρομικοί, οι επαγγελματίες. Μαυροφορεμένες γυναίκες ακολουθούν τη σημαία της Εθνικής Αλληλεγγύης.  Χιλιάδες ενθουσιασμένα παιδιά παρελαύνουν πειθαρχικά με τις σημαίες της ΕΠΟΝ. Όλος ο κόσμος χειροκροτεί ζητωκραυγάζει. Ρίγος ιερής συγκίνησης σκορπίζει η παρέλαση των αναπήρων του πολέμου 1940=41. Στη φάλαγγα των ακρωτηριασμένων παλληλαριών, νοσοκόμες κινούν αδειανά καροτσάκια. Είνε οι ανάπηροι που λείπουν δολοφονημένοι από τα άτιμα χτήνη του Ράλλη.  Η ίδια συγκίνηση καταλαμβάνει το πλήθος όταν περνούν οι «18 εναπομείναντες ακροναυπλώτιες του Χαϊδαρίου», τα Καλάβρυτα και το Δίστομο. Μυριόστομη η φωνή ενός λαού συνειδητού, πειθαρχημένου, κυρίαρχου της ζωής και της τύχης του δονεί την ατμόσφαιρα. Θάνατος στους προδότες! Πολύ σύντομα ολόκληρος ο χώρος στην πλατεία Συντάγματος, στον Άγνωστο Στρατιώτη, στην οδό Πανεπιστημίου έχει κατακλυσθεί.

Η επίσημη τελετή

Στις 10.30 π.μ έγινε δοξολογία στη Μητρόπολη. Την παρακολούθησαν το υπουργικό Συμβούλιο, ο αρχιστράτηγος Ουίλσων, ο ναύαρχος Κάνιγκαμ , ο στρατηγός Σκόμπυ, ο στρατιωτικός αρχηγός του ΕΛΑΣ στρατηγός Σαράφης, ξένοι διπλωμάτες και αρχηγοί θρησκευμάτων, το Δημοτικό Συμβούλιο, οι αντιπρόσωποι του ΕΑΜ, ΕΠΟΝ και άλλων οργανώσεων, οι συναγωνιστές Θέος, Καλομοίρης της Γενικής Συνομοσπονδίας και άλλοι επίσημοι.

Από τη Μητρόπολη οι επίσημοι, τα στρατιωτικά τμήματα και οι οργανώσεις κατευθύνθηκαν στο μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου, όπου κατέθεσαν στεφάνους ο Πρωθυπουργός, ο στρατηγός συναγ. Σαράφης στρατιωτικός αρχηγός του ΕΛΑΣ, όλες οι κομματικές και Εαμικές οργανώσεις της Αθήνας, καθώς και ανάπηροι με αδελφές και μητέρες σκοτωμένων της Αλβανίας και του απελευθερωτικού αγώνα.

elefteheria28

ΚΑΠΠΑ-ΚΑΠΠΑ-ΕΨΙΛΟΝ!

Και τώρα αρχίζει η παρέλαση του λαού. Τρεις ολόκληρες ώρες κατεβαίνουν την οδό Πανεπιστημίου ατέλειωτες συντεταγμένες φάλαγγες του οργανωμένου λαού μέσα σε μια πραγματική θύελλα από ζητωκραυγές και χειροκροτήματα. Κάθε φορά που τα κύματα της ανθρώπινης πλημμύρας εναλλάσσονταν περνώντας μπροστά από τα γραφεία του ΚΚΕ, την οδό Πανεπιστημίου, η εμπιστοσύνης και η λατρεία του λαού στο κόμμα που στάθηκε πρωτοπόρος και οδηγητής, στον υπέροχο αγώνα του, ξεσπάει σε ατελείωτες ζητωκραυγές για τους τιμημένους αρχηγούς του. Καππα-Κάππα-Έψιλον. Σιάντος! Ιωαννίδης! Φάνης! Βροντοφωνάζουν ρυθμικά χιλιάδες λαού. Το ίδιο γίνεται παρακάτω στην οδό Κοραή μπροστά στα γραφεία του ΕΑΜ: ΕΑΜ-Λαοκρατία-Παρτσαλίδης: Εις τας 3 το μεσημέρι συνεχίζεται η παρέλαση μέσα σε ατμόσφαιρα πανηγυρισμού της νίκης και παλαϊκής απόφασης για την ολοκλήρωσή της.

Περνάει ο ΕΛΑΣ του βουνού και της πόλης

Υποδειγματική σε εμφάνιση και επιβλητική σε όγκο ήταν η χτεσινή παρέλαση των δοξασμένων τμημάτων του ΕΛΑΣ της πόλης και του βουνού. Απ’ όπου πέρασαν τα συγκεντρωμένα πλήθη ζητωκραύγαζαν και χειροκροτούσαν ασταμάτητα και πηγαία τα μπαρουτοκαπνισμένα λιοντάρια των ελληνικών βουνών και της ηρωϊκής μας Αθήνας. Οι 25 γενιοφόροι αντάρτες της ΙΙ Μεραρχίας έφτασαν  στο Α’ Σώμα Στρατού από την Ελευσίνα στις 8 το πρωί χτες. Επικεφαλής τους ήταν ο μόνιμος υπολοχαγός Αποστόλης Καημάδης. Σύμφωνα με το επίσημο πρόγραμμα αυτός και 25 ελασίτες της Αθήνας ένοπλοι απένειμαν τις τιμές στους επίσημους στη δοξολογία της Μητρόπολης. Τόσο στη μετάβαση όσο και στην επιστροφή τους έγινε πραγματική αποθέωση απ’ τον κόσμο, που προσπαθούσε να τους πλησιάσει και ν’αποσπάση κάτι από πάνω τους για ενθύμιο. Μετά τη δοξολογία όλα τα τμήματα του ΕΛΑΣ της Αθήνας παρελάσανε μπροστά στο Μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη. Πρώτοι οι γενιοφόροι μας, μετά οι ένοπλοι της Αθήνας και κατόπιν ολόκληρος ο ΕΛΑΣ της πρωτεύουσας. Τα χειροκροτήματα και οι ζητωκραυγές του κόσμου από τα πεζοδρόμια, την πλατεία Συντάγματος και τα μπαλκόνια των σπιτιών δονούσαν τον ελεύθερο αέρα της Αθήνας. Δεν μπορούσε παρά να τιμήσει ο λαός της Αθήνας εκείνους που του χάρισαν αυτό που πανηγύρισε χτες. Το πρόσωπο που συγκίνησε σε απερίγραπτο βαθμό το λαό της Αθήνας είνε ο αρχιστράτηγος του ΕΛΑΣ, ο θρυλικός Σαράφης. Θα φτάνει ακόμα και σήμερα στ’ αυτιά όλων των Αθηναίων ο αντίλαλος του δοξασμένου ονόματος που έβγαινε ρυθμικά και ταυτόχρονα από αμέτρητα στόματα. Σα-ρά-φης. Σα-ρα-φης. Μετά τη δοξολογία ο στρατηγός συναγωνιστής Σαράφης γύρισε στο Α’ Σώμα Στρατού μαζί με τους στρατηγούς Μάντακα, Γρηγοριάδη, Χατζημιχάλη, τον αντιπρόσωπο της Σοβιετικής Στρατιωτικής αποστολής αν/ρχη Νικολαϊ και άλλους. Ο στρατηγός Σαράφης και οι παρακολούθησαν την παρέλαση των τμημάτων του ΕΛΑΣ της Αθήνας κάτω από ατελείωτα χειροκροτήματα και ζητωκραυγές του κόσμου. Τόσο ηλέκτριζε το λαό η εμφάνιση του αρχηγού του ΕΛΑΣ ώστε δύο φορές επιχείρησε ο κόσμος να πάρη στα χέρια το αυτοκινητό του. Στην οδό Πανεπιστημίου ο λαός σταμάτησε τα’ αυτοκίνητο, άνοιξε τις πόρτες και φιλούσε το Στρατηγό, ζητωκραυγάζοντας και κλαίοντας από ενθουσιασμό.

Οι προδότες προκαλούν

Στη χθεσινή γιορτή η αντίδραση προσπάθησε μάταια να εμφανισθή. Μικροομάδες πέρασαν σαν ασήμαντα σημάδια. Μέσα στους άλλους τόλμησαν να φανούν και οι Χίτες κάπου 30 οπλισμένοι με πιστόλια και χειροβομβίδες στις τσέπες. Ο κόσμος κατάπληκτος για τη θρασύτητά τους, τους υποδέχτηκε με αποδοκιμασία, ως ότου αναγκάστηκε να επέμβη η στρατιωτική διοίκηση και η αστυνομία για να τους διατάξουν να φύγουν ενώ θα έπρεπε να συλληφθούν τουλάχιστο για παράνομη οπλοφορία. Άλλοι οπλισμένοι πεμπτοφαλαγγίτες είχαν σκορπιστεί  μέσα στο πλήθος με σκοπό να δημιουργήσουν επισόδεια. Οι περισσότεροι πιάστηκαν από το λαό και παραδόθηκαν στους αστυφύλακες με απόδειξη. Μέσα στην ομάδα της Εθνικής Δράσης αναγνωρίστηκε κ’ ένας ταγματάρχης των τσολιάδων με πολιτικά που πιάστηκε κι’ αυτός και παραδόθηκε στην αστυνομία.

Στον Πειραιά

Και στον Πειραιά- πρώτη προλεταριακή πόλη της Ελλάδας- ο λαός παρ’ όλη τη βροχή διαδήλωσε με αντιφασιστικά συνθήματα ζητώντας τη γρήγορη και ασυτηρή τιμωρία των προδοτών. Παραβρέθηκαν ο σ. Παρτσαλίδης του ΕΑΜ και ο συναγωνιστής Χατζήμπεης της ΠΕΕΑ, αντιπροσωπείες του Εργατικού Κέντρου και άλλων οργανώσεων. Μέχρι βαθειά τη νύχτα ο Πειραιάς κι’ η ηρωϊκή Κοκκινιά γιόρταζε σ’ αληθινό συναγερμό με παρελάσεις, τραγούδια κλπ. Τη μεγάλη αντιφασιστική νίκη.

Οι λαμπαδηφορίες

Το απόγευμα σε όλες τις συνοικίες της Αθήνας έγιναν λαϊκές γιορτές  και χαραί μέσα σε ατμόσφαιρα θαυμαστής λαϊκής ενότητας και πρωτόφαντου ενθουσιασμού που κράτησαν ως αργά τη νύχτα. Στις 6μ.μ τεράστιες διαδηλώσεις με λαμπάδες πέρασαν τους κεντρικούς δρόμους τραγουδώντας και ζητωκραυγάζοντας. Έξω από τη «Μ. Βρεττανία» έκαναν ζωηρές εκδηλώσεις για τους συμμάχους και την κυβέρνηση. Φτάνοντας στα γραφεία του ΚΚΕ ξέσπασαν στην ατελείωτη κραυγή που όλη την ημέρα εφλόγισε χτες την Αθήνα. Κάπα-κάπα-Εψιλον.

Στην Πελοπόννησο

Η Παμπελοποννησιακή Επιτροπή έστειλε χθες το παρακάτω τηλεγράφημα στην Κ.Ε του ΕΑΜ; «Ο λαός του Μωρηά στο πλευρό του ΕΑΜ γιόρτασε τη σημερινή επέτειο. Απόλυτη τάξη επικράτησε. Στο πλευρό της Εθνικής Κυβέρνησης και υπό την καθοδήγηση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ο λαός της Πελοποννήσου συνεχίζει το ανορθωτικό έργο το».

Και μία εκτίμηση

Σε πρωτοσέλιδο σχόλιο του ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ (29/10/194) γίνεται αναφορά στο περιεχόμενο που έδωσε το ΚΚΕ στον πρώτο επίσημο γιορτασμό της 28ης που δείχνει έστω και σε περιορισμένη έκταση τους άμεσους στόχους του για την μεταπολεμική πολιτική και κοινωνική συγκυρία: «Ελεύθερος από τους τυράνους καταχτητές ο γενναίος λαός της Αθήνας διαδήλωσε χτες πανηγυρικά στους δρόμους για να τιμήσει τους ήρωες, που πρώτοι πέσανε στα βουνά της Αλβανίας, υπερασπιστές της τιμής, της λευτεριάς και ανεξαρτησίας μας. Οι ανθρωποθάλασσες των εκατοντάδων χιλιάδων πατριωτών, που ξεχύθηκαν πειθαρχημένες κάτω από την καθοδήγηση του ΕΑΜ και του κόμματός μας, διατράνωσαν την πίστη τους στην υπόθεση της εθνικής ενότητας, την αφοσίωσή τους στη εθνική κυβέρνηση, την προσήλωσή τους στον αγώνα των συμμάχων ίσαμε την τελική νίκη. Μία κραυγή διαπερνούσε όλο το χείμαρο των μεγαλειωδών παρελάσεων, που κράτησαν πάνω από τέσσερες ώρες; Η ΑΜΕΣΗ ΣΥΛΛΗΨΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΠΟΜΠΗ ΣΕ ΛΑΙΚΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΠΡΟΔΟΤΩΝ που συνεργάστηκαν με τον κατακτητή, οπλίστηκαν απ’ αυτόν και εγκλημάτησαν σε βάρος του λαού. Το άγος της προδοσίας πρέπει να καθαρίσει…Η κυβέρνηση πρέπει να βαδίσει σταθερά στην κάθαρση όλης της ζωής του τόπου από κάθε φασιστική και κρυφοφαστική ετσία. Να ζωογονήσει δημοκρατικά τον κρατικό μηχανισμό. Να κατοχυρώσει έμπραχτα τις λαϊκές ελευθερίες. Και να είνε βέβαιη ότι σ’αυτό θάχει απεριόριστη τη λαϊκή υποστήριξη»