• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Αθηνά, «Δεσποινίς καλής ανατροφής»

Γράφει ο Ηρακλής Κακαβάνης //

Με αφορμή τη σημερινή γιορτή της Αθηνάς, ένα ταξίδι στο μύθο.

Κόρη του Δία και της Μήτιδας που είχε στο μυαλό της όλη τη σοφία των θεών και των ανθρώπων. Οταν η Μήτιδα έμεινε έγκυος ήρθε μια προφητεία στο Δία: η Μήτιδα θα γεννούσε πρώτα την Αθηνά που θα έμοιαζε με τον πατέρα της στο μυαλό και στην παλικαριά, αλλά και ένα γιο πιο έξυπνο από εκείνον που μεγαλώνοντας θα τον εκθρονίσει. Για να αποτρέψει τον κίνδυνο να του πάρει άλλος πιο έξυπνος την εξουσία, ο Δίας καταπίνει τη Μήτιδα. Οταν ήρθε η ώρα να γεννηθεί η Αθηνά , ο Δίας άρχισε να υποφέρει από τρομερούς πονοκεφάλους. Γι’ αυτό προστάζει τον Προμηθέα – κατ’ άλλους τον Ηφαιστο – να του ανοίξει με μια τσεκουριά το κεφάλι. Κλονίστηκε ο Ολυμπος, η γη έβγαλε έναν τρομερό ήχο, έβρασε η θάλασσα γιατί η «σοφία όλα τα αναστατώνει», και βγήκε πάνοπλη η θεά της σοφίας, Αθηνά .

Εχει δύο μορφές: Είναι θεά πολεμική και σύμβολο της σοφίας. Είναι έξυπνη και επινοητική και προστατεύει τα Γράμματα, τις Τέχνες και την ειρήνη. Κάτω από την Ακρόπολη στον Αρειο Πάγο (= στο βράχο του Αρη) ίδρυσε το πρώτο στον κόσμο φονικό ορκωτό δικαστήριο (ο πρώτος που δικάστηκε και αθωώθηκε με την ψήφο της Αθηνάς ήταν ο Ορέστης).

Ηταν όμορφη και προκάλεσε φλογερούς έρωτες. Δεν είχε ερωτικές περιπέτειες και συμβόλιζε την αιώνια παρθενία. «Παρθένα μέχρι αηδίας σοβαρή και ζόρικη, δε σήκωνε καθόλου αστεία (…) Και επειδή συνέβηκε να την πάρει από πίσω ένας παλιάνθρωπος, εκείνος ο Ηφαιστος, και να κάνει βρωμιές, γεννήθηκε από το σπέρμα του, αλλά χωρίς να μεσολαβήσει η δεσποινίς, ένα αγοράκι, ο Εριχθόνιος (…) ο πρώτος κάτοικος της αττικής γης» (από το ίδιο). Σύμφωνα με το μύθο ο Εριχθόνιος γεννήθηκε ως φίδι. Η Αθηνά τον έκλεισε σε ένα καλάθι και το εμπιστεύτηκε στις τρεις κόρες του Κέκροπα. Και η ίδια τράβηξε να πάει στην Παλλήνη να βρει έναν βράχο να στηρίξει καλύτερα την Ακρόπολη που ήταν η βάση της πόλης με το όνομά της. Γυρίζοντας από τη Παλλήνη η θεά με το βράχο παραμάσχαλα συναντά μια κουρούνα που την πληροφορεί ότι οι 2 κοπέλες άνοιξαν το καλάθι, αντίκρισαν ένα μωρό τυλιγμένο με δύο φίδια, ο τρόμος τους ήταν τέτοιος που έπεσαν από την Ακρόπολη. Η θεά εξοργίστηκε και της έπεσε ο βράχος από τα χέρια, έτσι έγινε ο Λυκαβηττός. Θύμωσε η θεά, τιμώρησε τα κορίτσια για την πράξη τους (το φίδι πετάχτηκε από το καλάθι δάγκωσε τις δύο κοπέλες και μετά κόλλησε πάνω στην ασπίδα της θεάς), και καταράστηκε την κουρούνα να μην ξαναπατήσει στην Ακρόπολη.

Το όνομα Αθηνά είναι μυκηναϊκής εποχής που δήλωνε οφιόμορφη θεότητα προστάτιδα των ανακτόρων. Στη συνέχεια, χρησιμοποιήθηκε ως τοπωνύμιο για να δηλώσει την ομώνυμη πόλη της Αττικής. 1. Το όνομά της θεωρείται επίθετο γιατί η παλαιότερη μορφή του ήταν «Αθηναία» Αθηνάα < Αθηναjα < Αθηναία – κάτοικος της Αθήνας , 2. Αθήνη , α + θήνη (= μαστός) αυτή που δε θήλασε, η αμήτωρ.

Το όνομα της Αθηνάς φέρει σήμερα το 0,90% των γυναικών (256 εμφανίσεις στο δείγμα) και 2 εμφανίσεις έχει το Αθηναΐς, υπάρχει και ο τύπος Αθηνούλαπου δεν εμφανίζεται στο δείγμα. Ο Αθηνόδωρος (δώρο της Αθηνάς ), όνομα ιστορικών προσώπων που χρησιμοποιείται και σήμερα, έχει 4 εμφανίσεις (σε δείγμα 51.779 ανδρών).

 

(Το δείγμα μας ανδρών και γυναικών είναι αντιπροσωπευτικό κατά νομό και το αντλήσαμε από τους τηλεφωνικούς καταλόγου του ΟΤΕ. Για τα ονόματα που δε συναντήσαμε στην έρευνα αλλά είχαμε ενδείξεις για τη χρήση τους, κάναμε μια γενική αναζήτηση στον ηλεκτρονικό κατάλογο του ΟΤΕ – Στην ενότητα Ονομαστικός Κατάλογος στο πεδίο Ποιος συμπληρώσαμε για παράδειγμα το όνομα Μαρκιανός)