• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Από την Αλταμίρα στο Βυζάντιο – Η λαϊκή και έντεχνη εικονογραφία

Γράφει η Κωνσταντίνα Λυμπέρη //

Ο άνθρωπος στην εξελικτική πορεία του πάνω στη γη είχε ανάγκη να ικανοποιήσει εκτός από τα βασικά του ένστικτα, της επιβίωσης και της αναπαραγωγής και τις ανάγκες της ψυχής του. Από πολύ νωρίς από την προϊστορία ακόμη έχουμε δείγματα αυτής της έκφρασης με την μορφή της τέχνης. Έχουν έρθει στο φως θαυμαστές βραχογραφίες, ζωγραφική σε σπήλαια, όπως στην Αλταμίρα στην Ισπανία, το σπήλαιο του Λασκώ στην Γαλλία και αλλού. Ο άνθρωπος ζωγράφισε με χρώματα παρμένα από την φύση, πετρώματα κατά κύριο λόγο και πινέλα από τρίχες, κυρίως φιγούρες ζώων, το θέμα δηλαδή που τον απασχολούσε καθημερινά.

Στον Ελλαδικό χώρο έχουμε γύρω στον 17ο αιώνα π.Χ. την ανάπτυξη του Μινωικού πολιτισμού στην Κρήτη. Εκει παρατηρούμε δείγματα ζωγραφικής υψηλής τέχνης στις τοιχογραφίες στο παλάτι της Κνωσού. Οι περισσότεροι ξέρουμε τον πρίγκηπα με τα κρίνα, τις γαλάζιες κυρίες κλπ. Την ίδια περίπου εποχή αναπτύσσεται και ο πολιτισμός της Θήρας (της Σαντορίνης), ο οποίος ετάφη κάτω από την λάβα του ηφαιστείου μετά την μεγάλη του έκρηξη, που είχε σαν αποτέλεσμα μεταξύ των άλλων να βυθιστεί το μεγαλύτερο μέρος του νησιού. Στις ανασκαφές του Ακρωτηρίου ευρέθησαν θαυμαστές τοιχογραφίς με θέματα της καθημερινής ζωής σε αρίστη κατάσταση.
Στους κλασσικούς χρόνους δεν διεσώθησαν τοιχογραφίες, έχουμε όμως υπέροχες ζωγραφικές παραστάσεις σε πληθώρα αγγείων που έχουν βρεθεί σε ανασκαφές, ερυθρόμορφα και μελανόμορφα.

Το επόμενο σημείο που θα σταθούμε είναι η Αίγυπτος των απογόνων του μεγάλου Αλεξάνδρου και τα πορτραίτα Φαγιούμ.Τα πορτραίτα Φαγιούμ είναι προσωπογραφίες τις οποίες φιλοτεχνούσαν Έλληνες ζωγράφοι της ελληνιστικής εποχής από τον 1ο έως τον 3ο π.Χ. αιώνα, τα οποία αποτελούν τον συνδετικό κρίκο μεταξύ της αρχαιότερης ζωγραφικής και της Βυζαντινής τέχνης. Τα πορτραίτα Φαγιούμ ήταν προορισμένα για ταφική χρήση και ετοποθετούντο στην μούμια του νεκρού στην θέση του προσώπου. Ήταν ζωγραφισμένα με την τέχνη της εγκαυστικής είτε με την τεχνική της αυγοτέμπερας.Κάποια ήταν ζωγραφισμένα μετά τον θάνατο, αλλά τα περισσότερα ήταν ζωγραφισμένα όταν τα άτομα ήταν εν ζωή και παρέμεναν κρεμασμένα στο σπίτι μέχρι τον θάνατο τους. Αυτή είναι η πρώτη ιδέα της φορητής εικόνας.

Στην πρωτοχριστιανική περίοδο, την περίοδο των κατακομβών, συναντάμε προσπάθειες έκφρασης με διάφορα μοτίβα, σύμβολα, όπως η ναυς, ο ιχθύς, η άμπελος, κ.ά. Στην παλαιοχριστιανική εποχή μετά την παύση των διωγμών, αρχίζουν οι απεικονίσεις αγίων μορφών καθώς και παραστάσεις από την Καινή και Παλαιά Διαθήκη.

Κατά την περίοδο της εικονομαχίας ανεκόπη η πορεία της βυζαντινής ζωγραφικής. Στην Σύνοδο του 843μ.Χ. η οποία έγινε στην Κωνσταντινούπολη την εποχή που βασίλευε η Θοδώρα, η αναστήλωση των εικόνων αποκαταστάθηκε.

Αυτό επέφερε ουσιαστική μεταβολή σε όλη την Βυζαντινή τέχνη. Στην περίοδο των Μακεδόνων και των Κομνηνών (867-1204μΧ) η Βυζαντινή αγιογραφία αναγεννάται.

Εφ’ εξής η Εκκλησία αναλαμβάνει και κατευθύνει τον διάκοσμο των ναών.Τα θέματα της αγιογράφισης ιστορούνται πλέον με καθορισμένο τρόπο, κάτι το οποίο θα αποβεί κανόνας στην Βυζαντινή αγιογραφία.

_________________________________________________________________________________________

Κωνσταντίνα Λυμπέρη Γεννήθηκε στην Αθήνα. Φοίτησε στο τμήμα διακόσμησης εσωτερικών χώρων του Α.Τ.Ο. (Σχολές Δοξιάδη), από όπου πήρε το πτυχίο της το 1979. Παρακολούθησε μαθήματα αγιογραφίας στο Ιωνικό Κέντρο με δάσκαλο τον Γιάννη Τσαρούχη. Διετέλεσε καλλιτεχνική σύμβουλος χειροτεχνικών συνεταιρισμών και δίδαξε αισθητική αγωγή σε σχολεία. Σήμερα διδάσκει Αγιογραφία και εργάζεται ως διακοσμήτρια και αγιογράφος. Το καλλιτεχνικό της έργο σε αγιογραφίες και άλλους τομείς έχει εκτεθεί σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Αγιογραφίες της και φορητές εικόνες βρίσκονται σε εκκλησίες της χώρας και εκτός, καθώς και σε ιδιωτικές συλλογές.