Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Facebooktwitterrssyoutube
slogan

Για την επιχείρηση BAGRATION (22 Ιουν-19 Αυγ 1944)

Γράφει ο Αλέκος Χατζηκώστας // 

Πρόκειται για μαζική επίθεση του Κόκκινου Στρατού πού ξεκίνησε στις 22/61944, που κυριολεκτικά διέλυσε 17 και κατακερμάτισε άλλες 50 μεραρχίες της Wehrmacht, φέρνοντάς τον στα περίχωρα της Βαρσοβίας, ξεκίνησε ακριβώς τρία χρόνια μετά την έναρξη της επιχείρησης Μπαρμπαρόσα (22/6/1941).

Η Ανώτατη Στρατιωτική Διοίκηση της Μόσχας (Stavka) φρόντισε από την αρχή να προσδώσει όλη την απαιτούμενη αίγλη στην πολεμική αυτή επιχείρηση, που ενέπλεξε σχεδόν 2.000.000 στρατιώτες και από τις δύο παρατάξεις, δανείζοντάς της το όνομα του Γεωργιανού πρίγκιπα Μπαγκρατιόν (Pyotr Ivanovich Bagration) -ενός από τους πλέον διακεκριμένους Ρώσους στρατηγούς του 18ου και 19ου αιώνα (τραυματίστηκε θανάσιμα στη Μάχη του Μποροντίνο).

bagrationmap3

Συνυπολογιζομένων του μεγέθους της καταστροφής του εχθρού, των ελάχιστων απωλειών του Κόκκινου Στρατού και της βραχύτητας με την οποία διεξήχθη, δίκαια η επιχείρηση Μπαγκρατιόν θεωρείται η σημαντικότερη ήττα της Wehrmacht κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πιο συγκριμένα με βάση τα υπάρχοντα στοιχεία: Η «επιχείρηση Μπαγκρατιόν» ήταν η μεγαλύτερη νίκη των Σοβιετικών εναντίον των Γερμανών σ’ όλο τον πόλεμο. Οι απώλειες των Γερμανών ήταν 300.000 νεκροί, 250.000 τραυματίες, 120.000 αιχμάλωτοι. Μόνο σε στρατηγούς, είχαν 9 νεκρούς, 22 αιχμάλωτους, 1 αγνοούμενο και 2 που αυτοκτόνησαν. Οι ναζί έχασαν εντελώς 20 μεραρχίες κι άλλες 50 μεραρχίες τους κατακερματίστηκαν. Καταστράφηκαν 2.000 τανκς και πάνω από 50.000 άλλα οχήματα. Ο Γερμανικός στρατός έχασε περίπου το ένα τρίτο των δυνάμεών του στο Ανατολικό Μέτωπο. Οι Σοβιετικές απώλειες σε άνδρες ήταν περίπου οι μισές. 178.507 νεκροί και αγνοούμενοι και 587.308 τραυματίες.

Με την επιτυχή διεξαγωγή της Επιχείρησης, οι Σοβιετικοί κατάφεραν να απελευθερώσουν τη Λευκορωσία και Βαλτικές Δημοκρατίες, και επίσης να διαλύσουν την γερμανική Ομάδα Στρατιών Κέντρο..

Η ρωσική επίθεση του Ιουνίου 1944 ήταν το επακόλουθο μιας σειράς προγενέστερων επιθετικών ενεργειών μικρότερης κλίμακας, που έλαβαν χώρα κυρίως στα τέλη του 1943 με σκοπό την απελευθέρωση σε πρώτη φάση ενός μεγάλου τμήματος της Ουκρανίας.

bagrationmap4

Η πρώτη φάση των επιχειρήσεων

Η έναρξη της επίθεσης σηματοδοτήθηκε με εκτεταμένες ενέργειες δολιοφθοράς των Παρτιζάνων της Λευκορωσίας. Σύμφωνα με το σχέδιο, που από τις 8 Ιουνίου τους είχε γνωστοποιηθεί, στις 19 του μηνός θα ξεκινούσαν ανατινάξεις τραίνων, σιδηροδρομικών τροχιών, αποθηκών, γεφυρών και απομονωμένων φυλακίων του εχθρού ταυτόχρονα με την επίθεση του Κόκκινου Στρατού. Αυτή βέβαια καθυστέρησε 4 μέρες εξαιτίας απροσδόκητων προβλημάτων λογιστικής μέριμνας, αλλά σε τίποτα δεν μείωσε την αποτελεσματικότητα των Παρτιζάνων, που έτσι κι αλλιώς ήταν αδύνατον να σταματήσουν. Στην συνέχεια, οι Παρτιζάνοι διατάχθηκαν να ενωθούν με τον επίσημο στρατό, παρέχοντας τις πολύτιμες πληροφορίες που είχαν στο μεταξύ συλλέξει σχετικά με τις θέσεις του εχθρού, τα σημεία ανεφοδιασμού του και την ισχύ των κατά τόπους δυνάμεων.

Τα χαράματα της 22ης Ιουνίου το σοβιετικό πυροβολικό άρχισε ένα πρωτοφανές μπαράζ βολών εναντίον των γερμανικών θέσεων, με σύγχρονη επίθεση από αέρα. Μέχρι την νύχτα της 22ης προς 23η Ιουνίου τα βομβαρδιστικά των Ρώσων είχαν δώσει ένα σκληρό μάθημα στους Γερμανούς. Στις 5:00 τα ξημερώματα της 23ης το σοβιετικό πυροβολικό άρχισε να σπέρνει τις θανατηφόρες οβίδες του σε όλο το μήκος του μετώπου, αρχικά για διάστημα 15 – 20 λεπτών και σε βάθος 6 χλμ, ώστε να στερήσουν στον εχθρό την δυνατότητα να ανασυνταχθεί στις επόμενες αμυντικές ζώνες, ενώ σε δεύτερη φάση ανέλαβαν τα Howitzer των 122 χιλ, που έβαλαν ακατάπαυστα σε δίωρη βάση και μεγαλύτερο βάθος, προκαλώντας απώλειες στους αμυνόμενους των εσώτερων αμυντικών δακτυλίων. Επρόκειτο πράγματι για μια νέα τακτική του Κόκκινου Στρατού, που μέχρι τότε είχε συνηθίσει τους Γερμανούς σε πολύνεκρες μετωπικές επιθέσεις του πεζικού χωρίς προηγούμενη υποστήριξη πυροβολικού. Προκειμένου να καμφθεί η γερμανική αντίσταση ο κόκκινος σταρτός επιτέθηκε με 5 μεραρχίες πεζικού, ενδυναμωμένες με ισχυρά στοιχεία αρμάτων Τ-34, IS-2 και KV. Αφού δημιούργησαν ασφαλείς διαδρόμους ανάμεσα στα πυκνά ναρκοπέδια, μια δύναμη από άρματα ISU-152, τεθωρακισμένα φλογοβόλα και SU-76 υποστήριξε το πεζικό που εφόρμησε εναντίον των εχθρικών οχυρώσεων.

bagrationmap5

Την νύχτα της 23ης προς 24η Ιουνίου η 4η Στρατιά Κρούσης του υποστράτηγου Μαλίσεφ (Petr Fedorovich Malishev) κατέβαλε τις αντιστάσεις του IX Σώματος του στρατηγού Βούτμαν (Rolf Wuthmann) και προωθήθηκε στην δεύτερη ζώνη άμυνας, την περίφημη «Γραμμή της Τίγρης». Καθώς η 6η Στρατιά Φρουράς προσέγγιζε από τα βόρεια το Βιτέμπσκ, με κίνδυνο να αποκόψει το ΙΧ από το LIII Σώμα του αντιστράτηγου Γκόλβιτζερ (Friedrich Gollwitzer), στις 2:45 ο Βούτμαν διατάχθηκε να υποχωρήσει δυτικά του Ντβίνα. Μέχρι το απόγευμα οι προφυλακές των Σοβιετικών έφτασαν στον ποταμό, ώστε οι Γερμανοί προέβησαν σε ανατινάξεις γεφυρών παρά το ότι στην αντίπερα όχθη ακόμη βρίσκονταν φίλιες δυνάμεις.

Με το πρώτο φως, ο Γκόλβιτζερ ζήτησε να του επιτραπεί η εκκένωση της πόλης, θέτοντας την 4η Πεδινή Μεραρχία της Luftwaffe ως επικεφαλής της προσπάθειας. Ο άμεσος προϊστάμενός του, στρατηγός Ράινχαρντ, δεν τόλμησε να μεταβιβάσει το αίτημα στην ΟΚΗ παρά αργά το απόγευμα.

Τελικά, ο Χίτλερ επέτρεψε την εκκένωση στις 20:25, υπό τον όρο ότι ο διοικητής του Βιτέμπσκ, υποστράτηγος Χίτερ (Alfons Hitter), θα παρέμενε με τις 206η και 246η Μεραρχίες Πεζικού για να το υπερασπιστεί μέχρις εσχάτων! Αλλά ήταν πλέον αργά: Η 4η Πεδινή Μεραρχία της Luftwaffe περικυκλώθηκε έξω από το Οστρόβνο στις 25 του μηνός και ο Γκόλβιτζερ, δεδομένης της πανίσχυρης Σοβιετικής Αεροπορίας, μάταια εκλιπαρούσε για ανεφοδιασμό της από αέρος.

Στο μεταξύ, νωρίς το απόγευμα της 24ης οι προφυλακές του 1ου Τ/Θ Σώματος εξασφάλισαν μια μισοκατεστραμμένη γέφυρα στον Ντβίνα, καθώς η 39η Στρατιά του αντιστράτηγου Λιουντνίκοφ (Ivan Ilich Liudnikov) προσέγγιζε στο σημείο και η 5η Στρατιά του υποστράτηγου Κρίλοφ (Nikolai Ivanovich Krilov) εφορμούσε νοτιότερα, σε συνδυασμό με τους ιππείς του Οσλικόφσκι.

Το LIII Σώμα αποκόπηκε εντελώς. Αργά το απόγευμα της επομένης η 39η Στρατιά υπερκέρασε την καθηλωμένη 4η και σχεδόν έπραξε ανάλογα με την 6η Πεδινή Μεραρχία Luftwaffe. Εκτιμώντας την κρισιμότητα της κατάστασης, ο Μπους προσπάθησε να πείσει την ΟΚΗ ότι έπρεπε να επιτρέψει την οπισθοχώρηση της 246ης Μεραρχίας Πεζικού και της 6ης Πεδινής Luftwaffe (τμήματα της 206ης είχαν ήδη τραπεί προς το εσωτερικό του Βιτέμπσκ υπό το έντονο σφυροκόπημα της αεροπορίας του εχθρού).

Εικοσιτέσσερις ώρες αργότερα, καθώς στοιχεία της 39ης Στρατιάς έκαμπταν τις εσώτερες αμυντικές θέσεις των Γερμανών γύρω από την πόλη σε πολλά σημεία, ο Γκόλβιτζερ αποφάσισε νυχτερινή έξοδο με την ελπίδα ότι, κατακερματίζοντας τις δυνάμεις του, αυτές θα μπορούσαν να περάσουν ανάμεσα από τις εχθρικές γραμμές και να διαφύγουν. Οι Σοβιετικοί κατέλαβαν το Βιτέμπσκ στις 27 Ιουνίου. Ηταν η αρχή του τέλους!