Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Δεκέμβρης 1946: Όταν ο Γιαν Σματς μιλούσε στο Ελληνικό Κοινοβούλιο

Γράφει ο Αλέκος Χατζηκώστας // 

Με αφορμή την ομιλία- πρόκληση του Ζελένσκι στην Ελληνική Βουλή- ήταν ο 9ος αρχηγός κράτους που μίλησε σ’αυτή- παρουσιάζουμε μία σύντομη αναφορά  στην πρώτη ομιλία αρχηγού κράτους στη Βουλή των Ελλήνων καταγράφεται το Δεκέμβρη του 1946, όταν ο Γιαν Σματς, πρωθυπουργός της Νότιας Αφρικής (γνωστός για την πολιτική του απαρτχάιντ) , επισκέπτεται την Ελλάδα. Επρόκειτο για μία επίσκεψη αφενός «ξεπλύματος» του καθεστώτος απαρτχάιντ της Ν. Αφρικής και από τη άλλη παρέμβασης στα εσωτερικά της χώρας μας αλλά και «στήριξης» γενικότερα του αστικού καθεστώτος της χώρας. Πάντως «εντυπωσιάζουν» πολλές ομοιότητες με υποδοχές άλλων ηγετών τα επόμενα χρόνια…

Να σημειώσουμε  ότι τη περίοδο εκείνη, ο αγώνας του ΔΣΕ αναπτύσσεται, ενώ αυξάνει και ο κυβερνητικός αυταρχισμός με καθημερινές ειδήσεις για φυλακές, εξορίες, εκτελέσεις , πολύμορφες πράξεις βίας σε βάρος των αγωνιστών του ΕΑΜικού κινήματος.

Μάλιστα πριν την επίσκεψη του στην Ελλάδα είχε προηγηθεί η καταδίκη από τον ΟΗΕ της πολιτικής απαρτχάιντ που ακλουθούσε, ενώ εξαιτίας του γεγονός ότι υπήρξε

φίλος της βασίλισσας Φρειδερίκης ήδη από τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους η ελληνική κυβέρνηση είχε φροντίσει να δώσει το όνομά του σε δρόμο στην καρδιά της Αθήνας, τη σημερινή «Βουκουρεστίου».

Για την τελετή ονοματοδοσίας της οδού, η εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ» (10/9), στο φύλλο έγραφε: «Την 11ην π.μ. χθες εγένετο η αποκάλυψις της εντοιχισθείσης πινακίδος επί της γωνίας των οδών Βουκουρεστίου και Τσώρτσιλ (πρώην Σταδίου) περί μετονομασίας της οδού Βουκουρεστίου εις οδόν Στρατάρχου Γιαν Σματς. Κατά την τελετήν παρέστησαν ο προεδρεύων της κυβερνήσεως κ. Γονατάς, ο δήμαρχος Αθηναίων κ. Ι. Πιτσίκας, το Δημοτικόν Συμβούλιον και πολλοί βουλευταί. Τελευταίος προσήλθεν ο επιτετραμμένος της Νοτιοαφρικανικής Ενώσεων κ. Μπάουερ, όστις επευφημήθη ζωηρώς υπό του παριστασμένου πλήθους (…)»

Πώς περιέγραφε ο Τύπος την άφιξη του Γιαν Σματς στην Αθήνα

Στις 11.30 το πρωί του Σαββάτου 17 του μηνός, ο στρατάρχης πέρασε το κατώφλι της Βουλής. Η εφημερίδα «Καθημερινή» κάλυψε την άφιξή του στην Ελλάδα και την ομιλία του στη Βουλή, περιγράφοντας με γλαφυρότητα όσα έγιναν. «Ο Νέστωρ της Βρεττανικής Κοινοπολιτείας έδωσε χθες τας σοφάς του υποθήκας προς τους Έλληνας βουλευτάς», ήταν ο τίτλος της «Καθημερινής».«…Ολα τα θεωρεία εγέμισαν από πολύ ενωρίς. Εις το διπλωματικόν θεωρείον ο Αγγλος πρεσβευτής κ. Νόρτον και ο Τούρκος κ. Ουναϊντίν εμοιράσθησαν τας πρώτας θέσεις. Εις άλλας όρθιοι οι πρεσβευταί της Αμερικής κ. Μακ Βη, της Γαλλίας κ.Ντε Βω Σαιν Συρ, του Καναδά κ. Λα Φλες, της Νοτίου Αφρικής κ.Τερόν. Ο στρατάρχης εισερχόμενος εν συνοδεία των Ελλήνων επισήμων και αξιωματικών του αγγλικού στρατού -φερόντων σκωτικήν στολήν- ήτο συγκεκινημένος αντικρύζων εξαιρετικώς θερμάς εκδηλώσεις από παντού. Αφήσας την μικράν ράβδον του και το καπέλλο του εις την έδραν εκάθησε εις το προεδρικόν εδώλιον. Εχαιρέτιζε δι’ υποκλίσεως κάθε φοράν που εχειροκροτείτο κατά την προσφώνησιν του προέδρου. Ηκουεν έπειτα με μεγάλην προσοχήν την μετάφρασιν της προσφωνήσεως, αναγιγνωσκόμενην με ιδιαιτέρως ευκρινή προφοράν από τον βουλευτή κ. Παπαδημητρίου», έγραφε το ρεπορτάζ της «Καθημερινής». Μάλιστα, αναφέρεται και στην ένταση που ακολούθησε όταν ο Γιαν Σματς αναφέρθηκε στη φιλία που τον συνέδεε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο. «…τον λόγον του στρατάρχου πρέπει να τον διαβάσουν και να τον ξαναδιαβάσουν οι Ελληνες για να αντλήσουν ό,τι χαρακτηρίζει την ανθρώπινην αρετήν: ανδρείαν, σύνεσιν, σωφροσύνην και δικαιοσύνην…», κατέληγε το ρεπορτάζ της εποχής.

Η εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ» (15/12) με τίτλο «Η ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΗ ΔΕΞΙΩΣΙΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΒΟΥΛΗΝ ΤΟ ΦΙΛΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΡΑΤΑΡΧΟΥΥ ΣΜΑΤ. ΘΕΡΜΑΙ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ» μεταφέρει το κλίμα: «…Την 11.30 ακριβώς έφθασεν εις τα προπύλαια ο Στρατάρχης Σμάτς. Εκεί τον ανέμενον ο πρόεδρος της Βουλής κ. Ι. Θεοτόκης με τα του προεδρείου του Σώματος και ο προεδρεύων της κυβερνήσεως κ. Γονατάς μετά των μελών του Υπουργικού Συμβουλίου. Ο κ. Θεοτόκης αφού εχαιρέτησεν τον Στρατάρχην τον ωδήγησεν εις την αίθουσαν των συνεδριάσεων της Βουλής, όπου όρθιοι οι Βουλευταί, οι υπουργοί και το κοινόν εις τα θεωρεία τον υποδέχθησαν με εξαιρετικώς ζωηράς επευφημίας και χειροκροτήματα. Ο Στρατάρχης Σματς απήντα κατασυγκεκινημένος εις τας εκδηλώσεις της Ελληνικής Βουλής και του κοινού και κατέλαβε θέσιν εις το προεδρείον. Δεξία του ίσταντο ο κ. Γονατάς και τα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου, αριστρεά ο κ. Θεοτόκης μετά του προεδρείου της Βουλής. Ευθύς κατόπιν ωμίλησεν ο πρέοδρος της Βουλής κ. Ι. Θεοτόκης ελληνιστί. Ο λόγος του μεταφράστη αμέσως εις την αγγλικήν υπό του βουλευτού κ. Βογιατζή. Ακολούθως ο Στρατάρχην απήντησεν Αγγκλιστί, του λόγου αππαγγελθέντος εις την Ελληνικην υπό του βουλευτού Αργαλιδοκορινθίας κ. Δ. Παπαδημητρίου. Η όλη τελετή της υποδοχής εκινηματογραφήθηε και μεταδόθη διά του Ραδιοφωνικού Σταθμού Αθηνών. Κατά τη διάρκειαν της αναγνώσεως της μεταφράσεως του λόγου του Στρατάρχου Σματς, ουχί σπανίως διεκόπτετο ο αναγιγνώσων τούτον από τα θυελλώδη χειροκροτήματα των βουλευτών και του πλήθους.

Ο ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ δίνει τη πραγματική εικόνα

Την πραγματική διάσταση της επίσκεψής του δίνει ο ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ. Γράφει πρωτοσέλιδα (Κυριακή 15/12) (μαζί με αναφορές για εκτοπίσεις, δημιουργία στη ύπαιθρο νέων ταγμάτων ασφαλείας, δολοφονίες πολιτών κ.α): « Η ΒΟΥΛΗ ΠΟΥ ΑΡΝΗΘΗΚΕ Ν’ ΑΚΟΥΣΕΙ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΔΕΞΙΩΝΕΤΑΙ ΤΟΝ ΣΜΑΤΣ…Σε έκτακτη συνεδρίαση η Βουλή δεξιώθηκε χθες το στρατάρχη Σματς. Λίγες μέρες έπειτα από τη νέα εκδήλωση των λαοπρόβλητων υπέρ των δοσιλόγων, ο στρατάρχη Σματς τόνισε ότι θεωρεί τιμή του που του δόθηκε η ευκαιρία να μιλήσει στην «Ελληνική Βουλή».Τη Βουλή των Καρζήδων, των Κακαράδων, των Τουρκοβασίλδων και των Βρεττάκων! Γενικά η πανηγυρική συνεδρίαση της Βουλής ήταν μέσα στα πλαίσια των αντιβαλκανικών ραδιουργιών που έχουν αυτή τη στιγμή κράχτη του στη Νέα Υόρκη τον κ. Τσαλδάρη. Ετσι ο πρόεδρος της Βουλής κ. Θεοτόκης- ο κόντε Τεοτόκι των Ιταλών της κατοχής- στο λόγο του με τον οποίο χαιρέτισε το στρατάρχη Σματς έκανε την κορώνα του: Προσπάθησε να παρουσιάσει τον εμφύλιο πόλεμο σαν αποτέλεσμα προσπαθειών πρώην δουλικών δορυφόρων του Άξονα. Και ο στρατάρχης Σματς με την απάντηση του ανταποκρίθηκε σον τόνο του κόντε. Μίλησε για την παρουσίαν «μη συμπαθώς αν μη εχθρικώς διακειμένων γειτόνων επί των βορείων συνόρων» (της Ελλάδος). Η «παρουσία» αυτή ¨εντείνει τον φόβον και τη ανησυχίαν». Και λίγο πριν θεώρησε σκόπιμο για να εξυμνήσει τους πολεμικούς αγώνες της Ελλάδος να δώσει στο λόγο αντισοβιετική αιχμή. Οι δούλοι του Μπέβιν άκουαν φυσικά ενθουσιασμένοι τη μετάφραση του λόγου του στρατάρχη Σματς που διάβαζε ο βουλευτής κ. Παπαδημητρίου. Και αυτοί που χαλάνε τον κόσμο για την ανάμειξη των «βορείων γειτόνων» δέχθηκαν απαθέστατα τη υπό τύπου «συμβουλών» προκλητική ανάμιξη του στρατάρχη στα εσωτερικά της χώρας που τον φιλοξενεί. Γιατί ο στρατάρχης Σματς δεν αρκέσθηκε σε διαπιστώσεις. Υπαγόρευσε και λύσεις…Είναι βέβαια… απλή σύμπτωση ότι οι υποδείξεις του στρατάρχου Σμάτς είναι κομμένες και ραμμένες πάνω στους νέους κυβερνητικούς συνδυασμούς που μαγειρεύει ο κ. Νόρον….Λίγο πριν έλθει ο στρατάρχης Σμάτς , πέρασε από την Αθήνα ένας άλλος στρατάρχης. Ένας στρατάρχης όχι από κτήσεις, αλλά από την ίδια την αγγλική μητρόπολη. Ο στρατάρχης Μοντγκόμερυ. Μίλησε και εκείνος για τη διχόνοια και έδωσε και κείνος συμβουλές. Απήγγειλε μάλιστα και στίχους, πράγμα που παρέλειψε να κάνει στη Βουλή ο στρατάρχης Σμάτς. Αλλά μόλις  ο στρατάρχης Μοντγκόμερυ απομακρύνθηκε από την Αθήνα ο ασύρματος μετέδιδε το αληθινό νόημα των συμβουλών του για τον τερματισμό της «διχόνοιας». «ΣΚΟΤΩΣΤΕ ΤΟΥΣ!» Ο στρατάρχης Σμάτς θα ομολογήσει ότι δεν φταίει ο ελληνικός λαός αν έμαθε ν’ ακούει με επιφύλαξη τις συμβουλές των «μεγάλων φίλων του» …»

Επίσης πάλι σε πρωτοσέλιδη αναφορά του (ανταπόκριση από το Λονδίνο Θ. ΔΟΓΑΝΗΣ) με τίτλο «Η Ο.Η.Ε ΣΤΙΓΜΑΤΙΣΕ ΤΟΝ ΣΜΑΤΣ. ΑΓΓΛΙΚΕΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ ΓΡΑΦΟΥΝ: «Δίκαια τον έπληξε η Νέμεσις!» ΚΑΙ ΕΔΩ ΤΟΝ ΑΠΟΘΕΩΝΟΥΝ» τονίζει χαρακτηριστικά: «Στους εδώ εργατικούς πολιτικού κύκλους εκφράζεται η γνώμη ότι ο στρατάρχης Σματς διάλεξε την πιο ακατάλληλη στιγμή για να επισκεφθεί την Ελλάδα. Οι εργατικοί κύκλοι παρατηρούν ότι ύστερα από την ηθική ήττα που υπέστη ο Σματς στην ΟΗΕ η απόφασή του να αποδεχτεί πρόσκληση από μια κυβέρνηση τόσο δυσφημισμένα στη δημοκρατική διεθνή κοινή γνώμη, αποτελεί πολιτικό παραστράτημα και εκ των υστέρων έρχεται να δικαιώσει πάλι την πλειοψηφία της ΟΗΕ που καταδίκασε με τόση αυστηρότητα τις αντιδημοκρατικές και αντιφιλελεύθερες μεθόδους που εφαρμόζουν ο Σματς και η κυβέρνησή του στη Νότια Αφρική εις βάρος της ινδικής μειονότητας. Οταν ακόμη και σήμερα οι νοτιοαφρικάνοι νόμοι δεν δίνουν στους ινδούς το δικαίωμα του εκλέγειν και της αγροτικής ιδιοκτησίας και δεν τους επιτρέπουν να περπατούν στο ίδιο πεζοδρόμιο με τους λευκούς και όταν η ΟΗΕ εκδίδει μία συντριπτική απόφαση κατά των ανελεύθερων αυτών νόμων, το γεγονός ότι ο Σματς παραμένει αμετανόητος και έμπρακτα εκδηλώνει την αλληλεγγύη του προς ένα καθεστώς που έχει προκαλέσει τον αποτροπιασμό όλων των δημοκρατικών λαών». Μάλιστα στην ίδια ανταπόκριση υπάρχει απόσπασμα από τη εφημερίδα «Μαντζεστερ Γκάρντιαν» που αναφέρει: «Στην Αθήνα βέβαια ο Σματς  δεν θα αντιληφθεί ότι στην Ελλάδα διεξάγεται πόλεμος. Το μόο γεγονός που ίσως του υπενθυμίσει την πραγματική κατάσταση είναι τα ειδικά ανακοινωθέντα που εκδίδονται κάθε φορά όταν κάποιος κατορθώσει να περάσει άθικτος προς τη Λάρισα και την Ελασσόνα. Στο μεταξύ και για μία βδομάδα έχουν διακοπεί οι τηλεφωνικές συγκοινωνίες της Αθήνας με τη Θεσσαλονίκη και τη Μακεδονία ενώ όλοι οι δρόμοι πάνω από το Βόλο είναι υπονομευμένοι με νάρκες».

Πολλές οι τιμές που του επεφύλαξαν

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του φυσικά εκτός από την ομιλία του στη Βουλή δέχτηκε και πολλών μορφών τιμές από «κατεστημένο» της χώρας μας

-Την Κυριακή 15/12 ανακηρύχθηκε «επίτιμος δημότης» του δήμου Αθηναίων, παρουσία του προεδρεύοντος της κυβέρνησης Γονατά και του διαδόχοπυ Πάυλου με την Φρειδερίκη. Στην ομιλία του σημείωσε με νόημα «…Απευθύνω μήνυμα ελπίδος και αισιοδοξίας προς τον Ελληνικό λαόν και τον προτρέπω να παραμείνει ανεπηρέστος από τον πρόσκαιρον τρόπον της εξελίξεως των γεγονότων. Ας μη νομίση ότι ελησμονήθη. Ουδέποτε θα λησμονηθή….Η Ελλάς έπαιξε τεράστιον ρόλον κατά τα τελευταία έτη και θ’ απομείνη ως ένας φωτεινός οδηγός αστήρ δια το μέλλον της ανθρωπότητος…»

– Μετά την ανακήρυξη αυτή- συνοδεία του Πάυλου και της Φρειδερίκης πήγε στο Πανεπιστήμιο όπου ανακηρύχθηκε «Επίτιμος Διδάκτορ της Φιλοσοφικής Σχολής». Στην ομιλία του σημείωσε: «…Ως ένας νέος Οδυσσεύς ανέγνωσα όχι μόνον την Οδύσσειαν αλλά και όλους τους διαλόγους. Μη νομίζετε ότι η αποστολή σας ετελείωσεν. Θα έχετε πάντοτε την αποστολήν σας εναντίον των βαρβάρων του μέλλοντος. Μη νομίζετε ότι ο αρχαίο σας κόσμος εξηφανίσθη και εχάθη εις τους ανέμους. Θα έλθη, θα ακουσθή και πάλιν…»

Η παρουσία του ακόμη περιελάμβανε κατάθεση στο «Μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη» καθώς και επίσημο γεύμα το βράδυ της Κυριακής 15/12 στην «Μεγάλη Βρετανία». Εκεί αναφέρθηκε στον Β’Π.Π  όπου τόνισε «..Η συμβολή της Ελλάδος εις τον πόλεμον υπήρξε κάτι το εξαιρετικόν και το γεγονός αυτό εξετιμήθη από ολόκληρον την Βρετανική Αυτόκρατορίαν…Και σήμερον που η Ελλάς φρονεί ότι ευρίσκεται πάλιν εις μεγάλον κίνδυνον και νομίζει ότι είναι μόνη, μη λησμονείτε τι συνέβη τότε. Έχετε φίλους, οι οποίοι απεδείχθησαν πραγματικοί φίλοι και θα πράξουν και τώρα ότι έπραξαν και άλλοτε…». Τέλος δεν παρέλειψε να στείλει μέσω του… «Ραδιοφωνικού Σταθμού Αθηνών» χαιρετισμό.

Και ένας απολογισμός της επίσκεψης

Με τίτλο «ΑΙ ΥΠΟΘΗΚΑΙ ΤΟΥ»  (ΕΜΠΡΟΣ 17/12) διαβάζουμε το παρακάτω σχόλιο: «…Αλλά πρέπει να ομολογηθεί ότι η επίσκεψις του μεγάλου φίλου της Ελλάδος εκτός από της αισθηματικής πλευράς της είχε και άλλα γενικώτερα αποτελέσματα τα οποία θα έπρεπε να υπογραμμισθουν. Ο Στρατάρχης Σματς διατελεί εν πλήρει γνώσει του ελληνικού δράματος και της προσγεονομένης αδικίας, αλλά τούτο καθόλου δεν τον εμποδίζει να ατενίζη με αισοδοξίαν διά το μέλον του ελληνικού έθνους και να πιστεύη ότι θα ανατείλουν καλλίτεραι ημέραι διά τον τόπόν μας. Η αισιοδοξία αυτή και η πίστις πρέπει να γίνη το γνώρισμα και τον κίνητρον της εθνικής μας δραστηριότητος. Και τίποτε  δε θα στερεώση ασφαλέστερον την ψυχολογίαν αύτην, με την οποίαν πρέπει να αρχίσωμεν την νέαν μας εξόρμησιν διά την αντιμετώπισιν των δυσκολιών, από την ιεράν εθνικήν ένωσιν όλων των Ελήνων, όπου η συνεργασία του πολιτικού κόσμου θα αποτελέση την επισημοτέραν επισφράγισιν. Ο πολιτικός κόσμος ας μη λησμονήση τας υποθήκας του μεγάλου μας φίλου».

Ν. Μπελογιάννης Ν. Πλουμπίδης – Στο σπίτι των ηρώων

Μοιραστείτε το:

Μετάβαση στο περιεχόμενο