Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Facebooktwitterrssyoutube
slogan

Δοκιμάστε παραδοσιακή λαγάνα

Λένε πως η Καθαρή Δευτέρα αποτελεί επίλογο των βακχικών εορτών της Αποκριάς και αποτοξίνωση από το πλούσιο φαγοπότι της.
Αληθές ή μη -και ανεξάρτητα από την πρόσφατη εμπλοκή με τον κοροναϊό, κούλουμα για τη λαϊκή οικογένεια, χωρίς την παραδοσιακή λαγάναδεν είναι κούλουμα!

Όπως πάντα η ΓΓ Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή (σώ…ω…ωωπα!)  θα πραγματοποιήσει την παραδοσιακή «έρευνα» (με «ελέγχους» στη Βαρβάκειο και στη Θεσσαλονίκη…) και θα μας μιλήσει για την αύξηση του φετινού τραπεζιού της Σαρακοστής, που θα οφείλεται στην αύξηση των τιμών των οπωρολαχανικών (πέρσι τέτοιον καιρό μαθαίναμε ότι το ξερό κρεμμύδι πήρε τα πάνω του κατά +98,25%, η πατάτα +48,61%, οι τομάτες +20,56 %, το λάχανο 50%) της γαρίδας κλπ. κλπ. και για το «εύρος του περίφημου «καλαθιού» που το 2019 κυμαινόταν μεταξύ 31,49 και 107,40€.
ℹ️  Κάθε χρόνο πουλιούνται ~ 2.000.000 λαγάνες στο “κλεινόν άστυ”, 400-500.000 στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλονίκης και συνολικά στην Ελλάδα (μπορεί και) 4.000.000 !!
Όσο για το «εύρος» τους προβλέπεται φέτος στα 2,5-3,5€ (και φυσικά όχι το κιλό, αλλά το τεμάχιο) με τη γνωστή αιτιολογία …τις όπως πάντα δύο-τρεις «αθόρυβες αυξήσεις» στο αλεύρι την αστάθεια της παγκόσμια αγοράς του σουσαμιού (!!) και ότι άλλο προκύψει.
Για τους παραπάνω λόγους, για τη χαρά του «φτιάξ’ το μόνος σου» αλλά και γιατί ισχύει διαχρονικά το «Αν ξέραμε τι τρώμε …», ανάμεσα στις εκατοντάδες συνταγές που θα βρείτε σε βιβλία μαγειρικής και στο διαδίκτυο (που είναι πάντα «οι καλύτερες από τις καλύτερες» κλπ) σας προτείνουμε τη δοκιμασμένη δική μας -παρά τα όσα λέγονται περί «άζυμης» ζύμης.

Κούλουμα λαγάνα

Υλικά

  • 120gr προζύμι χωρίς ανάπιασμα + 20gr μαγιά νωπή (εναλλακτικά 20-30gr μαγιά νωπή (ή 2-3 φακελάκια σε σκόνη)
  • 1/2 φλ. χλιαρό νερό
  • 1kg αλεύρι «για όλες τις χρήσεις» -μπορεί το μισό και παραπάνω να είναι «κίτρινο τύπου Μ» (από σκληρά σιτάρια -απ’ όπου φτιάχνεται κανονικά και το γνωστό «χωριάτικο» ψωμί)
  • 1 κουταλιά (σούπας) αλάτι
  • 2 κουταλιές ελαιόλαδο
  • 1-2 κουταλιές ζάχαρη
  • (προαιρετικά) 25-30 gr ταχίνι
  • Νερό ~700 ml
  • Σουσάμι κατά βούληση -αλλά πάντως μπόλικο

Εκτέλεση

  • Όλα τα υλικά (εκτός από το λάδι και -εξυπακούεται, από το σουσάμι) αναμειγνύονται στον κάδο του mixer ή στη λεκάνη αν προτιμάτε το παραδοσιακή ζύμωμα (αν χρησιμοποιήσετε προζύμι και νωπή μαγιά θα την τρίψετε μέσα στο μείγμα στη συνέχεια, αφού ενωθούν τα υπόλοιπα).
  • Προσοχή στο νερό, να μην είναι καυτό (η σωστή θερμοκρασία είναι  30-35οC) και μη ρίξετε παραπάνω απ’ όσο χρειάζεται, η ζύμη πρέπει να είναι λεία και εύπλαστη
  • Βάζουμε το μείγμα σε δοχείο που να κλείνει ερμητικά και το αφήνουμε στο ψυγείο (συντήρηση) να ωριμάσει αργά (αν ετοιμάσουμε το ζυμάρι το απόγευμα της Κυριακής, το πρωί θα είναι έτοιμο).
  • Στη συνέχεια το βγάζουμε και το αφήνουμε να φτάσει θερμοκρασία περιβάλλοντος 20-22°C (μπορούμε να επιταχύνουμε αν το βάλουμε στο φούρνο, ανάβοντας μόνο τη λάμπα του -προσοχή μόνο τη λάμπα ο διακόπτης θερμοκρασίας θα είναι στο 0οC)
  • Χωρίζουμε μετά το ζυμάρι (που κανονικά θα ζυγίζει ~1500gr) σε δύο ή τρία κομμάτια και τα πλάθουμε στο παραδοσιακό οβάλ σχήμα πάχους ~1,5cm, ψεκάζουμε με νερό και ρίχνουμε το σουσάμι.
  • Αφήνουμε να «ανέβουν» για 40-50λ πατάμε με τα δάχτυλα σε διάφορα σημεία, κάνοντας το σχέδιο σ’ όλη την επιφάνεια και στη συνέχεια ψήνουμε σε δυνατό φούρνο για 30-35λ.

Και μια που όλοι το συνηθίζουν …tips! (αλλά που έχουν τη σημασία τους και για να το παίζουμε και λίγο «επαγγελματίες»)

  • Για ιδανικό φούσκωμα επιλέξτε το στοφάρισμα (35-40°C με 70% υγρασία): ταψάκι με ζεστό νερό στον πάτο του φούρνου και ψεκάζοντας κάθε τόσο στα τοιχώματα.
  • Ο προθερμασμένος δυνατός φούρνος απαιτεί -όπως και στην παρασκευή ψωμιού αρκετή υγρασία, που το πετυχαίνουμε είτε ψεκάζοντας (αλλά αυτό μας υποχρεώνει τον να ανοίγουμε, που δεν είναι καλό) ή με παγάκια σε καυτό λεκανάκι, ή όπως παραπάνω για το στοφάρισμα με ταψάκι και νερό στον πάτο.
  • Σημείωση: αφήνουμε τις λαγάνες να στεγνώνουν όταν τις βγάλουμε από το φούρνο. Αλλά επειδή ξεραίνονται εύκολα, αν δεν καταναλωθούν αμέσως πρέπει να μπουν στην κατάψυξη, κλεισμένες ερμητικά σε ζελατίνα. Στη συνέχεια, όταν πρόκειται να τις καταναλώσουμε ζεσταίνουμε το φούρνο στους 200οC και τις βάζουμε για 3-4λ έχοντας πρώτα ψεκάσει ελαφρά την επιφάνειά τους. Πάντως, μην περιμένετε η «μπαγιάτικη» να γίνει ποτέ φρεσκοψημένη.
  • Καλή σας όρεξη!
  • Στο μεταξύ, επειδή τα κούλουμα (το 3ήμερο για τους τυχερούς) αποτελούν και relax για τις εβδομάδες των παθών της λαϊκής οικογένειας ευκαιρία να δείτε με την ησυχία σας, τώρα ή κάποια άλλη στιγμή τη συνέχεια, που είναι η ιστορία της λαγάνας (και όχι μόνο)

Κούλουμα χαρταετός

Εν αρχή …ην το στάρι και η «χρυσή» ζύμη

✔️   [και προς άρση της όποιας παρεξήγησης]

Το «χρυσάφι» του τίτλου, ουδεμία έχει σχέση με τη γνωστή φίρμα, ή με κάποια από εκείνες των αλευροβιομήχανων και του ληστρικού κυκλώματος «στάρι-αλεύρι-ψωμί», που ξεφυτρώνουν καθημερινά σαν μανιτάρια, χτυπώντας αδιάκριτα με cross, direct ή uppercut όχι μόνο στο μυαλό και στην καρδιά (και φυσικά στην τσέπη) της λαϊκής οικογένειας, προκαλώντας knock down αν όχι knock out στη διατροφική μας παράδοση, πλασάροντας εκατοντάδες σκευάσματα «ειδικού τύπου».

ℹ️  Επειδή το αλεύρι φαντάζει ένα «φτηνό» και το παιχνίδι των τιμών δε γίνεται εύκολα κατανοητό, θα σταθούμε σύντομα σε κάποια νούμερα (που έχουν να κάνουν με την παγκόσμια αγορά, γιατί φυσικά το συγκεκριμένο  «παιχνίδι» δεν είναι ελληνική εφεύρεση: Συχνά – πυκνά οι τιμές χονδρικής, χωρίς ιδιαίτερο λόγο (που θα μπορούσε να είναι μια καταστροφή σοδειάς) τραβάνε την ανηφόρα σε χρόνο dt. Για παράδειγμα, το καλοκαίρι του 2010 το (μαλακό -αυτό που χρησιμοπιείται για το ψωμί) σιτάρι από (για σχεδόν δυο χρόνια) 12-13 λεπτά το κιλό σε Αγγλία και Γαλλία, πήγε τέλη Ιούλη στα 15- 17 και μέσα στον Αύγουστο στα 18-21 (ως 25) λεπτά δηλ 2πλασιάστηκε.

ℹ️  Οι αντίστοιχες τιμές (χονδρικής) ήταν το 2007-2008 30λ (!!) -και 40λ (!!!), του «σκληρού» (σιτάρι για ζυμαρικά 4% της συνολικής παγκόσμιας παραγωγής) όταν, το 2005 η μέση τιμή (στο μαλακό) ήταν 13 λεπτά, το 2006 12 και το 2009 μόνο 11 λεπτά. Τη 2ετία 2007-2008 ο έλληνας παραγωγός πουλούσε στον έμπορο ~22 λεπτά που σημαίνει πως αυτοί που λυμαίνονται τα κυκλώματα σε ένα άνευ προηγουμένου ληστρικό παιχνίδι κέρδιζαν ~27% αντί του «συνήθους» 5-6%

ℹ️  Με βάση την παγκόσμια παραγωγή, ~650-700.000.000tn και με μαθηματικά του δημοτικού, μιλάνε για τον αστρονομικό τζίρο των 210δις €, όπου κέρδος μόνο 1λ/kg = 10€/tn μας κάνει ~7 δις (και για ενημέρωση η Κίνα είναι η μεγαλύτερη παραγωγός χώρα, με 130 εκ. τόνους, η Ινδία 2η με 90 εκ. η Αμερική και η Ρωσία τρίτες  με περισσότερο από 60 εκ. η κάθε μία.

ℹ️  Με την πολιτική της «απελευθέρωσης» στη χώρα μας ενεργοποιήθηκε ένα άνευ προηγουμένου επιπρόσθετο ληστρικό παιχνίδι από τους «μεγάλους» του κυκλώματος, φτάνοντας στο σημείο για να αγοράσει ένας παραγωγός μια φραντζόλα ψωμί, που λέγεται του κιλού, αλλά είναι ~700 γραμμάρια, να πρέπει να πουλήσει 15-16 κιλά σιτάρι! Συγκριτικά ενώ τη 10ετία του ’90 η τιμή του ψωμιού σε σχέση με την τιμή του σιταριού ήταν 3πλάσια, πριν την καθιέρωση του ευρώ (2001) ήταν ήδη 5πλάσια και τώρα είναι πλέον υπερδεκαπλάσια και τραβάει την ανηφόρα!  Και μιλάμε για το διατιμημένο «χωριάτικο», γιατί τα λεγόμενα «αρτοσκευάσματα» ή «ειδικού τύπου», (που είναι όλα τα υπόλοιπα) τα «γερμανικά» κά. κοστίζουν πέντε και δέκα φορές περισσότερο.

Κούλουμα-ψωμί

✔️  Τα αρχαιολογικά ευρήματα προϊστορικών γεωργικών εργαλείων καλλιέργειας και επεξεργασίας δημητριακών, αλέτρια, αξίνες, δρεπάνια, κόσες (θεριστικά μαχαίρια), αλλά και γουδιά για την άλεση των σπόρων, πρωτόγονες μυλόπετρες  κά, οδηγούν στη Μεσοποταμία στα τέλη της Παλαιολιθικής εποχής (μεταξύ 11ου και 6ου π.Χ.).

Οι Σουμέριοι μάλιστα τον 6ο π.Χ. αιώνα από ένα γεγονός – τυχαίο, όπως συνήθως συνέβαινε τότε, «παρασκεύασαν» και την πρώτη «μπύρα» όταν ξέχασαν στον ήλιο ένα δοχείο που περιείχε νερό με ξεροκόμματα κριθαρένιου ψωμιού και το μίγμα, με τη βοήθεια της «άγριας» ζύμης ξεκίνησε  αλκοολική ζύμωση (σε αντιδιαστολή με εκείνη του ψωμιού όπου άμυλο των δημητριακών μετατρέπεται σε απλούστερα σάκχαρα)

Οι Αιγύπτιοι φαίνεται πως πρώτοι (3ος αιώνας π.Χ.) ανακάλυψαν την χρήση του προζυμιού: έχοντας αφήσει ένα κομμάτι ζυμάρι στον ήλιο με τη ζέστη αναπτύχθηκαν οι γνωστοί μύκητες της ζύμωσης, βελτιώνοντας την ποιότητα ενός βρώσιμου που κατείχε σημαντική θέση στην κοινωνία και στα λατρευτικά έθιμα. Έθαβαν τους νεκρούς τους με ψωμί αγκαλιά, για να έχουν να ταΐσουν τα προσφιλή τους πρόσωπα στον άλλο κόσμο, πίστευαν μάλιστα ότι η θεά Αθώρ ή Ασατ (κόρη του Ρα) που ονόμαζαν «κυρά της συκομουριάς», κρυβόταν κάπου στην έρνημο περιμένοντας την άφιξη του νεκρού για να του προσφέρει νερό και ψωμί του καλωσορίσματος. Για τους Αιγύπτιους -κατά τον Ηρόδοτο, το ψωμί, εκτός από κοινωνική διάσταση είχε και συγκεκριμένη οικονομική υπόσταση αφού, χρησιμοποιούταν ως μέσο πληρωμής και μάλιστα -ταξικά από τότε, οι φτωχοί εργάτες αμείβονταν με κριθαρένιο, ενώ οι ευγενείς με σταρένιο (!!) Με ψωμί αμείβονταν και όλοι οι μη σκλάβοι στην κατασκευή των πυραμίδων. Η πληρωμή σε είδος -ειρήσθω εν παρόδω ήταν διαδομένη σε όλους τους αρχαίους λαούς και πολιτισμούς και ειδικά σιτάρι και κριθάρι αποτελούσαν βασικές ανταλλακτικές αξίες, πλάι στο ασήμι και στο χαλκό. (βλ και «θεωρία αξίας – διανομής στο “κεφάλαιο” του Μαρξ)

Κούλουμα-ψωμί

ℹ️  Για να δώσουμε μια εικόνα, στους Σουμέριους (μέσα του 3ου π.Χ. αιώνα) η αξία 180 kg σταριού ισοδυναμούσε με 1 sekel [=30,3kg αργύρου], δηλ 1kg στάρι = 168gr αργύρου -μ’ άλλα λόγια είχε αξία όσο ένα βαρύ ασημένιο κόσμημα. Σε κείμενα των Βαβυλωνίων (2ο π.Χ. αιώνας) αναφέρεται ότι γινόταν μέχρι και δανεισμός σιταριού με 33% τόκο (!!), που πληρωνόταν σε είδος στη επόμενη συγκομιδή. Στην αρχαιότητα, η παρασκευή του ψωμιού ήταν -βασικά, «γυναικεία υπόθεση».

Στην Ελλάδα, οι πρώτες σαφείς ενδείξεις δημιουργίας οικισμών μόνιμης εγκατάστασης (7ος αιώνας π.Χ.) με καλλιέργειες κλπ., συμπίπτει με την εξέλιξη των φούρνων και τη χρήση κεραμικών

Πάντως από το 3.000 π.Χ. έχει καταγραφεί γενικευμένη παραγωγή δημητριακών (σιτάρι, κριθάρι, όλυρα, κεχρί κά) σε Μεσοποταμία, Συρία, Κύπρο, Ελλάδα, Βαλκάνια και σε πολλές χώρες της Νότιας και Κεντρικής Ευρώπης.

ℹ️  Αρχικά οι καρποί τρώγονται ωμοί, αργότερα καβουρντίζονται και βράζονται (ολόκληροι ή χοντροκομμένοι -πλιγούρι) σε νερό ή γάλα δημιουργώντας ρόφημα ή χυλό, σιγά – σιγά  αλέθονται σε αυτοσχέδια γουδιά και, λίγο αργότερα, ανάμεσα σε δύο πέτρες (λείες σαν τριβίδια -που αποτελούν τον πρόγονο του χερόμυλου), παράγοντας έτσι τα πρώτα είδη αλεύρων. Σταδιακά ο χυλός γίνεται πιο πηχτός παίρνοντας τη μορφή ζύμης (πηχτό νεράλευρο) που άφηναν στον αέρα και μετά έψηναν απευθείας στη φωτιά ή πάνω σε ειδικά σκεύη (αρχικά καυτές πέτρες, ενώ τα πρώτα σκεύη που χρησιμοποιήθηκαν ήταν πήλινα ταψιά.

0ι κάτοικοι της Μεσοποταμίας ήταν αυτοί που, από πολύ νωρίς, γνώριζαν τους τρόπους να κάνουν πιτάρια κάθε είδους, αλλά πάντα άζυμα (σαν τις σημερινές «αραβικές» ή «πίτες Λιβάνου») με αλεύρι από σιτάρι, κριθάρι, κεχρί και άλλα δημητριακά καθώς και γαλέτεs. Το ζύμωμα εκείνους τους καιρούς γινόταν -προφανώς λόγω ποσότητας, με τα πόδια και μετά διαχωριζόταν σε κομμάτια που να μπορούν να ψηθούν

✔️  ΣΣ |> περιοχή – λωρίδα μεταξύ, των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη, που το 16ο π.Χ. αιώνα είχε το σημιτικό όνομα Ναχαρίν -«ναχρ» = ποταμός, μήκους ~700km και πλάτους 150-250 με επιφάνεια ~140-150.000km2.
Σύμφωνα με τους αρχαίους έλληνες (Μ.Αλέξανδρος) βρισκόταν κατά τη μεγαλύτερη έκτασή της στο σημερινό Ιράκ – με μικρά τμήματα στο Ιράν, την Τουρκία και τη Συρία.
Στην Αγία Γραφή αναφέρεται ως «κήπος της Εδέμ», ενώ οι σημερινοί κάτοικοι την ονομάζουν «εύφορη ημισέληνο”, γιατί έχει σχήμα μισοφέγγαρου.

Στην προϊστορική πόλη στο ακρωτήρι της Θήρας, που καταστράφηκε από την ηφαιστειακή έκρηξη στα τέλη του 17ου αιώνα πΧ., βρέθηκαν σε μία αποθήκη, αλεύρια μέσα σε πιθάρια, περισσότερα από 150 μικρά και μεγάλα αγγεία με τροφές (αλεύρι, δημητριακά και όσπρια), , μυλόλιθοι διαφόρων μεγεθών, τριπτήρες και 21 σχετικά

ℹ️  Οι πρώτες γραφτές αναφορές στον «άρτο» βρέθηκαν στο γνωστό ανάκτορο τηε Πύλου του 13ου π.Χ. αιώνα σε γραμμική Β γραφή, όπου φαίνεται καθαρά η λέξη «a-to-po-go» που σημαίνει «αρτοκόπος» (αρτοποιός) -αντίστοιχα και στις Μυκήνες. Κατά την Ομηρική εποχή (1100-750 π.Χ.) στην αρχαία Ελλάδα καλλιεργούνταν κυρίως κριθή (κριθάρι), πυρός (σκληρό στάρι) που ονομαζόταν και μελιηδής (γλυκός σαν μέλι) και μελίφρων (αυτός που γλυκαίνει την καρδιά). Το αλεύρι από σιτάρι και κριθάρι το έλεγαν «μυελό ανδρών» που μεταφορικά σήμαινε δυναμωτική τροφή. Καλλιεργούνταν επίσης μελίνη (κεχρί), ζέα, ζειά ή όλυρα (είδος κριθοειδούς που χρησιμοποιείτο κυρίως σαν ζωοτροφή).

Κούλουμα-ψωμί

Οι έλληνες έμαθαν περισσότερα για το ψωμί, στα μέσα του 1ου πΧ. αιώνα μέσα από τις εμπορικές συναλλαγές με τους λαούς της Ανατολής, αλλά πρόσφεραν πολλά στην εξέλιξη του (καινούργιους τύπους φούρνων μεθόδους παρασκευής και συνταγές -προσθέτοντας καταρχήν ελαιόλαδο και μέλι αλλά επίσης και γάλα, τυρί, ελιές, αυγά, μπαχαρικά και καρυκεύματα, ώστε, με το πέρασμα των χρόνων, να ξεπεράσουν τα 72 είδη ψωμιών και «πλακούντων» (γλυκά και αλμυρά αρτοσκευάσματα).

0 Ηρόδοτος (505 π.Χ. αιώνας) αναφέρει ότι οι Αιγύπτιοι παρασκεύαζαν άρτο αποκλειστικά από ζειά και περιφρονούσαν το σιτάρι και το κριθάρι, ενώ, σύμφωνα με τον Πλίνιο, στα πρώτα χρόνια τηε ιστορίας της Ρώμης, η ζειά ήταν το μόνο δημητριακό που καλλιεργούσαν.

Η μυθολογία θέλει η λέξη μύλη-μύλος να προέρχεται τον λάκωνα βασιλιά Μύλητα, «πρώτον ανθρώπων μύλην τε ευρείν» (Παυσανίας, Eλλάδος περιήγησιε), ενώ την προστασία των μύλων είχε ο Μυλέας Δίας.

✔️  Πολύ αργότερα ακολούθησε η ανακάλυψη του νερόμυλου (γραπτή μαρτυρία Στράβωνα [64 πΧ.-24 μΧ.]).

Κάπως έτσι μέσα από την προϊστορία και την ιστορία χιλιάδων χρόνων, από την εκδοχή ενός χυλού δημητριακών, στη Νεολιθική εποχή, από την (μάλλον ελληνική) ιδέα ενός αυτοτελούς φούρνου στη βιομηχανοποίηση του ψησίματος, με τα συν και τα πλην της.

Κούλουμα-ψωμί

Την αραβική πίτα, που στην πατρίδα της την ακουμπούσαν στα πυρωμένα τοιχώματα των πέτρινων ξυλόφουρνων ή στα καμπυλωτά μεταλλικά τους σκεπάσματα -και ήταν όχι μόνο καθημερινό τους ψωμί αλλά και κουταλοπήρουνό τους για να πιάνουν κάθε μπουκιά, στην Ελλάδα οι προγιαγιάδες μας την έψηναν σε μεταλλικές ή πέτρινες, ευθείες ή καμπυλωτές, επιφάνειες που τις έλεγαν σάτσια ή τσερέπια και τις ζέσταιναν πάνω στην πυροστιά της «στιας» (του τζακιού)

ℹ️  Ένα έθιμο της λαγάνας που έχει χαθεί είναι η «κυρά Σαρακοστή», που έχει το σχήμα γυναίκας με ένα σταυρό στο κεφάλι ή στο στήθος, αλλά δεν έχει στόμα θέλοντας να δείξει ότι νηστεύει. Έχει χέρια σταυρωμένα σε στάση προσευχής και επτά πόδια που συμβολίζουν τις επτά εβδομάδες της νηστείας.

Κούλουμα-ψωμί

Με το πέρασμα των αιώνων, το ψωμί πέρασε από διάφορες μορφές και χρήσεις. Η σημασία του, μικρή στην αρχή ουσιαστική αργότερα, έπαιξε το δικό της ρόλο στη διαμόρφωση όχι μόνο των διατροφικών συνηθειών του ανθρώπου, αλλά και της κοινωνικής και πολιτιστικής συνοχής σε όλα τα μέρη του κόσμου.

Κούλουμα-ψωμί

ℹ️  Το 1961 αναπτύχθηκε η έντονη μηχανική επεξεργασία της ζύμης του Chorleywood, μειώνοντας πολύ  την περίοδο της ζύμωσης και το χρόνο που απαιτείται για να παραχθεί το ψωμί, σε βάρος της γεύσης και της θρεπτικής αξίας. Αυτή η διαδικασία σε συνδυασμό με το «προψημένο» -ό,τι χειρότερο, χρησιμοποιείται πλέον στα μεγάλα εργοστάσια παγκοσμίως.

ψωμί4