• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Δρόμος θανάτου

Φιλοξενούμενος ο Δημήτρης Α. Δημητριάδης //

Μέχρι ποιο βαθμό μπορεί να προσαρμόζεται ο άνθρωπος μέσα σε εχθρικά πλαίσια, σαν κοινωνικό και πνευματικό ον και βιολογική οντότητα, αφού απειλούν άμεσα την ψυχική και σωματική του υγεία κι εν κατακλείδι την ίδια την ύπαρξή του; Το ερώτημα δεν μπαίνει αφηρημένα. Οι κίνδυνοι που απειλούν την ανθρώπινη ύπαρξη είναι άμεσοι και ορατοί. Εύκολα μπορούν, μάλιστα, να γίνουν κατανοητοί από τον καθένα που διατηρεί τη δυνατότητα να χρησιμοποιεί την απλή λογική του.

Όλοι γνωρίζουμε ότι ο άνθρωπος είναι ον κοινωνικό από την ίδια του τη φύση. Κι όμως, με το σημερινό τρόπο ζωής, οι συλλογικές μορφές δράσης περιφρονούνται, φαίνεται να προκαλούν ενόχληση στον εξατομικευμένο σύγχρονο πολίτη.

Στους πιο χαρακτηριστικούς τομείς, όπου η κοινωνική διάσταση θα έπρεπε να εκφραζόταν με ιδιαίτερη ένταση σαν συλλογική δράση, ο σημερινός πολίτης στην πραγματικότητα αποσύρεται, απομονώνεται, κλείνεται στον εαυτό του. Κάποτε ο χορός, το τραγούδι, η διασκέδαση, γενικά, είχαν συλλογικό χαρακτήρα. Ο σύγχρονος άνθρωπος όμως, προκειμένου να διασκεδάζει, αναγκάζεται να αποσυρθεί και να απομονωθεί. Τα πλούσια μέσα που διαθέτει τον ωθούν στην απομόνωση. Η τηλεόραση, το ιδιωτικό αυτοκίνητο, το στερεοφωνικό, τα δείπνα σε ταβέρνες με την ορχήστρα να παίζει στο διαπασών, ώστε να αποκλείεται κάθε επικοινωνία ακόμα και με τον παρακαθήμενο συνδαιτυμόνα, όλα μοιάζουν σαν να έχουν προετοιμαστεί με επιμέλεια για να εξυπηρετήσουν όχι κοινωνικά όντα αλλά ακούσιους ασκητές.

Εκεί, όμως, που τα πράγματα φαίνονται πιο καθαρά, είναι στον τρόπο με τον οποίο ο σύγχρονος άνθρωπος εκφράζεται σαν μέλος μιας συγκροτημένης σε κράτος κοινωνίας, δηλαδή σαν πολίτης. Τον περισσότερο καιρό παραμένει αμέτοχο και απομονωμένο άτομο. Κι όταν κατά διαστήματα καλείται να συμβάλει στο σχηματισμό και την έκφραση κάποιας συλλογικής βούλησης, πάλι σαν απομονωμένο άτομο θα δράσει με το να αποσυρθεί πίσω από κάποιο παραβάν για να ψηφίσει.

Αλλά μήπως και σαν πνευματικό ον ο σύγχρονος άνθρωπος δεν έχει δεχτεί καίρια πλήγματα; Μήπως η γνώση, έτσι εξειδικευμένη και αποσπασματική όπως του προσφέρεται, αντί να συμβάλλει στην πλατιά κοινωνική του μόρφωση, δημιουργεί ψυχρούς επιστήμονες σαν το δόκτορα Νο του Φλέμιγκ ή αερολόγους δήθεν ανθρωπιστές εκτός τόπου και χρόνου;

Τα πλήγματα, όμως, που δέχεται ο σύγχρονος άνθρωπος, δεν περιορίζονται μόνο να τον θίγουν σαν κοινωνικό ή πνευματικό ον. Έχουμε φτάσει στο τραγικό σημείο να τον απειλούν άμεσα η καταστροφή του περιβάλλοντος, η αλόγιστη σπατάλη των φυσικών πόρων, οι συνεχείς εξοπλισμοί, με αποκορύφωμα αθλιότητας την κατασκευή της βόμβας νετρονίου και τη μεταφορά και εγκατάσταση πυρηνικών όπλων στο διάστημα, ο υποσιτισμός και η ογκούμενη ανεργία, ακόμη και σε αυτές τις υπερανεπτυγμένες χώρες. Είναι κίνδυνοι άμεσοι, αδιάλειπτοι, πραγματικοί. Μπορούμε να τους συνηθίσουμε; Μπορούμε να ζούμε συνεχώς κάτω από την άμεση απειλή τους; Ο Μπρέχτ λέει κάπου: «Αλοίμονο σε κείνον που συνήθισε».

Βέβαια, όπως είπαμε και πιο πάνω, ο άνθρωπος είναι το πιο ευπροσάρμοστο, ίσως, από τα όντα του πλανήτη μας. Μπορεί να υπομείνει και τις πιο δύσκολες καταστάσεις. Αυτή του η ιδιότητα αποτέλεσε, μέχρι σήμερα, ένα σπουδαίο του όπλο που τον βοήθησε να επιβιώσει σαν είδος. Το να επιδιώξει όμως να προσαρμοστεί και στις επικίνδυνες σημερινές συνθήκες, που ο ίδιος δημιούργησε, ίσως να σημάνει και την ώρα της οριστικής του εξαφάνισης. Αλλά ο άνθρωπος δεν είναι μόνο ένα ευπροσάρμοστο ον. Είναι και βέβαιος στην αβεβαιότητα των προθέσεων και των αντιδράσεών του. Όταν ο γεροελέφαντας ξεκινά για το μέρος που θα πεθάνει, είναι βέβαιο ότι δε θα λοξοδρομήσει. Ο άνθρωπος, όμως, έχοντας μπει κι αυτός σε μια πορεία θανάτου, είναι πιθανό να αισθανθεί τον πειρασμό να τραβήξει γι’ αλλού