• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Ελένη Βακαλό

Η Ελένη Βακαλό γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1921 και πέθανε στις 9 Οκτωβρίου 2001.Σε ηλικία δύο χρόνων εγκαταστάθηκε με την οικογένειά της στην Αθήνα. Σπούδασε Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1940-1945). Το 1944 παντρεύτηκε τον ζωγράφο-σκηνογράφο Γιώργο Βακαλό(πουλο). Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και πήρε το δίπλωμά της στην αρχαιολογίας από τη Φιλοσοφική Σχολή και το 1948 έφυγε για το Παρίσι, όπου ειδικεύτηκε στην ιστορία τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης – με ειδίκευση στην ιστορία της τέχνης – ενώ παρακολούθησε επίσης σεμινάρια ανθρωπιστικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ.

Εργάστηκε για σύντομο χρονικό διάστημα στη μέση εκπαίδευση ως καθηγήτρια Νέων Ελληνικών και στη συνέχεια στράφηκε επαγγελματικά στη Σχολή Διακοσμητικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών Βακαλό, την οποία ίδρυσε από κοινού με το ζωγράφο και σκηνογράφο σύζυγό της Γιώργο Βακαλό. Παράλληλα ασχολήθηκε με τη διδασκαλία Ιστορίας Τέχνης και την κριτική.

Εργάστηκε ως κριτικός τέχνης στην εφημερίδα “Τα Νέα”, το διάστημα 1952-1974 (με διακοπή δύο χρόνων στην περίοδο της δικτατορίας) καθώς και στο περιοδικό “Ζυγός” (1955-1967). Από την περίοδο 1957-58 που με το σύζυγό της ίδρυσαν τη “Σχολή Βακαλό” έως το 1990 δίδασκε ιστορία της τέχνης και στοιχεία οπτικής αντίληψης στην ίδια Σχολή, παραμένοντας μέλος της διεύθυνσης έως το τέλος της ζωής της. Διετέλεσε, επίσης, μέλος του Δ.Σ. της Εθνικής Πινακοθήκης μετά το 1994. Συνεργάστηκε με άρθρα και δοκίμιά της με πολλά περιοδικά. Στον χώρο της λογοτεχνίας εμφανίστηκε το 1944, με ποιήματά της στο περιοδικό “Νέα Γράμματα”. Μέχρι το 1997 εξέδωσε συνολικά δεκατέσσερα βιβλία ποίησης και δύο συγκεντρωτικές εκδόσεις (1981, 1995).

***

Eκανε αισθητή την παρουσία της από τη νεανική της ηλικία, με την έκδοση της πρώτης ποιητικής συλλογής της («Θέμα και Παραλλαγές»). Η ποίηση ήταν ένας από τους τομείς στους οποίους πρόσφερε σημαντικά. Το προσωπικό ύφος της με ίχνη σουρεαλιστικών επιρροών, η πυκνή μα απόλυτα τιθασευμένη γλώσσα που αγγίζει την ψυχή, η ευαισθησία και η σφοδρότητα χαρακτηρίζουν την ποιητική της γραφή: «Το Δάσος», «Τοιχογραφία», «Ημερολόγια της ηλικίας», «Η έννοια των τυφλών», «Του κόσμου», «Γεγονότα και ιστορίες της κυρά Ροδαλίνας» κ.ά.

Η ποιητική της διάθεση, οι σπουδές της στην αρχαιολογία και την ιστορία της τέχνης, αλλά και η στενή της σχέση με τη ζωγραφική μέσω του συζύγου της Γιώργου Βακαλό , οδήγησαν τα ενδιαφέροντά της στη θεωρία και την κριτική της τέχνης. Και εδώ η προσφορά της υπήρξε σημαντική, φέρνοντας μια νέα εποχή στην ελληνική καλλιτεχνική κριτική. Η συνεισφορά της στη θεωρία και την κριτική της τέχνης, ιδιαίτερα μέσω των αναλύσεών της στην πρωτοποριακή επιθεώρηση «Ζυγός» και αργότερα στην γκαλερί «Ωρα», αναγνωρίστηκε επίσημα το 1997 με το Βραβείο Δοκιμίου της Ακαδημίας Αθηνών, το οποίο ακολούθησε τη δίτομη αναδρομική έκδοση δοκιμίων της, γραμμένων από το 1952 μέχρι το 1974.

Ακόμη, πολύτιμη ήταν η συνεισφορά της και στον τομέα της εκπαίδευσης, γεγονός που αναγνωρίστηκε και τυπικά με την αγόρευσή της σε επίτιμο διδάκτορα από τα Πανεπιστήμια της Θεσσαλονίκης (1998) και Ντέρμπι Μ. Βρετανίας (2000).

Από τις δημοσιεύσεις περί τέχνης, σημειώνουμε: «Εισαγωγή σε θέματα ζωγραφικής» (1960), «12 Μαθήματα για τη Σύγχρονη Τέχνη» (1970), «Η έννοια των μορφών» (1975), «Ρυθμοί και όροι της Ευρωπαϊκής τέχνης» (1980), «Η φυσιογνωμία της μεταπολεμικής τέχνης στην Ελλάδα» (4 τόμοι), «Κριτική Εικαστικών τεχνών» (2 τόμοι, 1996) κ.ά.

Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος