Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Facebooktwitterrssyoutube
slogan

Ευγενία Καβαλλάρη: Για το βιβλίο «Τσε Γκεβάρα, πρεσβευτής της Επανάστασης»

Το κείμενο που ακολουθεί είναι η ομιλία της Ευγενίας Καβαλλάρη, προέδρου του Συνδέσμου Φιλολόγων Ημαθίας, στην παρουσίαση του βιβλίου του Νίκου Μόττα «Τσε Γκεβάρα, πρεσβευτής της Επανάστασης» (Εκδόσεις «Ατέχνως») που έγινε στην Θεσσαλονίκη στις 9 Σεπτεμβρίου 2021.

«Είναι καταπληκτικό το συναίσθημα που αισθάνομαι ως εκπαιδευτικός όταν μαθητές μου αναφέρονται με δέος για τον ΤΣΕ. Και αυτό γιατί και εγώ ως φοιτήτρια, δεκαετίες πριν είχα την αφίσα του στο φοιτητικό μου δωμάτιο. Αλλά τι είναι που τον κάνει διαχρονικά επίκαιρο τον ΤΣΕ, τη ζωή και τη δράση του, αλλά και τις θεωρητικές του αναλύσεις; Ίσως είναι αυτό που ο εθνικός ποιητής της Κούβας, ο Χοσέ Μαρτί, έγραφε: “Υπάρχουν άνθρωποι χωρίς καθόλου αξιοπρέπεια, αλλά και άνθρωποι που στις πλάτες τους κουβαλούν την αξιοπρέπεια όλου του κόσμου”. Ένας απ’ αυτούς τους ανθρώπους, που τ’όνομα του έγινε συνώνυμο της αξιοπρέπειας, ήταν ο Ερνέστο Τσε Γκεβάρα.

Διαβάζω χρόνια τώρα βιβλία και αφιερώματα για τον ΤΣΕ. Νόμιζα ότι γνώριζα τα πιο πολλά. Όμως διαβάζοντας το βιβλίο του Νίκου Μόττα αισθάνθηκα ότι είχα άγνοια σε μία βασική του πτυχή, αυτή

του ουσιαστικού ρόλου του Τσε ως διαμορφωτή της κουβανικής εξωτερικής πολιτικής στα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια, σκιαγραφώντας ταυτόχρονα τη διεθνιστική δράση του Αργεντίνου κομμουνιστή στο διεθνές πολιτικό σκηνικό.

Το βιβλίο χωρίς να χάνει την επιστημονικότητα του, το θεωρητικό του βάθος, προσφέρεται και για μία ευχάριστη – όχι επιφανειακή ανάγνωση- πάνω σε μία κρίσιμη εποχή για την ανθρωπότητα εξοπλίζοντας με γνώσεις για πρόσωπα και καταστάσεις. Από τις σελίδες του βιβλίου περνούν προσωπικότητες όπως Νικίτα Χρουστσόφ, Αναστάς Μικογιάν, Μάο Τσε Τουνγκ, Τσου εν Λάι, Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ, Τζαβαχαρλάλ Νεχρού, Γιόζιπ Τίτο, Σουκάρνο, Μπεν Μπελά, προβάλλονται σκέψεις τους, δράσεις στις χώρες τους, αλλά και κυρίως η αντίληψη του ΤΣΕ γι’αυτούς μέσα από τη σύνθετη προσπάθεια ανάπτυξης εξωτερικών σχέσεων για το Νησί της Επανάστασης.

Ιδιαίτερη εντύπωση μου έκαναν ακόμη οι απομαγνητοφωνημένες συνομιλίες, τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της CIA και του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, κ.α) τα οποία παρέχουν ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τη δραστηριότητα του Τσε Γκεβάρα κατά την διάρκεια των ταξιδιών του στο εξωτερικό και που δείχνουν το πώς αυτός αντιμετωπιζόταν από τον ταξικό αντίπαλο.

Επίσης, είναι σημαντικό στοιχείο ότι στο βιβλίο περιλαμβάνεται ολόκληρη η ομιλία του Τσε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 1964 ( για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα), ενώ δημοσιεύονται δύο συνεντεύξεις του, στο περιοδικό «Monthly Review» το 1961 και στο τηλεοπτικό δίκτυο CBS το Δεκέμβριο του 1964 που δίνουν ανάγλυφα μια σειρά από τις θεωρητικές του απόψεις, αλλά και για τα πρώτα βήματα της επαναστατημένης Κούβας.

Γενικά με τρόπο εύληπτο και εκλαϊκευτικό το βιβλίο του Νίκου Μόττα μας δίνει ένα εγχειρίδιο της πολιτικής σκέψης και δράσης του Τσε. Με καθαρότητα και αυθεντικότητα παρουσιάζονται οι θέσεις του για τον ρόλο της Κούβας ως προμετωπίδα της αντιιμπεριαλιστικής πάλης, για τη βαρβαρότητα του ιμπεριαλισμού και την αναγκαιότητα της αντιιμπεριαλιστικής πάλης, για τη διεθνιστική αλληλεγγύη, τον ρόλο της επαναστατικής κυβέρνησης, για τον Νέο Τύπο Ανθρώπου κ.α.

Θα ήθελα όμως στο σημείο αυτό να κάνω ένα χρονικό άλμα και να αναφέρω ορισμένα πράγματα με αφορμή τον θάνατο του μεγάλου Μίκη Θεοδωράκη καθώς και τη σχέση του με τον ΤΣΕ

Tο 1962 η Κούβα είναι το επίκεντρο του ψυχρού πολέμου. Οι ΗΠΑ μετά την αποτυχημένη «Επιχείρηση του Κόλπου των Χοίρων», λαμβάνουν μέτρα κατά της Κούβας. Στις 7 Φλεβάρη 1962 η κυβέρνηση του Τζων Φ. Κένεντι επεκτείνει και εντείνει το εμπάργκο κατά της Κούβας, που ξεκίνησε από το 1958, ως απάντηση στην εθνικοποίηση των περιουσιών, εργοστασίων, κλπ. αμερικανικών συμφερόντων από την επαναστατική κυβέρνηση της χώρας, προσπαθώντας να απομονώσει και να στραγγαλίσει την οικονομία της.

Μέσα σε συνθήκες απομόνωσης και αποκλεισμού που επιβάλουν οι ΗΠΑ στην Κούβα, η ΕΔΑ αποφάσισε σε ένδειξη υποστήριξης και συμπαράστασης στην επαναστατική της κυβέρνηση να στείλει μια κοινοβουλευτική αντιπροσωπεία στην Κούβα. Στην αντιπροσωπεία κάλεσε να συμμετάσχει και ο Μίκης Θεοδωράκης ως μια προσωπικότητα διεθνούς εμβέλειας. Ο Θεοδωράκης τότε μόλις είχε αποθεραπευτεί από τη φυματίωση και είχε εξέλθει από το Νοσοκομείο που θεραπευόταν.

Ο Θεοδωράκης διηγείται ότι μετά από ένα περιπετειώδες ταξίδι έφτασαν στην Κούβα και «Βρήκαμε μια περίεργη κατάσταση, γιατί όλος ο κόσμος ήταν ένοπλος, όλοι φορούσαν χακί στολές, είχαν όλοι μπαρμπούτος και οι γυναίκες ήταν ένοπλες, παράλληλα όμως υπήρχε και μια πανηγυρική ατμόσφαιρα. Δηλαδή όλος ο κόσμος χόρευε, μιλούσε, πανηγύριζε. Γιόρταζαν συνέχεια αυτοί, ήταν μια γιορτή της επανάστασης συνεχής.» Αφού έκαναν ορισμένες επισκέψεις στα υπουργεία μια μέρα «Πήγαμε λοιπόν στο “Αβάνα Λίμπρε”, το πρώην “Χίλτον”, το οποίο ονόμασαν “Αβάνα Λίμπρε”, “Ελεύθερη Αβάνα”, και μας είπαν ότι στην ταράτσα επάνω, που έπαιζε και μια ορχήστρα, θα μας δεχόταν η ηγεσία των επαναστατών. Καθίσαμε σε κάτι τραπέζια και μετά ήρθαν οι διερμηνείς. Κάναμε τις συστάσεις, ήταν ο Φιντέλ Κάστρο, ο Τσε Γκεβάρα και ο πρόεδρος της Κούβας, ο μόνος που δεν είχε γένια. Άρχισε να ρωτάει για την Ελλάδα, … Την αρχαία Ελλάδα βέβαια τη γνώριζαν, λίγα πράγματα όμως ήξεραν για τη σύγχρονη Ελλάδα. Εκεί λοιπόν που τελείωνε η συνάντησή μας, άρχισε η ορχήστρα να παίζει το “Lune de miel”. Το “Honeymoon song” ήταν το εθνικό τους τραγούδι. Μου είπαν μάλιστα ότι το έχουν γράψει και σε μια στήλη εκεί και ότι ο ραδιοφωνικός τους σταθμός ξεκίνησε με το τραγούδι αυτό, το οποίο θεωρούσαν ότι είναι μεξικάνικο. Κάποιος έξυπνος Μεξικάνος εκεί έβαλε το όνομά του από κάτω. Το τραγουδούσε ένας Μεξικάνος τραγουδιστής τον οποίο λάτρευε όλοι η Νότια Αμερική, ήταν ο Καζαντζίδης, ας πούμε της Νότιας Αμερικής. Φυσικά και στην Κούβα, λόγω αυτής της διασκευής του τραγουδιού, και του τραγουδιστή, το τραγούδι ήταν στα χείλη όλων των Κουβανέζων. Λέει λοιπόν ο διερμηνέας, όταν σηκωθήκαμε να φύγουμε, στον Κάστρο: “Με την ευκαιρία, να σας πω ότι αυτό το τραγούδι είναι δημιουργία του κύριου εδώ”. “Πού πάτε;” λέει ο Κάστρο κατενθουσιασμένος. “Είναι δυνατόν; Γράφει τέτοια πράγματα;” Δε με άφηναν να φύγω. Και ο Τσε Γκεβάρα ετοιμαζόταν να πάει στη Σιέρα Μαέστρα για περιοδεία. “Θα σε πάρω μαζί μου αύριο”, μου λέει. “Έχει ωραίο κλίμα και άφθονο οξυγόνο εκεί που πηγαίνω”.

Για την παρέα με το Τσε ο Θεοδωράκης λέει: «… κάναμε απλές συζητήσεις με έναν διερμηνέα που δεν ήξερε και πάρα πολύ καλά τα ισπανικά. Εκείνο το καλαμπούρι που έκανα μαζί του είναι ότι παντού έλεγε “Μουέρτε ο λιμπερτά”, ξέρεις, “Ελευθερία ή θάνατος”. Μάλιστα με πήγε και σε ένα μοντέρνο σφαγείο και δεν ήθελα να μπω μέσα, και είδα την πινακίδα: “Ελευθερία ή θάνατος”. Του λέω “Εδώ, αγαπητέ σύντροφε, κοροϊδεύετε τα ζώα, εδώ μόνο ο θάνατος τα περιμένει. Τι μου λες και βάζεις το “ή” ; Είναι σκέτο “μουέρτε”, του λέω. Το μόνο που θυμάμαι είναι ότι πήγαμε σε ένα κέντρο που είχε μουσική και χορέψαμε. Σηκώθηκε ο ίδιος επάνω και είπε στην ορχήστρα να παίξουμε το τραγούδι αυτό, ενθουσιάστηκε ο κόσμος και μετά με φώναξε πάνω και είπε “Αυτός είναι ο συνθέτης”, και χειροκρότησαν όλοι. Αγαπήθηκα πολύ στην Κούβα ως λαϊκός συνθέτης, δε γίνεται παραπάνω…»

Πηγή: ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ 85 ΧΡΟΝΙΑ. ΆΞΙΟΝ ΕΣΤΙ – ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ ΣΤΗ ΧΡΕΟΚΟΠΙΑ, σελ 357 έως 359.

Ο Τσε Γκεβάρα “ζει” μέσα από το ξεχωριστό αυτό βιβλίο αλλά και ζει στους σημερινούς αγώνες για την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Ζει και θα ζει εκεί που οι λαοί αντιστέκονται στις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις, εκεί που χτυπά η καρδιά των αγώνων της εργατικής τάξης για ένα καλύτερο μέλλον, χωρίς αδικία, φτώχεια, καταπίεση.

«Τσε Γκεβάρα, πρεσβευτής της Επανάστασης», του Νίκου Μόττα