Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Facebooktwitterrssyoutube
slogan

Η άγνοια είναι δύναμη (Κριτήρια αξιολόγησης: Νεοελληνική Γλώσσα – Λογοτεχνία)

Νέα Ελληνικά Γ΄ Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα – Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου

Α. Μη λογοτεχνικό κείμενο

Η άγνοια είναι δύναμη

Μια από τις βαθιά ριζωμένες παραδοχές των σύγχρονων κοινωνιών είναι ότι όσο πιο πολύ γνωρίζουμε τόσο ορθολογικότερα μπορούμε να διαχειρισθούμε τη ζωή μας. Η σημερινή κοινωνία της πληροφορίας, ιδιαίτερα, είναι η λογική απόληξη ιδεών και πρακτικών που άρχισαν να εμφανίζονται στην Ευρώπη με τον Διαφωτισμό: η ορθολογική διαχείριση των οικονομικών, κοινωνικών και τεχνολογικών αλλαγών είναι όχι μόνον επιθυμητή αλλά και εφικτή, στο μέτρο που αυξάνουμε τις γνώσεις μας.

Σήμερα ξέρουμε ότι αυτή η παραδοχή είναι απλοϊκά αισιόδοξη για να είναι ορθή. Η απόκτηση πληροφοριών από μόνη της όχι μόνο δεν αρκεί για να αντιμετωπισθούν τα κοινωνικά προβλήματα, αλλά, αντιθέτως, ενδέχεται μερικές φορές να τα επιδεινώνει. Αν, λ.χ., είναι γνωστό από τα ΜΜΕ ότι «μόνο όταν ο γιατρός πάρει φακελάκι θα σε φροντίσει καλά», είναι πολύ πιθανόν οι γνώστες αυτής της πληροφορίας είτε να προσέλθουν καχύποπτοι στη συνάντησή τους με τον γιατρό, είτε να του ζητήσουν να δεχθεί το φακελάκι που στατιστικώς (ή, έστω, σύμφωνα με τα ΜΜΕ) ο γιατρός υποτίθεται ότι παίρνει.

Σε ορισμένες περιπτώσεις η άγνοια είναι προτιμότερη από τη γνώση. Αυτή την ανομολόγητη παραδοχή εμπεριέχει η πρόταση νόμου (Το Βήμα, 3.2.2002) να απαγορευθούν οι μετρήσεις τηλεθέασης των δελτίων ειδήσεων. Η πρόταση αυτή αποβλέπει στο να πιεσθούν οι ιδιωτικοί τηλεοπτικοί σταθμοί να ανεβάσουν την ποιότητα των σχετικών εκπομπών τους.

Πώς θα συμβεί αυτό; Σήμερα, οι μετρήσεις τηλεθέασης των δελτίων ειδήσεων ωθούν τα ιδιωτικά κανάλια να μετέρχονται σχεδόν οποιαδήποτε μέθοδο προκειμένου να αυξήσουν την τηλεθέαση. Μεγάλη τηλεθέαση σημαίνει πολλούς θεατές, άρα πολλούς αποδέκτες των ακριβών διαφημιστικών μηνυμάτων, άρα περισσότερες διαφημίσεις, άρα περισσότερα έσοδα για τους τηλεοπτικούς σταθμούς. Αν δεν πραγματοποιούνται μετρήσεις τηλεθέασης, αν δηλαδή οι σταθμοί δεν γνωρίζουν τη δημοτικότητα των σχετικών εκπομπών τους, τότε είναι λιγότερο πιθανόν να αποδυθούν σε έναν φρενήρη ανταγωνισμό μεταξύ τους για την προσέλκυση διαφημίσεων (αφού δεν θα είναι γνωστό το μέγεθος της τηλεθέασης), άρα θα αναγκαστούν να σκέπτονται περισσότερο με τα κριτήρια της κοινής ευπρέπειας, της πολιτικής αγωγής και της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, παρά με το κυρίαρχο σήμερα κριτήριο της μεγιστοποίησης του ιδίου οικονομικού συμφέροντος.

Το ζητούμενο είναι να καταργηθεί η ανατροφοδότηση του τηλεοπτικού παραγωγού με τις πληροφορίες για τα αποτελέσματα της δράσης του. Η άγνοια, εν προκειμένω, είναι δύναμη, ­δύναμη όχι για τον παραγωγό αλλά για την ευνομούμενη κοινωνία. Οι ειδησεογραφικές εκπομπές δεν συνιστούν απλώς ένα εμπόρευμα αλλά, συγχρόνως, ένα από τα ισχυρότερα μέσα για την ενημέρωση και τη διαμόρφωση της γνώμης των πολιτών σε μια δημοκρατία το πολίτευμα που κατ’ εξοχήν νομιμοποιείται από τη γνώμη των πολιτών. Οι μετρήσεις τηλεθέασης επιτείνουν την εμπορευματοποίηση του δελτίου ειδήσεων, αφού οι σχετικές πληροφορίες χρησιμοποιούνται από τους σταθμούς για να προωθηθεί το «προϊόν» στην αγορά διαφημιστικού χρόνου.

Τα δελτία ειδήσεων των ιδιωτικών σταθμών απευθύνονται σε δύο κύριες αγορές: στους τηλεθεατές και στους διαφημιζόμενους. Αποστερώντας τους σταθμούς από τη γνώση για τον βαθμό δημοτικότητας του «προϊόντος» τους, μειώνουμε τη δυνατότητά τους να το διακινούν στη διαφημιστική αγορά. Τους στερούμε, κατά συνέπεια, το δικαίωμα να το ευτελίζουν αναζητώντας την εντυπωσιοθηρία προκειμένου να αυξήσουν τα ποσοστά τηλεθέασης.

Παραδόξως, σε μερικές περιπτώσεις, όσο λιγότερο γνωρίζουμε τόσο περισσότερο ωφελούμαστε. Οι φιλόσοφοι του Διαφωτισμού θα έφριτταν βέβαια στην ιδέα ότι η γνώση ενδέχεται να μην είναι πάντοτε δύναμη· ότι η άγνοια μπορεί μερικές φορές να είναι προτιμότερη. Ωστόσο, όπως πολύ καλά γνώριζε ο Αριστοτέλης, όταν η γνώση παύσει να είναι κοινωνικό γεγονός, όταν η λειτουργικότητά της δεν βεβαιώνεται «κατά λόγον» και «κατ’ αρετήν», τότε αδυνατεί να οδηγήσει στην «ευπραξία» το αληθεύειν γίνεται ιδιωτική υπόθεση, αποσυνδέεται από το κοινωνείν.

Χαρίδημος Τσούκας

Β. Θέματα

Α1. Να αποδώσετε περιληπτικά τις απόψεις του δημοσιογράφου στη 4η και την 5η παράγραφο του κειμένου σε 80-90 λέξεις.

(μονάδες 15)

Β1.  Να χαρακτηρίσετε με την ένδειξη Σωστό ή Λάθος τις παρακάτω προτάσεις του κειμένου ως προς το νόημά που έχουν σε αυτό.

  1. Η ορθολογική διαχείριση των οικονομικών, κοινωνικών και τεχνολογικών αλλαγών είναι όχι μόνον επιθυμητή αλλά και εφικτή.
  2. Η απόκτηση πληροφοριών από μόνη της αρκεί για να αντιμετωπισθούν τα κοινωνικά προβλήματα.
  3. Το ζητούμενο είναι να μην καταργηθεί η ανατροφοδότηση του τηλεοπτικού παραγωγού με τις πληροφορίες για τα αποτελέσματα της δράσης του.
  4. Οι ειδησεογραφικές εκπομπές δεν συνιστούν απλώς ένα εμπόρευμα.
  5. Οι φιλόσοφοι του Διαφωτισμού δε θα έφριτταν βέβαια στην ιδέα ότι η γνώση ενδέχεται να μην είναι πάντοτε δύναμη.

(μονάδες 15)

Β2.      Με ποιους τρόπους αναπτύσσεται η έκτη παράγραφος του κειμένου; (απλή αναφορά).

(μονάδες 10)

Β3. Να γράψετε από ένα αντώνυμο και ένα συνώνυμο των παρακάτω λέξεων του κειμένου:
    σύγχρονων        απόληξη        εμφανίζονται        φροντίσει        έσοδα

(μονάδες 10)

Β4.     (αφού δεν θα είναι γνωστό το μέγεθος της τηλεθέασης)

«μόνο όταν ο γιατρός πάρει φακελάκι θα σε φροντίσει καλά»

«προϊόν»

δύο κύριες αγορές:

Ποια σημασία αποδίδουν στις παραπάνω προτάσεις και λέξεις τα σημεία στίξης που τις συνοδεύουν;

(μονάδες 5)

 

Γ.  Να γράψετε ένα άρθρο 150-200 λέξεων στο οποίο να εστιάσετε το περιεχόμενό του α) στο αν οι τηλεοπτικοί σταθμοί και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αντί να καταγράφουν την κοινή γνώμη τη χειραγωγούν και β) αν η μιντιακή εξουσία υπονομεύει τη δημοκρατία σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο και με ποιους τρόπους μπορεί κανείς να αντισταθεί στην άγνοια, που για το μιντιακό σύστημα είναι δύναμη και για μας καταστροφή.

(μονάδες 30)

Β. Λογοτεχνικό κείμενο

 

Νίκος Καζαντζάκης

Ο τελευταίος πειρασμός (απόσπασμα)

Kι έσυρε φωνή σπαρακτικά:

Λαμά Σαβαχθανί!

Ένιωσε φοβερούς πόνους στα χέρια, στα πόδια και στην καρδιά του·  ξεθάμπωσαν τα μάτια του, είδε το αγκάθινο στεφάνι, τα αίματα, το σταυρό, και μέσα στο σκοτεινιασμένο ήλιο δυο χρυσοί χαλκάδες στραφτάλισαν και δυο σειρές κοφτερά κάτασπρα δόντια·  δροσερό περιπαιχτικό γέλιο ακούστηκε, χαλκάδες και δόντια αφανίστηκαν·  απόμεινε ο Ιησούς κρεμασμένος στον αγέρα, μόνος.

Τίναξε το κεφάλι, κι ολομεμιάς θυμήθηκε που βρίσκονταν, ποιος ήταν και γιατί πονούσε·  άγρια αδάμαστη χαρά τον συνεπήρε·  όχι, όχι, δεν ήταν άναντρος, λιποτάχτης, προδότης·  όχι, όχι, ήταν καρφωμένος στο σταυρό, τίμια στάθηκε ως το τέλος,  κράτησε το λόγο του·  μια αστραπή την ώρα που φώναξε «Ηλί! Ηλί!» και λιποθύμησε, τον άρπαξε ο Πειρασμός και τον πλάνεσε·  ψέματα οι χαρές, οι παντρειές, τα παιδιά·  ψέματα τα χούφταλα, ξευτελισμένα γεροντάκια, που τον φωνάζαν άναντρο, λιποτάκτη, προδότη·· όλα, όλα φαντάσματα του Πονηρού! Ζουν και βασιλεύουν οι μαθητές του, πήραν τις στεριές και τις θάλασσες και διαλαλούν το Καλό Μαντάτο. Τα πάντα έγιναν όπως πρέπει, δόξα σοι ο Θεός!

Έσυρε φωνή θριαμβευτικά:

Τετέλεσται!

Κι ήταν σα να ’λεγε: Όλα αρχίζουν τώρα.

Θέμα

Β1. Σε ποιο όραμα παραπειστικό υπέβαλε ο Πειρασμός τον Ιησού πάνω στο σταυρό; Να το περιγράψετε μέσα από το κείμενο·  να αποδώσετε τα συναισθήματα και τις σκέψεις του Εσταυρωμένου, όταν συνειδητοποιεί ότι ξεπέρασε το ψευδαισθητικό όραμα και δεν εγκατέλειψε την αποστολή του;

(μονάδες 15)

 

Γιώργος Ηρακλέους
φιλόλογος

Απορίες ερωτήσεις μπορούν να αποσταλούν στο [email protected] και θα απαντηθούν με επόμενη ανάρτηση.

ΔΙΑΒΑΖΟΥΜΕ ΜΑΖΙ ΣΚΕΠΤΟΜΑΣΤΕ ΜΑΖΙ;
Καλός δάσκαλος είναι εκείνος που διακρίνεται για την αγάπη του προς τα παιδιά και τη δουλειά του, που έχει πλατιά σκέψη μεγάλη καρδιά, μ’ ένα λόγο ψυχή.
Καλός δάσκαλος είναι προπαντός εκείνος που ζητάει να ξυπνήσει ψυχές ικανές να καθορίζουν μονάχες τους αύριο τις τύχες τους και όχι νευρόσπαστα που να κινούνται σήμερα με τη θέληση του πρώτου τυχαίου δασκάλου τους και αύριο με του άλλου οποιουδήποτε κυρίου και εργοδότη τους.
Ο δάσκαλος πρέπει να μη δίνει καλούπια σε καμία περιοχή της ζωής και της σκέψης των παιδιών καλούπια που ν αλλάζουν επιφανειακά μονάχα τη ζωή, κι αφήνουν αποκοιμισμένη και στείρα τη συνείδηση έρμαιο στην υποταγή.
Όπου βλέπουμε την ελεύθερη σκέψη, πρέπει να τη σεβόμαστε και να την αγαπάμε οσοδήποτε τολμηρή κι αν είναι. Και να ξυπνάμε το μυαλό των σκλαβωμένων στα δεσμά της υποκρισίας του συστήματος.
Γιατί μαθητές μου εμένα δεν είναι εκείνος που αγαπά την ήρεμη και ακίνδυνη ζωή, τη στρωμένη με ανύπαρκτα λουλούδια, μα εκείνος ου μέσα του έχει ξυπνήσει η ανησυχία και μπορεί να φτάνει στην επικίνδυνη πάλη για να αλλάξει τον εαυτό του και τον κόσμο.
Μίλτος Κουντουράς (1889-1940)