• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Η απέλαση του Καζαντζάκη

Γράφει ο Ηρακλής Κακαβάνης //
 Το 1946 είναι μια κρίσιμη χρονιά για τα σχέδια των εγχώριων αστών και των ξένων συμμάχων τους. Η τρομοκρατία βρίσκεται στο απόγειο. Ψηφίζονται μια σειρά από νόμοι, που καθιερώνουν τα έκτακτα στρατοδικεία και ωθούν στην εξαφάνιση των ατομικών και δημοκρατικών δικαιωμάτων. Η επικυρίαρχος Αγγλία προσπαθεί να στήσει στα πόδια του το αστικό πολιτικό σύστημα με τις ψευτοεκλογές του Μάρτη του ’46 και το νόθο δημοψήφισμα του Σεπτέμβρη που επέτρεψε στον Γεώργιο τον Β΄ να επανακτήσει το θρόνο του.

Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται και η προσπάθεια να εξαγοραστούν υπέρ του καθεστώτος οι πνευματικοί άνθρωποι του τόπου – ιδιαίτερα οι πιο επιφανείς – ή τουλάχιστον να εξαναγκαστούν να το υποστηρίξουν. Ελάχιστοι, όμως, ήταν αυτοί που συνεργάστηκαν με το ξενόδουλο καθεστώς, τους οποίους το λαϊκό πνεύμα τους κατέστησε αθάνατους παραδίδοντάς τους στην περιφρόνηση των επόμενων γενεών. Τότε ήταν που το επίθετο Τσάτσος… αναβαθμίστηκε σε χαρακτηρισμό, όχι κολακευτικό για κείνον στον οποίο απευθυνόταν.

Εν ολίγοις, η ντόπια και ξένη αντίδραση βρήκε τον μπελά της με τους διανοούμενους και μια τέτοια περίπτωση ήταν και η προσπάθεια «εξαγοράς» του Καζαντζάκη , ο οποίος προσκλήθηκε από τους Αγγλους να επισκεφτεί τη χώρα τους, δήθεν για… να μελετήσει τη μεταπολεμική Αγγλία… υπό τον καθιερωμένο όρο της εποχής να μην αναμειχθεί στα πολιτικά πράγματα. Ομως, ο Ελληνας συγγραφέας δεν έπεσε στην παγίδα τους.

Στη συνάντηση που είχε με τον υφυπουργό Εξωτερικών Μακ Νιλ τού ζητήθηκε να πει τις απόψεις του για την κατάσταση στην Ελλάδα. Εκείνος ήταν κατηγορηματικός: δεν υπάρχει – είπε – άλλη λύση από το σχηματισμό οικουμενικής κυβέρνησης με τη συμμετοχή του ΚΚΕ, η οποία πρέπει να εφαρμόσει πολιτική κατευνασμού και συμφιλίωσης. Στη συνέχεια, ο Μακ Νιλ τον ρώτησε ποια είναι κατά τη γνώμη του η δύναμη του ΚΚΕ. Κι όταν του απάντησε τουλάχιστον 30%, ο Αγγλος αξιωματούχος το αμφισβήτησε και είπε ότι κατά τις πληροφορίες του, η δύναμη του ΚΚΕ δεν υπερβαίνει το 5%. Οι απόψεις του Καζαντζάκη πείσανε τον Μακ Νιλ ότι ο Ελληνας συγγραφέας δεν ήταν δυνατόν να περάσει στην επιρροή τους.

Ο Καζαντζάκης δεν περιορίστηκε να μιλήσει μόνον πολιτικά με τον Αγγλο πολιτικό. Είχε προηγηθεί την ίδια περίοδο η δήλωσή του ως προέδρου της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, αλλά και ο χαιρετισμός που έστειλε στην Αθήνα παραμονές του δημοψηφίσματος, όπου τόνιζε ότι ο «ελληνικός λαός, ύστερα από τη δοκιμασία του Μεταξά και την ακόμη μεγαλύτερη δοκιμασία της Κατοχής, δεν μπορεί να ανεχθεί να του επιβάλλουν ένα νεοφασιστικό καθεστώς».

Αυτά τα περιστατικά ερμηνεύτηκαν από τους Εγγλέζους ως παραβίαση των όρων της πρόσκλησης και κάλεσαν τον Καζαντζάκη , για να του… επιστήσουν την προσοχή. Η απάντησή του ήταν εκ νέου γενναία: «Καμιά πράξη πολιτική δεν έκανα αναπτύσσοντας τις ιδέες μου στον υφυπουργό των Εξωτερικών ή στέλνοντας το χαιρετισμό μου στην Ελλάδα. Η πρόσκληση και η φιλοξενία μου στην Αγγλία δεν μπορεί να σημαίνει ότι απαλλοτρίωσα τις ιδέες μου και τις αντιλήψεις μου, κι όχι μόνο εγώ αλλά κανείς Ελληνας πατριώτης, κανείς ελεύθερος άνθρωπος δεν μπορούσε να ανεχθεί παρόμοιο πράγμα, να πουλήσει δηλαδή την ιδεολογία του για ένα ταξίδι μελέτης ή για οτιδήποτε άλλο».

Συμπληρωματικά είπε στον Βάσο Γεωργίου, ανταποκριτή τότε στο Παρίσι του «Ρίζου της Δευτέρας»: «Με τον αγγλικό λαό είμαστε φίλοι. Τα παράπονά μας στρέφονται εναντίον της επίσημης αγγλικής πολιτικής που υποστηρίζει το νεοφασισμό. Αλλος τρόπος δεν υπάρχει παρά η αποχώρηση του αγγλικού στρατού από την Ελλάδα».

Υστερα από αυτά απελάθηκε.

(Αναδημοσίευση από τον Ριζοσπάστη)

_________________________________________________________________________________________________________

Ηρακλής Κακαβάνης –  Δημοσιογράφος – Συγγραφέας. Σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Από το 1991 έως το 2013 εργάστηκε στον Ριζοσπάστη. Από το 2013 αρθρογραφεί σε διαδικτυακά Μέσα. Από το 2010 συνεργάτης του περιοδικού «Θέματα Παιδείας».
Facebook