• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΠΟΥΡΚΙΝΑ ΦΑΣΟ

Γράφει η Άννεκε Ιωαννάτου //

«Ήρθα εδώ από μια χώρα τα επτά εκατομμύρια παιδιά, γυναίκες και άντρες αρνούνται πια να πεθάνουν από άγνοια, πείνα και δίψα. Φιλοδοξώ να μιλήσω εκ μέρους του λαού μου, εκ μέρους των απόκληρων του κόσμου και να εκθέσω τους λόγους της εξέγερσής μας».

Αυτά τα λόγια τα είπε ο Thomas Sankara (1949-1987), επικεφαλής της επαναστατικής κυβέρνησης της Μπουρκίνα Φάσο, μπροστά στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 1984. Κάτω από την ηγεσία του Sankara η επαναστατική κυβέρνηση αυτής της χώρας της Δυτικής Αφρικής κινητοποίησε αγρότες, εργάτες, βιοτέχνες, γυναίκες και νέους για να καταπολεμήσουν τον αναλφαβητισμό, να φυτέψουν δένδρα, να χτίσουν φράγματα (ανάμεσα στα 1983 και το 1987 κατασκευάστηκαν 32 φράγματα, ενώ τα προηγούμενα 23 χρόνια μόλις 20) και σπίτια, να θέσουν τέρμα στην καταπίεση των γυναικών και να ανατρέψουν τις εκμεταλλευτικές σχέσεις στη χώρα. Με λίγα λόγια, να απελευθερωθούν από τον ιμπεριαλιστικό ζυγό σε ένα αγώνα αλληλεγγύης με συναγωνιστές σε όλο τον κόσμο. Ο Σανκαρά, βεβαίως, δολοφονήθηκε έχοντας την ίδια μοίρα με πολλούς ηγέτες της «μαύρης» ηπείρου –και όχι μόνο – που πάλεψαν ενάντια στον ιμπεριαλισμό για την ανεξαρτησία της χώρας τους. Η επαναστατική κυβέρνηση κράτησε από το 1983 μέχρι το 1987. Ο ηρωικός ηγέτης θεωρούσε το λαό του «κληρονόμο της Παγκόσμιας Επανάστασης»:

«Θέλουμε να είμαστε οι κληρονόμοι όλων των επαναστάσεων του κόσμου, όλων των απελευθερωτικών αγώνων των λαών του Τρίτου Κόσμου. Διδασκόμαστε από την Αμερικανική Επανάσταση. Η Γαλλική Επανάσταση μας δίδαξε τα δικαιώματα του Ανθρώπου. Η μεγάλη Οκτωβριανή Επανάσταση άλλαξε τον κόσμο, έφερε τη νίκη στο προλεταριάτο, κλόνισε τα θεμέλια του καπιταλισμού και κατέστησε δυνατή την πραγματοποίηση των ονείρων της δικαιοσύνης της Παρισινής Κομμούνας».

Ομιλίες και συνεντεύξεις που παραχώρησε ο Τομά Σανκαρά έχουν συγκεντρωθεί στα αγγλικά σε βιβλίο με τίτλο Thomas Sankara speaks («Ο Τομά Σανκαρά ομιλεί», εκδόσεις Pathfinder, 1988). Μια σύντομη, αλλά πολύ κατατοπιστική εισαγωγή ενημερώνει τον αναγνώστη για την ιστορία της χώρας, καθώς και για το ποιός ήταν ο Σανκαρά και πώς ανέβηκε στην εξουσία. Χάρτες δίνουν μια ιδέα για τη γεωγραφική θέση της χώρας. Μια λίστα με ακρονύμια και αρχικά, καθώς και ένας χρονολογικός πίνακας διευκολύνουν τον μη ειδικό αναγνώστη σ’ ό, τι αφορά τα κυριότερα πολιτικά και ιστορικά γεγονότα.

*Οι μεταφράσεις από τα αγγλικά στα ελληνικά είναι της υπογράφουσας.

Η μάχη για την αξιοπρέπεια

Η Μπουρκίνα Φάσο ήταν αποικία της Γαλλίας και ονομαζόταν Άνω Βόλτα. Ανεξαρτητοποιήθηκε το 1960. Η δεκαετία του 60 του περασμένου αιώνα είδε ένα κύμα από ανεξαρτητοποιήσεις αποικιών. Από τις 4 Αυγούστου του 1983, μέρα έναρξης της επαναστατικής κυβέρνησης, η χώρα ονομάζεται πια επίσημα Μπουρκίνα Φάσο (= Χώρα των Ορθοσταθούντων). Έχει σύνορα με το Μάλι στο βορρά, το Νίγηρα στα ανατολικά, το Μπενίν στα νοτιοανατολικά, το Τόγκο και τη Γκάνα στα νότια και την Ακτή Ελεφαντοστού στα νοτιοδυτικά. Ήταν μια από τις φτωχότερες χώρες της από την αποικιοκρατία και τον ιμπεριαλισμό καταληστεμένης Αφρικής με τη μεγαλύτερη παιδική θνησιμότητα ανά τον κόσμο, με 98% αναλφαβητισμό στις αγροτικές περιοχές και ένα προσδόκιμο ζωής των 40 ετών κατά μέσον όρο. Μετά από 4 χρόνια επαναστατικής κυβέρνησης πολλά άλλαξαν, όπως είδαμε παραπάνω. Σε ομιλία του στις 2 Οκτωβρίου του 1987- δύο βδομάδες πριν δολοφονηθεί- ο Σανκαρά κοιτάζοντας πίσω σε τέσσερα χρόνια επαναστατικής κυβέρνησης θα διαπιστώσει:

«Η επανάστασή μας θα αξίζει τον κόπο μόνο αν κοιτάζοντας πίσω, κοιτάζοντας γύρω μας, κοιτάζοντας μπροστά μπορούμε να πούμε, ότι οι Μπουρκιναφασιανοί έχουν γίνει λίγο πιο ευτυχισμένοι χάρη στην επανάσταση. Πιο ευτυχισμένοι, γιατί έχουν καθαρό νερό να πιουν, γιατί έχουν μπόλικο, έχουν αρκετό να φάνε, γιατί έχουν μια εξαιρετικά καλή υγεία, γιατί έχουν παιδεία, γιατί έχουν καθώς πρέπει στέγαση, γιατί ντύνονται καλύτερα, γιατί έχουν το δικαίωμα στον ελεύθερο χρόνο, γιατί έχουν απολαύσει περισσότερη ελευθερία, περισσότερη δημοκρατία, περισσότερη αξιοπρέπεια. Η επανάστασή μας θα έχει λόγο ύπαρξης μόνο εφόσον μπορεί να ανταποκρίνεται συγκεκριμένα σ’ αυτά τα ζητήματα» (σελ. 407-408).

Και πράγματι, μετά από αιώνες μιζέριας, εκμετάλλευσης και καταπίεσης, πολλά έχουν γίνει σ’ αυτά τα τέσσερα χρόνια. Ο Σανκαρά, στις ομιλίες και στις συνεντεύξεις του αγγίζει πολλά κοινωνικά ζητήματα, όπως και το γυναικείο.

Η επανάσταση δεν μπορεί να θριαμβεύσει χωρίς τη χειραφέτηση των γυναικών

Είναι ο τίτλος μιας ομιλίας του Σανκαρά στις 8 Μαρτίου του 1987 στην πρωτεύουσα Ουαγκαντουγκού. Βέβαια, η τιτάνια προσπάθεια της χειραφέτησης των γυναικών ξεκίνησε αμέσως με την επανάσταση. Η συνέχεια της ομιλίας του προς τις γυναίκες δείχνει την ικανότητα του νεαρού επαναστάτη ηγέτη να αναπτύξει σε προσιτή γλώσσα για τις χιλιάδες γυναίκες που τον άκουγαν την ιστορία των ταξικών κοινωνιών, τη σχέση τους με την ατομική ιδιοκτησία και την υποταγή του γυναικείου φύλου από την αρχαία ταξική κοινωνία, το ιδιαίτερο χαρακτήρα της καταπίεσης των γυναικών και πώς η μοίρα της γυναίκας είναι συνδεδεμένη με τη μοίρα του εκμεταλλευμένου άντρα. Η ομιλίες του Σανκαρά δείχνουν γνώση, αλλά και την ικανότητα να την εκλαϊκεύσει. Μια ενδιαφέρουσα «λεπτομέρεια» είναι ότι ζητά συγγνώμη από τις γυναίκες που δεν ξέρουν γαλλικά (είχαν έρθει πολλές από την επαρχία) εξηγώντας τους στη γλώσσα τους ότι θα τους δινόταν μια μετάφραση. Η δυσκολία με τις γλώσσες, που είναι πολλές σε κάθε αφρικανική χώρα, δεν μπορεί να λυθεί παρά με το να καθιερωθεί η γλώσσα του αποικιοκράτη σαν ενοποιητικό στοιχείο (π.χ. η Νιγηρία έχει 150 ντόπιες γλώσσες και έχει υιοθετήσει την αγγλική ως επίσημη). Θα επανέρθουμε στο θέμα της γλώσσας.

Η ιδεολογία του Τομά Σανκαρά

Δεν είναι τυχαία η γνώση του Σανκαρά. Υπήρχε ένα γερό ιδεολογικό υπόβαθρο και παρ’ όλο που δηλώνει μπροστά στον ΟΗΕ ότι «δεν αξιώνω να εκθέσω εδώ δόγματα. Δεν είμαι ούτε μεσσίας ούτε προφήτης. Δεν είμαι κάτοχος αληθειών» γνωρίστηκε με το μαρξισμό στη Μαδαγασκάρη. Σε κείνη τη χώρα βρισκόταν το 1972 για να συνεχίσει τις στρατιωτικές σπουδές που τις είχε αρχίσει στην Ακτή Ελεφαντοστού. Το 1972 η κυβέρνηση της Μαδαγασκάρης ανατράπηκε από τις μαζικές διαδηλώσεις χιλιάδων εργατών και φοιτητών που οργάνωναν απεργίες. Ο Σανκαρά εντυπωσιάστηκε βαθύτατα από την έκταση και το χαρακτήρα των λαϊκών αυτών κινητοποιήσεων. Στη Μαδαγασκάρη επίσης έκανε την πρώτη του γνωριμία με το μαρξισμό μέσα από ομάδες μελέτης και συζήτησης με φοιτητές από τη Γαλλία που είχαν λάβει μέρος στην εξέγερση του Μάη του 1968. Στη διάρκεια μιας διαμονής του στη Γαλλία κατά το τέλος της δεκαετίας του ’70 για μια εκπαίδευση αλεξιπτωτιστή, ο Σανκαρά σάρωσε τα βιβλιοπωλεία ψάχνοντας για επαναστατικά βιβλία και μελέτησε και έργα των Μαρξ-Λένιν. Σε μια συνέντευξη με το εβδομαδιαίο περιοδικό Jeune Afrique (Νεαρή Αφρική) που έβγαινε στο Παρίσι, παραχώρησε μια συνέντευξη στις 12 Μαρτίου του 1986. Στην ερώτηση αν διαβάζει πολιτικά βιβλία θα πει, ότι έχει εξοικειωθεί με τα κλασικά έργα του μαρξισμού-λενινισμού και ότι μπορεί να μην διάβασε ολόκληρο Το Κεφάλαιο του Μαρξ, αλλά έχει διαβάσει όλα τα έργα του Λένιν. Στην ερώτηση αν θα έπαιρνε μαζί του αυτά τα έργα σε ένα έρημο νησί, απαντάει:

«Σίγουρα το ‘Κράτος και Επανάσταση’. Πρόκειται για ένα βιβλίο στο οποίο βρίσκω καταφύγιο, που το ξαναδιαβάζω συχνά. Εξαρτώντας από τη διάθεσή μου, αν είναι καλή ή κακή, ερμηνεύω τα κείμενα αυτά με διαφορετικό τρόπο. Αλλά σε ένα νησί θα έπαιρνα μαζί μου επίσης τη Βίβλο και το Κοράνι» (σελ. 262).

Εξηγώντας τα λογια του αυτά θα πει, ότι αυτά τα τρία έργα αντιπροσωπεύουν τα τρία πιο ισχυρά ρεύματα στοχασμού στον κόσμο «μας» εκτός ίσως από την Ασία:

«Το ‘Κράτος και Επανάσταση’ δίνει απάντηση σε προβλήματα που απαιτούν μια επαναστατική λύση. Από την άλλη μεριά, η Βίβλος και το Κοράνι μας επιτρέπουν να κάνουμε μια σύνθεση του τι σκέφτονταν οι λαοί στο παρελθόν και τι συνεχίζουν να σκέφτονται στο χωρόχρονο που βρίσκονται» (σελ. 262).

Και στην ερώτηση ποιόν θεωρεί τον πιο επαναστατικό από τους τρεις, θα απαντήσει, ότι εξυπακούεται ότι ο Λένιν είναι ο πιο επαναστατικός στη σύγχρονη εποχή, αλλά ότι οι άλλοι δύο στον καιρό τους ήταν χωρίς άλλο επαναστατικές μορφές εξηγώντας παρακάτω γιατί έχει αυτή τη γνώμη.

Τα καίρια ζητήματα μιας εποχής και ενός χώρου

Οι τίτλοι των ομιλιών και συνεντεύξεων παρακινούν το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Η απτόητη ειλικρίνεια και η νεανική ευθύτητα χαρακτηρίζουν το λόγο του νεαρού αυτού Αφρικανού επαναστάτη. Θα σταχυολογήσουμε κάποια ακολουθώντας τη χρονολογική σειρά που τηρείται και στο βιβλίο: Ποιοί είναι οι εχθροί του λαού; σε μαζική συγκέντρωση στην πρωτεύουσα Ουαγκαντούγκου το Μάρτη του 1983. Τονίζει ότι ο ιμπεριαλισμός τρέμει, όταν οι λαοί ξεσηκώνονται. Είχαν ιδρυθεί λαϊκά δικαστήρια, αλλά και Επιτροπές για την Υπεράσπιση της Επανάστασης, φαινόμενο που γνωρίζουμε και από την Κούβα. ‘Αλλώστε, σε ομιλίες του ο Τομά Σανκαρά μιλάει για τη δύναμη που αντλεί η επανάστασή τους από το παράδειγμα και την υποστήριξη της Κούβας στην οποία μπορούσε να υπολογίζει η νέα αφρικανική επανάσταση. Γνωρίζουμε την επιβλητική κουβανική παρουσία αλληλεγγύης στην Ανγκόλα από το 1975 που τελικά κατατρόπωσε ακόμα και τα νοτιοαφρικανικά στρατεύματα και το καθεστώς της απαρτχάιτ. Ο Νέλσον Μανδέλα οφείλει την αποφυλάκισή του σ’ αυτά τα γεγονότα, όπως μπορεί να διαβάσει κανείς στο Κούβα και Αφρική: Η συμβολή της Κούβας στην υπόθεση της απελευθέρωσης της Αφρικής ( Εκδόσεις «Διεθνές Βήμα»). Το Σεπτέμβρη του 1985 ο Σανκαρά τιμήθηκε στην Αβάνα με το Παράσημο Χοσέ Μαρτί. Το λόγο του με κείνη την ευκαιρία θα κλείσει με τα χαρακτηριστικά λόγια «Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι το εθνικό μας σύνθημα περικλείεται σ’ ένα σύνθημα που εσείς γνωρίζετε τόσο καλά: Πατρίδα ή Θάνατος, θα νικήσουμε!» (σελ. 142).

Ο ρόλος της κουλτούρας…

Ο Σανκαρά στις ομιλίες του δεν ξεχνάει κανένα τομέα. Έτσι τονίζει τη σημασία της κουλτούρας και της τέχνης στην οικοδόμηση της νέας κοινωνίας και τη σημασία της ταυτότητας, της δικής τους αφρικανικής ταυτότητας στα εγκαίνια μιας έκθεσης τέχνης της Μπουρκίνα Φάσο στο Εμπορικό Κέντρο του Τρίτου Κόσμου στο Χάρλεμ της Νέας Υόρκης, τον Οκτώβρη του 1984 : “Θέλαμε να σκοτώσουμε την ‘Άνω Βόλτα’ για να επιτρέψουμε τη Μπουρκίνα Φάσο να αναγεννηθεί. Για μας, το όνομα Άνω Βόλτα συμβολίζει αποικιοκρατισμός» (σελ. 143). Γνωρίζοντας πολύ καλά και έχοντας ζήσει στο πετσί, ότι ένας κατακτητής για να επιβληθεί πρέπει να πλήξει έναν λαό στον πολιτισμό του, δηλαδή στον πυρήνα της ταυτότητάς του. Πίστευε λοιπόν ότι η ελευθερία έπρεπε να κατακτηθεί και ήθελε το λαό του συνειδητοποιημένο και όχι κατακτημένο. Η έκθεση αυτή έγινε στο Χάρλεμ – δηλαδή στη «μαύρη» συνοικία της Νέας Υόρκης- το οποίο ο Σανκαρά αποκάλεσε χαριτολογώντας, αλλά με πολιτική ουσία «το δικό μας Λευκό Οίκο».

…και της γλώσσας

Ωστόσο, η Μπουρκίνα Φάσο, όπως πολλές χώρες που ήταν για αιώνες ολόκληρους αποικίες, κράτησε τελικά ως επίσημη γλώσσα τη γαλλική. Οι γλώσσες που ομιλούνται στις χώρες της «μαύρης» Αφρικής είναι, συνήθως, σε κάθε χώρα πολλές. Λέμε «μαύρη» Αφρική, γιατί στις αραβικές χώρες τα αραβικά κρατήθηκαν σαν επίσημη γλώσσα. Σίγουρα παίζει ρόλο σοβαρο –αν όχι και καθοριστικό – αν μια γλώσσα έχει μια μακρόχρονη γραπτή ιστορία με στο παρελθόν αναπτυγμένο πολιτισμό. Σαφώς σε τέτοιες περιπτώσεις υπάρχουν ισχυρότερες αντιστάσεις ενάντια στην περιθωριοποίησή τους. Σε άλλες περιπτώσεις η ενοποίηση σε μια χώρα με πολλές φυλές και λαότητες χρειάζεται ενιαία γλώσσα. Ο Σανκαρά, παρ’ όλο το αντι-αποικιοκρατικό μίσος του, έβλεπε αυτή την πραγματικότητα. Έτσι, στο μήνυμά του προς την Πρώτη Γαλλόφωνη Συνάντηση Κορυφής στο Παρίσι το Φεβρουάριο του 1986, όπου η Μπουρκίνα Φάσο αντιπροσωπεύθηκε από τον Υπουργό Οικονομικής Ανάπτυξης της χώρας, ο Σανκαρά θα πει ανάμεσα σε άλλα και τα εξής:

«Ως αποτέλεσμα της αποικιοκρατίας γινήκαμε τμήμα του γαλλόφωνου κόσμου, παρ’ όλο που μόλις το 10% του πληθυσμού μας μιλούν αυτή τη γλώσσα. Όταν ανακηρύττουμε τον εαυτό μας ως μέρος του γαλλόφωνου κόσμου, το κάνουμε υπό δύο προϋποθέσεις: πρώτον, η γαλλική γλώσσα είναι απλώς ένα μέσο για να εκφράζουμε την πραγματικότητά μας. Και δεύτερο, όπως η κάθε γλώσσα, τα γαλλικά πρέπει να ανοιχτούν στο να δοκιμάσουν τις κοινωνιολογικές και ιστορικές πραγματικότητες της ίδιας της εξέλιξής της. Αρχικά, για μας, τα γαλλικά ήταν η γλώσσα του αποικιοκράτη, το βασικό πολιτισμικό και ιδεολογικό όχημα ξένης και ιμπεριαλιστικής κυριαρχίας. Αλλά αργότερα αυτή ήταν η γλώσσα με την οποία είμασταν σε θέση να μάθουμε στην εντέλεια τη διαλεκτική μέθοδο για να αναλύσουμε τον ιμπεριαλισμό βάζοντας τον εαυτό μας στη θέση να οργανωθούμε πολιτικά για να παλέψουμε και να νικήσουμε. Σήμερα στη Μπουρκίνα ο λαός και η πολιτική του ηγεσία, το Εθνικό Συμβούλιο της Επανάστασης, δεν χρησιμοποιούν άλλο τη γαλλική γλώσσα σαν όχημα πολιτισμικής αλλοτρίωσης, αλλά σαν μέσο επικοινωνίας με άλλους λαούς» σελ. 266) τονίζοντας ότι υπάρχουν δύο γαλλικές γλώσσες, αυτή που ομιλείται στη γαλλική μητρόπολη και αυτή που ομιλείται στις πέντε ηπείρους. Έτσι, η γαλλική χρησιμεύει ως μεσολαβητής για τον κοινό αγώνα με άλλους αφρικανικούς λαούς, αλλά και με το λαό του Βιετνάμ, της Καλεδονίας (Νότιος Ειρηνικός) κλπ. , αλλά και «μέσω της γαλλικής γλώσσας ανακαλύπτουμε τον πλούτο της ευρωπαϊκής κουλτούρας και υπερασπιζόμαστε τα δικαιώματα των εργατών μας που έχουν μεταναστεύσει. Μέσω του μεσολαβητή αυτού, της γαλλικής γλώσσας, διαβάζουμε τους μεγάλους εκπαιδευτικούς του προλεταριάτου και όλων όσοι έχουν διαθέσει την πένα τους, είτε με ουτοπικό είτε με επιστημονικό τρόπο, στην υπηρεσία της ταξικής πάλης» (σελ. 266).

Και τέλος, θα πει ο Σανκαρά, στα γαλλικά τραγουδάμε τη Διεθνή, τον ύμνο «της γης των κολασμένων» (σελ. 266/267).

Μένοντας για λίγο στη σχέση με τη Γαλλία, περιλαμβάνεται στην έκδοσή αυτή και μια προσφώνηση προς τον Φρανσουά Μιτεράν με την ευκαιρία της επίσκεψης του τελευταίου στη Μπουρκίνα Φάσο το Νοέμβρη του 1986. Στην προσφώνηση αυτή Ενάντια σε αυτούς που μας εκμεταλλεύονται και μας καταπιέζουν, εδώ και στη Γαλλία, ο Μιτεράν τρώει «διπλωματικό ξύλο»…

Διεθνής αλληλεγγύη και οικολογία

Στα κείμενα του βιβλίου περιλαμβάνεται και ένα με τον εύλογο τίτλο Ο ιμπεριαλισμός είναι ο εμπρηστής των δασών και των σαβάννων μας, ομιλία στη Διεθνή Διάσκεψη για Δένδρα και Δάση στο Παρίσι το Φεβρουάριο του 1986. Ο ίδιος ο τίτλος υποδηλώνει με σαφήνεια, ότι δεν υπάρχουν περιθώρια για τη γενική φλυαρία περί «του ανθρώπου» που χαλάει τη φύση. Κατονομάζονται και δεν κρύβονται πίσω από μια αόριστη ορολογία οι αληθινοί ένοχοι που δούλεψαν αιώνες για την καταστροφή της φύσης συνεπώς και για την κλιματική ανωμαλία.
Δύο παρεμβάσεις αφορούν τη Νικαράγουα. Θυμάστε; Εκεί έγινε το 1979 μια επανάσταση με τους Σανδινίστας. Ο τότε ηγέτης Ντανιέλ Ορτέγκα επισκέφτηκε τη Μπουρκίνα Φάσο τον Αύγουστο του 1986. Το Νοέμβρη της ίδιας χρονιάς ο Σανκαρά μίλησε σε 200.000 ανθρώπους στη Μανάγουα, πρωτεύουσα της Νικαράγουας με την ευκαιρία της 25ης επέτειου της ίδρυσης του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου των Σανδινίστας (FSLN).

Οι ιδέες δεν σκοτώνονται

Kαι τέλος δεν θα μπορούσε να λείπει από την παρούσα έκδοση ένας φόρος τιμής στον Τσε Γκεβάρα. Τραγική σύμπτωση: η ομιλία αυτή έγινε στην πρωτεύουσα της Μπουρκίνας Φάσο στις 8 Οκτωβρίου του 1987 στα εγκαίνια μιας έκθεσης για τη ζωή και το έργο του Τσε, ο οποίος είχε δολοφονηθεί 20 χρόνια νωρίτερα.Μια βδομάδα αργότερα ο ίδιος ο Σανκαρά και μια σειρά από στελέχη της κυβέρνησής του θα δολοφονούνταν και η επαναστατική του κυβέρνηση θα ανατρέπονταν. Ο τίτλος της ομιλίας: “«Δεν μπορείς να σκοτώσεις ιδέες» …

Κοινό με τον μεγάλο Λατινοαμερικανό επαναστάτη ο Τομά Σανκαρά έτρεφε το ιδανικό μιας ενότητας, ο ένας αυτή της Νότιας Αμερικής, ο άλλος αυτή της Αφρικής. Χαρακτηριστικός σ’ αυτή την κατεύθυνση ήταν ο τίτλος μιας ομιλίας του Υπάρχει μόνο ένα χρώμα, αυτό της αφρικανικής ενότητας επιστρέφοντας από μια περιοδεία σε πολλές αφρικανικές χώρες. Λιγότερο γνωστός από τον Λατινοαμερικάνο ομοϊδεάτη του, αλλά όχι λιγότερο σύμβολο αντιαποικιοκρατικού, αντιιμπεριαλιστικού αγώνα ο Τομά Σανκαρά μπήκε στο «πάνθεον» των πρωτοπόρων της πάλης για την ανεξαρτησία.

_______________________________________________________________________________________________________

Άννεκε Ιωαννάτου, Doctoral κλασικής φιλολογίας, νεοελληνικής και συγκριτικής γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης. Κριτικός λογοτεχνίας, μεταφράστρια. Μετέφρασε το «Η εξέγερση του Σπάρτακου» του Ρίγκομπερτ Γκίντερ, καθώς και το «Αντι-Ντίρινγκ» του Φρίντριχ Ενγκελς. Από τον Απρίλη του 1996 ήταν παραγωγός ραδιοφωνικής εκπομπής για το βιβλίο στον «902 Αριστερά στα FM» και από τον Απρίλη του 2007 τηλεοπτικής εκπομπής για το βιβλίο στον ίδιο σταθμό.