• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Η Μορφή του Νερού/The Shape of Water (2018), του Guillermo del Toro

Παρουσιάζει ο Ειρηναίος Μαράκης  //

Η Μορφή του Νερού (The Shape of Water, 2018), η καινούργια του Γκιγιέρμο ντελ Τόρο , η οποία κέρδισε το φετινό Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας στην 90η απονομή των βραβείων της Αμερικάνικης Ακαδημίας Κινηματογράφου, αποτελεί μια έντεχνη, σχεδόν απολαυστική και οπωσδήποτε παραμυθένια, απόδοση στην μεγάλη οθόνη μιας εποχής κρίσεων, εντάσεων και συγκρούσεων, μιας εποχής αμφισβητήσεων, κοινωνικών και υπαρξιακών. Είναι παράλληλα μια ταινία-ύμνος στην άδολη, απρόσκοπτη, υπερήφανη μέσα στην καταπίεση της κι εκτός των τειχών, αγάπη – είναι μία κατάθεση ψυχής (τόσο από την πλευρά του σκηνοθέτη, όσο πιστεύουμε και από την πλευρά των υπόλοιπων συντελεστών της) που μέσα από τις προσωπικές ιστορίες των πρωταγωνιστών της, τις άμεσα όμως συνδεόμενες με την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα της μεταπολεμικής περιόδου, που παράγει ένα πολιτικό σχόλιο με πολύ ιδιαίτερη ένταση.
Βρισκόμαστε στη δεκαετία του ’60, στην κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου, και συγκεκριμένα σ’ ένα κυβερνητικό εργαστήριο ερευνών, της αμερικάνικης κυβέρνησης φυσικά, όπου συναντάμε την βασική πρωταγωνίστρια της Μορφής, την Ελάιζα Εσπόζιτο, μια μοναχική γυναίκα, η οποία δεν μπορεί να μιλήσει ύστερα από τραυματισμό που υπέστη όταν ήταν έμβρυο και όπου παράλληλα αναπτύσσει μια ιδιαίτερη σχέση με ένα αλλόκοτο, ανθρωποειδές αμφίβιο πλάσμα, αντικείμενο επίπονων ερευνών από τους αρμόδιους το οποίο ενώ λατρεύεται ως θεός στην πατρίδα του τον Αμαζόνιο. Δίπλα της, μοναδικοί συμπαραστάτες στη ζωή της Ελάιζα καθώς και στην περιπέτεια που αντιμετωπίζει στη συνέχεια, βρίσκεται η μαύρη συνάδελφος της η Ζέλντα και ο γείτονας της, ο Τζάιλς, που είναι ομοφυλόφιλος αλλά στα κρυφά.

Ραγδαίες εξελίξεις

Η πρώτη, ακατέργαστη ακόμα, επαφή που αναπτύσσεται μεταξύ της Ελάιζα και του πλάσματος σηματοδοτεί την αρχή κάποιων πολύ σημαντικών εξελίξεων στην ταινία, ιδιαίτερα όταν οι αρχές αποφασίζουν στα πλαίσια των ερευνών τους να διαμελίσουν το πλάσμα,  για να το χρησιμοποιήσουν στο διαστημικό πρόγραμμα της κυβέρνησης. Ο επιστήμονας δρ. Ρόμπερτ Χοφστέτλερ, που είναι κατάσκοπος των Σοβιετικών, προσπαθεί μάταια να τους μεταπείσει αν και στη συνέχεια η εντολή που δέχεται είναι να σκοτώσει το πλάσμα. Εφόσον, η Ελάιζα μαθαίνει τι σκοπούς έχει ο συνταγματάρχης Ρίτσαρντ Στρίκλαντ (ο οποίος είναι αυτός που αιχμαλώτισε το αμφίβιο πλάσμα), και οι οποίοι δεν είναι άλλοι από τον διαμελισμό του πλάσματος, ζητά από τον Τζάιλς να τη βοηθήσει να το απελευθερώσουν και εκείνος δέχεται. Κατά την επιχείρηση απελευθέρωσης, ο Χοφστέτλερ βοηθά την Ελάιζα, ενώ εμπλέκεται και η Ζέλντα. Πίσω στο σπίτι της, η Ελάιζα βάζει το πλάσμα στη μπανιέρα της και αποφασίζει να το απελευθερώσει σε ένα κανάλι που θα ανοίξει σε λίγες ημέρες. Μία ημέρα, γίνεται επιθετικό και φεύγει από το σπίτι και επιστρέφει μόνο όταν το βρίσκει η Ελάιζα. Οι δυο τους σύντομα θα έρθουν κοντά και ένα βράδυ θα έρθουν σε σεξουαλική επαφή. Η συνέχεια, την οποία δεν θα παραθέσουμε εδώ, είναι ανάλογη ενός σκληρού και τολμηρού στις προθέσεις του, αλληγορικού, σκοτεινού μα και γεμάτου ελπίδα παραμυθιού, που μόνο σκηνοθέτες όπως ο Γκιγιέρμο ντελ Τόρο μπορούν να αποδώσουν.

Εύστοχα μηνύματα – η αγάπη μεταξύ των «τεράτων»

Η πρόθεση του δημιουργού στην «Μορφή του Νερού», είναι διπλή. Από τη μία αποτελεί ένα αιχμηρό σχόλιο για την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, όπου υποτίθεται η ηθική τάξη αλλά και η κοινωνική ευημερία, η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα είχαν επιστρέψει στην θέση που τους αρμόζει, μετά την ήττα των ναζί ενώ στην πραγματικότητα οι φυλετικές, σεξιστικές και οι ταξικές διακρίσεις γνώριζαν μια νέα και μεγαλύτερη ανάπτυξη από κάθε άλλη ανθρώπινη περίοδο , την ίδια στιγμή που οι εμπόλεμες συγκρούσεις και οι ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί απειλούσαν να βάλουν ξανά στην εύθραυστη πραγματικότητα ενώ παράλληλα αποτελεί κι ένα σχόλιο για την σύγχρονη εποχή, για την Αμερική του Ντόναλντ Τραμπ, για την Ευρώπη της ακροδεξιάς ανόδου και των νεοφιλελεύθερων επιταγών ισοπέδωσης των εργατικών κατακτήσεων, με τον Πόλεμο να βάζει πόδι σε κάθε γωνιά του πλανήτη μας. Κι εδώ, οι όποιες κοινωνικές βεβαιότητες, βρίσκονται σε γόνιμη αμφισβήτηση – ενάντια στην βίαιη επιβολή του ρατσισμού και του σεξισμού έχουμε ένα νέο κίνημα αγώνων, τόσο της Μαύρης κοινότητας όσο και των ανθρώπων από διάφορες έμφυλες ταυτότητες σε κοινή συνεργασία και επικοινωνία μμε τον κόσμο των απεργιακών κι εργατικών κινημάτων, τόσο στην Αμερική, όσο και σε ολόκληρο τον πλανήτη. Η συμμαχία μάλιστα στην Μορφή του Νερού, μίας μουγκής, μεξικάνικης καταγωγής (όπως και ο Γκιγιέρμο ντελ Τόρο), μίας μαύρης κι ενός γκέι ενάντια στην στρατιωτική (και ηθική) υπεροχή των λευκών (και πολιτισμών) ιμπεριαλιστών αποτελεί μια ξεκάθαρη εικόνα αυτής της υπό εξέλιξη συμμαχίας, τόσο για την εποχή μας όσο και για τη δεκαετία του ’60. Ας μην ξεχνάμε, ότι λίγα χρόνια αργότερα, το 1968, και για μια ολόκληρη δεκαετία ακολούθησε η δημιουργία ενός τεράστιου κοινωνικού, πολιτικού, αντιπολεμικού, αντισεξιστικού, με ταξικά χαρακτηριστικά ανά περίπτωση, κινήματος που διεκδίκησε την ύπαρξη μιας άλλης, εναλλακτικής, αληθινά δημοκρατικής πραγματικότητας, γκρεμίζοντας κάθε βεβαιότητα και κάθε κίβδηλο εφησυχασμό εκείνης της περιόδου.

Πέρα βέβαια από τα εύστοχα εικονογραφημένα, θα λέγαμε, πολιτικά και κοινωνικά μηνύματα της (σχετικά με τις φυλετικές και τις κοινωνικές διακρίσεις, για την ανάδειξη των περιθωριακών κοινωνικών και υπαρξιακών σχέσεων μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων, για την καταπίεση των μαύρων και όσων δεν εκφράζουν τα κυρίαρχα έμφυλα, ιδεολογικά πρότυπα, για τον αγώνα υπέρ της την άρσης του στιγματισμού σχετικά με την αναπηρία και άλλα πολλά), η νέα ταινία του μάστορα Γκιγιέρμο ντελ Τόρο αποτελεί κι ένα ύμνο, όπως σημειώσαμε παραπάνω, στην άδολη, απρόσκοπτη, υπερήφανη αγάπη. Τι που οι πρωταγωνιστές της ταινίας είναι δύο «τέρατα»; Η κοινή ένωση και συνειδητοποίηση ότι η αγάπη σύνορα δεν χωρίζει – κι είναι οι άνθρωποι της εκάστοτε εξουσίας, τα μόνα αληθινά τέρατα, που επιβάλλουν τους όποιος διαχωρισμούς, ακόμα και μεταξύ «τεράτων» αντί την αναγκαία κι επιθυμητή ένωση τους που αποδομεί και γκρεμίζει κάθε βεβαιότητα, αποτελεί μια αλήθεια που (πρέπει να) συγκλονίζει. Είναι, θα μου πείτε, κι αυτό ένα πολιτικό και κοινωνικό μήνυμα… Προφανώς, δεν θα έχετε άδικο! Θα λέγαμε μάλιστα, πως αυτό ήταν ανέκαθεν το κύριο ζήτημα πίσω από τις ιστορίες των κάθε λογής τεράτων: το δικαίωμα στον ελεύθερο αυτοπροσδιορισμό. Ας μην ξεχνάμε ότι ακόμα κι ο Δράκουλας του Μπραμ Στόκερ ή, αν θέλετε, ο Νοσφεράτου στην ομώνυμη ταινία του Μουρνάου, τα αρχέτυπα των τεράτων και του υπερφυσικού (βαθύτατα υπαρξιακού τρόμου), την αγάπη διεκδικούσαν. Όχι; Μέσα σε όλα τα παραπάνω, η ταινία έχει ακόμα και μια θρησκευτική διάσταση, που προσωπικά δεν μας ενδιαφέρει κι για αυτό επιτρέψτε μας να μην την σχολιάσουμε, βέβαια ακόμα κι αυτή έχει την αξία της.

Από την πλευρά μας, προτείνουμε να δείτε «Τη Μορφή του Νερού», προλαβαίνετε, μακριά όμως από τις σειρήνες της φεισμπουκικής αποδόμησης και της επίδειξης ύφους που τίποτα δεν έχουν να προσφέρουν ούτε σε εσάς, ούτε βέβαια στην ταινία.

 _______________________________________________________________________________________________________

Ο Ειρηναίος Μαράκης γεννήθηκε στα Χανιά το 1986, απόφοιτος της τεχνικής εκπαίδευσης. Συμμετέχει με ποιήματα του στα συλλογικά έργα (e-books) ενώ ποιήματα του έχουν δημοσιευτεί σε διάφορες λογοτεχνικές σελίδες. Αρθρογραφεί στην εφημερίδα Αγώνας της Κρήτης καθώς και στο διαδικτυακό πολιτικό και πολιτιστικό περιοδικό Ατέχνως. Διατηρεί το ιστολόγιο Λογοτεχνία και Σκέψη.