• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Η πραγματικότητα (Πώς και πόσο την αντιλαμβανόμαστε) – Β’ Μέρος

Γράφει ο Στέλιος Κανάκης //

Μέρος δεύτερο: Η αντικειμενική πραγματικότητα (κοινωνική)

Σε κοινωνικό επίπεδο τα πράγματα, ενώ φαίνεται να μοιάζουν, είναι πολύ διαφορετικά. Υφίσταται και εδώ μια εξωτερική πραγματικότητα καθώς και η συνειδησιακή της αντανάκλαση, που χοντρικά είναι ότι καταλαβαίνει ή ότι έχει συμφέρον να καταλάβει ο καθένας, καθώς και η αντίστοιχη συναινετική. Όσον αφορά όμως, την ύπαρξη της εξωτερικής (κοινωνικής) πραγματικότητας, αυτή, είναι μεν αντικειμενική και ανεξάρτητη της προσωπικής μας ύπαρξης και κατανόησης ως μονάδα, αλλά όχι κι ανεξάρτητη της θέλησης και της παρουσίας του υποκείμενου συνολικά, όπως συμβαίνει με την αντίστοιχη φυσική.

Είναι γεγονός και γνωστό σε κάποιους, πως κάθε κοινωνία συγκροτείται υπό την βούληση των συμφερόντων μιας τάξης που την διαφεντεύει (άρχουσας) και η οργάνωση και λειτουργία της καλείται να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα και τις επιδιώξεις αυτής ακριβώς της τάξης. Η κοινωνία που μας ενδιαφέρει και της οποίας αναπόσπαστα μέλη – θύματα είμαστε κι εμείς, είναι η κοινωνία του κέρδους και της εκμετάλλευσης των πολλών από μια ελάχιστη ομάδα ανθρώπων. Πρόκειται για μια κοινωνία δομημένη στα συμφέροντα αυτής της ομάδας και στο κέρδος που πρέπει η ομάδα αυτή να απομυζήσει από την οργάνωση και την λειτουργία της. Ο παραλογισμός μιας τέτοιας κοινωνίας είναι τόσος και διαποτίζει όλες τις πλευρές της, που δύσκολα αγνοείται ή εξ’ ίσου δύσκολα θα έπρεπε να γίνεται αποδεκτός από τα θύματά της. Πρόκειται λοιπόν, για μια επιβαλλόμενη κατάσταση από την άρχουσα τάξη της κοινωνίας που την διαμορφώνει και την εφαρμόζει. Αυτή η επιβολή έχει να κάνει με την εδραίωση της συγκεκριμένης μορφής κοινωνικής οργάνωσης και διαιώνιση των χαρακτηριστικών (παράλογων, άδικων και απάνθρωπων) αυτής της κοινωνίας προς εξυπηρέτηση όσων καρπούνται το κέρδος αυτού του παραλογισμού. Είναι αποτέλεσμα κοινωνικοοικονομικών και πολιτικών επιδράσεων κι εξυπηρετεί τα συμφέροντα της τάξης που άρχει αυτής της κοινωνίας.

Όσοι ζούμε στον καπιταλισμό περιβαλλόμαστε από μια αντικειμενική-σκληρή πραγματικότητα (κοινωνική αυτή τη φορά) εμφανή σε όλους μας, η οποία διαμορφώνει την ζωή μας παρεμβαίνοντας σε κάθε πτυχή αυτής και υποκείμεθα σε διαδικασίες που σκοπό έχουν να στρεβλώσουν την αντίληψή μας γι αυτήν. Πόσοι όμως μπορούν να το αντιληφτούν αυτό; Και γιατί είναι τόσο λίγοι;

Εδώ η αντικειμενική πραγματικότητα παρ’ όλον τον εμφανή παραλογισμό της και την διάχυτη σκληρότητά της αποκρύβεται και παραχαράσσεται εντέχνως και συγχρόνως προσφέρεται ως η μόνη ρεαλιστική επιλογή. Προς επίτευξη των ανωτέρω και με στόχο την στρέβλωση αυτής της πραγματικότητας, καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια αποκοίμισης του υποκειμένου, διάβρωσης της συνείδησής του και άμβλυνσης της προσλαμβάνουσας ικανότητάς του.

Έτσι και παρ’ όλη την εμφανή και αυτονόητη βλαπτικότητα αυτής της κοινωνικής πραγματικότητας, γίνεται αποδεκτή απ’ τις μάζες έστω κι αν σε τελευταία ανάλυση φαίνεται απλή η αντίληψη και κατανόηση της φύσης της.

Σε αυτό το επίπεδο, η αντικειμενική (κοινωνική) πραγματικότητα, με τα χαρακτηριστικά της εκμετάλλευσης των μαζών και την προσπάθεια εκμαυλισμού τους για το κέρδος των ολίγων, με ότι αυτή η πραγματικότητα επιτάσσει, αντικαθρεφτίζεται στο συνειδησιακό επίπεδο των μαζών (υποκειμενική πραγματικότητα) σχετικά ή και περισσότερο βελτιωμένη, ως και… δημοκρατική, ως «ελεύθερη» κοινωνία με κάποια… προβλήματα, η μόνη δυνατή λύση, ως αναγκαίο κακό.

Είναι φανερό πως εδώ κάτι παρεμβάλλεται. Κάτι που παραχαράσσει την πραγματικότητα και κάτι που μειώνει την ικανότητα του υποκειμένου να την προσλάβει ως τέτοια. Πέραν ειδικών συνδρόμων που επιδρούν κατά μόνας κι εκεί μιλάμε ευθέως για πάσχουσες προσωπικότητες, δεν είναι και το φυσιολογικότερο τα θύματα μαζικά να αποδέχονται τόση αδικία και καταπίεση και παράλληλα να ωραιοποιούν αυτήν την κατάσταση, να την αποδέχονται, να στηρίζουν τους θύτες τους και με την στάση τους να διαιωνίζουν μια τέτοια κατάσταση σε βάρος τους.

Από την μάζα, μέσω της διαδικασίας μάθησης και εκπαίδευσης του υποκείμενου, στην οποία αδιακρίτως και επιμόνως υποβάλλεται καθ’ όλη την διάρκεια της ζωής του, αποκρύπτεται η ουσία της πραγματικότητας. Η εκμεταλλευτική υφή και συγκρότηση της κοινωνίας, η ταξικότητα αλλά και η τοξικότητά της για τους εκμεταλλευόμενους, η εκμεταλλεύτρια τάξη, οι επιδιώξεις και οι σκοποί της, που διαφεντεύουν και καθορίζουν τις τύχες των μαζών, καθώς και το κέρδος αυτής της τάξης (πάντα ολιγάριθμης) πίσω απ’ αυτήν την συγκρότηση και λειτουργία της κοινωνίας.

Κι ενώ το κοινωνικό σύστημα της εποχής (καπιταλισμός), είναι η στυγνή δικτατορία μιας ολιγάριθμης τάξης (αστικής) επί της ασυγκρίτως πολυαριθμότερης των εργαζομένων, παρουσιάζεται και αντανακλάται στην συνείδηση των δεύτερων ως η ιδανική δημοκρατία. Και αντιστρόφως, εκείνη η μορφή οργάνωσης της κοινωνίας όπου οι εργαζόμενοι (συντριπτική πλειοψηφία) επιβάλει τα συμφέροντά της στην αστική (ολιγάριθμη) και στοχεύει στην εξαφάνισή της ως τάξη προβάλλεται ως ουτοπική, και κατασυκοφαντείται ως… δικτατορία.

Οι προσπάθειες καταβάλλονται προς δύο κατευθύνσεις. Από τη μία το υποκείμενο, μέσω μιας πολυσύνθετης επίθεσης, βάλλεται για να αποδεχθεί το συγκεκριμένο μοντέλο της κοινωνίας, διαμορφώνοντας στη συνείδησή του μια εικόνα (εσωτερική πραγματικότητα) τέτοια που αποκλίνει δραματικά από την αντικειμενική πραγματικότητα, την ωραιοποιεί, την εκλογικεύει παράλογα ως προς το παραλογισμό της και την καθιστά αποδεκτή από το υποκείμενο-θύμα.

Το υποκείμενο αποκόπτεται από αξίες και ιδανικά, στερείται από τον πολιτισμό και την αισθητική, την μόρφωση, την καλλιέργεια, αποκοινωνικοποιείται και ως μονάδα, αποκομμένο από κάθε τι που θα του πρόσδιδε δυνατότητα αντίδρασης, καθίσταται διαχειρίσιμο και ευάλωτο θύμα διαμόρφωσης συνείδησης.

Παράλληλα βομβαρδίζεται από φτηνά υποκατάστατα κουλτούρας και στείρας γνώσης καθώς και αντίστοιχα στρεβλής και πάσχουσας κοινωνικοποίησης, με ανύπαρκτες και ανορθολογικές διεξόδους και επιπροσθέτως, με την κατασυκοφάντηση υπαρκτών και αντικειμενικών λύσεων στα δραματικά αδιέξοδα αυτού του μοντέλου.

Έτσι στο επίπεδο της κοινωνικής αντικειμενικής πραγματικότητας και του τι αντιλαμβάνεται κανείς από αυτήν δηλαδή την εσωτερική πραγματικότητα που διαμορφώνουμε από αυτήν, η αντίφαση είναι δραματική και οι επιπτώσεις στο υποκείμενο τεράστιες.

Γίνεται αποδεκτή η κοινωνία που εξαφανίζει τον άνθρωπο και αποκηρύσσεται εκείνη που τον εξανθρωπίζει και νοηματοδοτεί την ύπαρξή του, το πέρασμά του από την Γη.

Εδώ δεν πρόκειται για το αν ο έναστρος κόσμος περιστρέφεται άνευ νοήματος γύρω από την άσημη Γη, αλλά για κάτι πολύ σοβαρότερο με άμεσες και ολέθριες επιπτώσεις στη ζωή του υποκειμένου. Για την διαδικασία (και το αποτέλεσμα όσον αφορά την πλειοψηφία) απανθρωποίησης μαζικά των μελών της κοινωνίας, υπό την έννοια της εξάλειψης των ιδιαίτερων λογικών, ηθικών και συναισθηματικών χαρακτηριστικών και ιδιοτήτων που προσιδιάζουν στον άνθρωπο, καθώς και του περιορισμού και της άμβλυνσης των ικανοτήτων του να προσλαμβάνει, να κατανοεί, να κρίνει και να αντιστέκεται.

Διαπιστώνοντας κάποιος πόσο απέχει στην προκειμένη περίπτωση η πραγματικότητα από το τι καθρεφτίζεται στην συνείδηση του καθ’ ενός μας από αυτήν, νιώθει ένα δέος για την ικανότητα της τάξης που διαφεντεύει την κοινωνία και την αποτελεσματικότητα των μεθόδων που προσπορίζεται και χρησιμοποιεί. Εξηγεί το γιατί η κοινωνία, παρ’ όλη την λαίλαπα εναντίον της, αποδέχεται αυτήν την κατάσταση ανασηκώνοντας τους ώμους της: «αυτό έχουμε, τι να κάνουμε ρε παιδιά, έτσι κι αλλιώς δεν υπάρχει κάτι καλύτερο».

Πριν την κρίση το μοτίβο ήταν «ευκαιρίες υπάρχουν για όλους», συμπληρωμένο από το «σε δημοκρατία ζούμε». Πράγματι, κάποιες ευκαιρίες υφίστανται, είναι όμως τόσες λίγες και είναι τόσοι πολλοί αυτοί που τις έχουν ανάγκη. Κι αυτό γιατί κάποιοι τους τις αφαίρεσαν μαζικά για να αυξήσουν τα κέρδη τους. Σήμερα δε και κάτω από την πλήρη ανικανότητα του συστήματος να λύσει προβλήματα των εργαζομένων, εκτός από την εξαθλίωση που τους επιφυλάσσει, τους χλευάζει κι προσβάλει ευθέως τη νοημοσύνη μας. Οι ίδιοι οι αστικοί θεσμοί φαντάζουν ξεπερασμένοι πια για να διαχειριστούν την δραματική αντίφαση μεταξύ καπιταλιστικού συστήματος σε πλήρη εξαχρείωση (αντικειμενική πραγματικότητα) και της αποδοχής του (προς ώρας) από τα θύματά του. Έτσι υποσκάπτουν οι ίδιοι τα θεμέλια του αστικού τους κράτους, όχι μόνο εξαθλιώνοντας μαζικά το υποκείμενο αλλά συνάμα τρομοκρατώντας το και χλευάζοντάς το. Σε μια διαδικασία συνεχούς εξευτελισμού των θυμάτων κι απόλυτης εξαχρείωσης των θυτών. Τέτοια μέτρα εναντίων εκατομμυρίων ανθρώπων – είναι φανερό, απαιτούν άλλη οργάνωση. Ο μεσαίωνας με τον ανορθολογισμό του και τον σκοταδισμό είναι εδώ και ο φασισμός προ των πυλών. Οι κοινωνίες ή θα φασιστικοποιηθούν με ότι τρομακτικό συνεπάγεται αυτό για τους λαούς ή θα αλλάξουν.

Η αντικειμενική πραγματικότητα γύρω μας, απέναντί μας, γεννήτορας και τροφοδότης όλων μας, μας καλεί να την αναγνωρίσουμε, να την κατανοήσουμε. Πρόκειται για όμορφη διαδικασία που, εκτός των άλλων, προσδίδει νόημα και σκοπό στην ύπαρξή μας. Είτε ως φυσική, είτε ως κοινωνική έχουμε τα μέσα. Τις αισθήσεις μας, την παρατήρηση, την επιστήμη, την γνώση, την αντιληπτικότητά μας, την κριτική σκέψη μας, τις αξίες και τα πανανθρώπινα ιδανικά, τα εκατομμύρια των εξαθλιωμένων συνανθρώπων μας, τις μορφές κοινωνικής οργάνωσής μας. Κι αφού την αναγνωρίσουμε, να παρέμβουμε και να την αλλάξουμε.

Η πραγματικότητα (Πώς και πόσο την αντιλαμβανόμαστε) – Α’ Μέρος

_______________________________________________________________________________________________________

Στέλιος Κανάκης Διδάσκει στην επαγγελματική εκπαίδευση και παράλληλα δραστηριοποιείται στο χώρο του βιβλίου. Έχει γράψει, υπό μορφή ημερολογίων τα «Με τη μουσική του κόσμου», «Οι μουσικοί του κόσμου» και «Δώδεκα μήνες συνθέτες».  Επίσης το «Ιερές Βλακείες» Εμπειρία Εκδοτική 1η και 2η έκδοση – Εκδόσεις Εντύποις 3η και 4η και το «Η Αγρία Γραφή» Εκδόσεις ΚΨΜ.
stelioskanakis@yahoo.gr Facebook: Stelios Kanakis /ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΑΝΑΚΗΣ