Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Facebooktwitterrssyoutube
slogan

Η τέχνη που αυτοπεριορίζεται ενισχύει την λογοκρισία της (σχόλιο για τους οπαδικούς βανδαλισμούς σε γκράφιτι με τον Νίκο Γκάλη)

Σχολιάζει ο Ειρηναίος Μαράκης //

Ένα γκράφιτι, εμπνευσμένο από τον μπασκετικό θρύλο Νίκο Γκάλη, σχεδιασμένο σε ένα τοίχο παλιού σπιτιού στην Αθήνα, ήρθε στις 17 Αυγούστου, για να κάνει το τυχαίο πέρασμα από εκείνο το σημείο των κατοίκων της πρωτεύουσας λίγο παραπάνω πιο όμορφο και ενδιαφέρον. Στο γκράφιτι απεικονίζονταν ο Νίκος Γκάλης φορώντας την φανέλα του Άρη, στον οποίο ήταν παίκτης από το 1979 μέχρι το 1992. Ακολούθησε η διετία του Παναθηναϊκού (1992-1994).

Αυτό ακριβώς το γκράφιτι καταστράφηκε με απόφαση ομάδας οπαδών του ΠΑΟΚ, οι οποίοι φρόντισαν να βεβηλώσουν το έργο σβήνοντας το πρόσωπό του Γκάλη και γράφοντας από δίπλα το όνομα της ομάδας τους καθώς και άλλα υβριστικά συνθήματα κατά της ομάδας του Άρη και της νεκρής συζύγου του επιδραστικότερου αθλητή, σε μαζικό άθλημα, μετά την Μεταπολίτευση, ο όποιος αποτελεί τον πρώτο Έλληνα μπασκετμπολίστα που εντάχθηκε στο Hall Of Fame, περνώντας έτσι στο “πάνθεον” του παγκόσμιου μπάσκετ.

gkalis2

Οι δημιουργοί του γκράφιτι όμως δεν δίστασαν στιγμή. Επανήλθαν επασχεδιάζοντας το γκράφιτι, όπως όφειλαν, αλλά, δυστυχώς, πραγματοποιώντας μια μεγάλη καλλιτεχνική και ηθική υποχώρηση. Στο γκράφιτι πλέον ο Γκάλης φορούσε την φανέλα της Εθνικής Ομάδας και όχι του Άρη!

Για αυτή τους την κίνηση γράφτηκε η άποψη ότι οι δημιουργοί δεν φοβήθηκαν, δεν το έβαλαν κάτω καθώς επανήλθαν για να αποκαταστήσουν την ζημιά. Η άποψη μου, όμως, είναι ότι, δυστυχώς, το έβαλαν κάτω. Κανονικά, το έργο έπρεπε να αποκατασταθεί στην αρχική του μορφή! Έτσι και μόνο έτσι, θα περνούσε το αναγκαίο και χρήσιμο μήνυμα ότι 1) η τέχνη δεν -πρέπει να- (αυτο)περιορίζεται από κανέναν, ούτε από τους ίδιους τους καλλιτέχνες και 2) ότι ο οπαδισμός και η λογοκρισία δεν θα πρέπει να καταφέρνουν να επιβάλλουν την “γνώμη” τους για το πως θα έπρεπε να σχεδιαστεί ή και εάν έπρεπε να σχεδιαστεί το συγκεκριμένο γκράφιτι. Δυστυχώς, οι δημιουργοί του γκράφιτι το μόνο που έκαναν ήταν να δικαιώσουν, εκ των υστέρων, τον συγκεκριμένο βανδαλισμό (που υποκρύπτει πολλά κόμπλεξ κι έντονη προπαγάνδα).

gkalis6
Όσο αφορά το σκεπτικό της αλλαγής, η αλήθεια είναι, ότι δεν ήταν παράλογο. Θεώρησαν οι καλλιτέχνες, όχι άδικα, ότι στη νέα μορφή του, το γκράφιτι δεν θα στοχοποιούνταν από κανένα ανεγκέφαλο οπαδό καθώς ο Γκάλης απεικονίζονταν με το εθνόσημο στο στήθος κι όχι με το σήμα και το λογότυπο ενός συγκεκριμένου αθλητικού συλλόγου! Δυστυχώς, και σε αυτή την περίπτωση, με ευθύνη των δημιουργών, ο οπαδισμός πήρε μια μικρή, έστω, νίκη.

Κι όχι μόνο! Οι βάνδαλοι -μέσα σε λίγες μέρες- επέστρεψαν στον τόπο του εγκλήματος, καταστρέφοντας για άλλη μια το γκράφιτι αποδεικνύοντας περίτρανα 1) ότι δεν υπολογίζουν ούτε την αθλητική ιστορία, ούτε τους ανθρώπους που έγιναν σύμβολα στην προσπάθεια τους να παράξουν έργο ουσίας, 2) ότι όταν η τέχνη (αυτό)περιορίζεται τότε ενισχύει την λογοκρισία της και την καταστολή της! και 3) πως ο οπαδισμός είναι μια ανίατη ασθένεια, για την ώρα και στα πλαίσια πάντα του καπιταλιστικού συστήματος που προασπίζεται και ενισχύει τέτοιες “αντιλήψεις”.

gkalis4
Θα εξασφάλιζε άραγε η επανακατασκευή του γκράφιτι, στην αρχική του μορφή, ότι δεν θα το καταστρέψουν; Όχι, ας μην έχουμε καμία αυταπάτη. Αυτό δεν συνέβη ούτε με την δεύτερη εκδοχή του. (Από άποψη πατριωτικής… σημειολογίας, η δεύτερη καταστροφή είναι ακόμα χειρότερη!) Τουλάχιστον όμως, θα υπήρχε μια καλλιτεχνική, φιλαθλητική απάντηση ουσίας σε κάθε βάνδαλο και οπαδό πως κανένας μας δεν είναι πάνω από την αθλητική ιστορία του τόπου (οι πιθανές ενστάσεις για τον χώρο του αθλητισμού αν και καθ’ όλα σωστές, δεν έχουν θέση εδώ).

Ναι, η ιστορική και αθλητική αλήθεια είναι αμείλικτη και δεν κανένας δεν μπορεί να την αλλάξει. Ακόμα περισσότερο όταν χρησιμοποιεί σπρέι και μπογιές για να γράψει υβριστικά συνθήματα. Ναι, έκανε θαύματα με την Εθνικής Ομάδα ο Νίκος Γκάλης! Έβαλε τις βάσεις μιας μπασκετικής εποποιΐας! Αλλά μήπως και με τον Άρη το μπασκετικό του έργο, άριστα συνδεδεμένο με την παράλληλη παρουσία του στην Εθνική Ελλάδος, ήταν μικρό; Όχι, προφανώς.

Όσο για την τέχνη και τους φορείς της η απάντηση ενάντια στα φαινόμενα λογοκρισίας δεν μπορεί παρά να είναι η συλλογική προστασία της, χωρίς υποχωρήσεις -όπου είναι δυνατόν- και η εξασφάλιση ότι σε κάθε επίθεση θα υπάρχει και μία απάντηση. Κι αυτό είναι ένα κρίσιμο στοίχημα για την εποχή μας όπως και για κάθε εποχή.