Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Ισπανική Γη (Spanish Earth) του Joris Ivens από 11/11 σε πρώτη διανομή στην Ελλάδα από τη New Star

«Αν υπάρ­χει στην Ισπα­νία ένα δέντρο βαμ­μέ­νο με αίμα
είναι το δέντρο της Λευτεριάς.
Αν υπάρ­χει στην Ισπα­νία ένα στό­μα που μιλάει
Μιλά­ει για τη Λευ­τε­ριά».
_         Πωλ Ελυάρ

Στα μέσα του 1936, κατά το ξεκί­νη­μα του ισπα­νι­κού εμφυ­λί­ου πολέ­μου πλη­θώ­ρα Αμε­ρι­κα­νών καλ­λι­τε­χνών και δια­νο­ου­μέ­νων (Lillian Hellman, Dorothy Parker, Archibald MacLeish) μετέ­βη­σαν στην ταρα­χώ­δη χώρα της ιβη­ρι­κής, για να κατα­γρά­ψουν τις κρί­σι­μες, ιστο­ρι­κές εξελίξεις.

Επέ­λε­ξαν συνει­δη­τά να στα­θούν στο πλευ­ρό των εκλεγ­μέ­νων, Δημο­κρα­τι­κών, μαχό­με­νων εκπρο­σώ­πων της τότε Κυβέρ­νη­σης. Ανά­με­σα στους τολ­μη­ρούς αντα­πο­κρι­τές δια­κρί­θη­κε ο ήδη γνω­στός συγ­γρα­φέ­ας και δημο­σιο­γρά­φος, Ernest Hemingway, με την απο­φα­σι­στι­κή του δρά­ση. Στην αντί­πε­ρα όχθη βρί­σκο­νταν τα στρα­τεύ­μα­τα του Franco, υπο­στη­ρι­ζό­με­να από την εκ του εξω­τε­ρι­κού εκκο­λα­πτό­με­νη, ναζι­στι­κή, φονι­κή μηχα­νή του Χίτλερ και την ομο­γά­λα­κτη, φρι­κα­λέα ενί­σχυ­ση των αντί­στοι­χων δυνά­με­ων του Μουσολίνι.

Συγκε­ντρώ­νο­ντας 3.000$ οι εξ Αμε­ρι­κής κατα­γρα­φείς (σσ. Contemporary Historians Ιnc), με συνυ­πο­στη­ρι­κτή τον εκρη­κτι­κό και γεν­ναιό­δω­ρο συγ­γρα­φέα Samuel Dashiell Hammett (γνω­στό για το βιβλίο «Το γερά­κι της Μάλ­τας»), κάλε­σαν επί τόπου το 1937 τον έμπει­ρο και ταλα­ντού­χο Ολλαν­δό ντο­κι­μα­ντε­ρί­στα, Joris Ivens.

Στό­χος του ήταν «να κινη­μα­το­γρα­φή­σει τις δυσμε­νείς επι­πτώ­σεις του εμφυ­λί­ου πολέ­μου στις ζωές των απλών, αμά­χων ανθρώ­πων». Ο Φλα­μαν­δός καλ­λι­τέ­χνης συνέ­λα­βε μια ιδέα, η οποία εξέ­φρα­ζε ιδα­νι­κά το φιλ­μι­κό ύφος με την προ­σω­πι­κή του ηθι­κή, αλλά προ­σέ­δι­δε επί­σης την κατάλ­λη­λη συσχέ­τι­ση μιας ισχυ­ρής κοι­νω­νι­κο­πο­λι­τι­κής βάσης για το όλο εγχεί­ρη­μα. Επέ­λε­ξε λοι­πόν να εστιά­σει στην ανα­φο­ρά του μικρού χωριού Fuentedueña (σσ. Fuentidueña de Tajo, 65 χλμ ΝΑ της Μαδρίτης).

Οι 1.500 κάτοι­κοί του (σσ. ~2.000 σήμε­ρα) προ­σπα­θού­σαν να αρδεύ­σουν την κατά­ξε­ρη γη, ώστε να βοη­θή­σουν από την πλευ­ρά τους  τη δύσκο­λη προ­σπά­θεια των Δημο­κρα­τι­κών, στρα­τιω­τι­κών δυνάμεων.

Η γεω­γρα­φι­κή θέση του χωριού ήταν κομ­βι­κής σημα­σί­ας, καθώς συνέ­δεε οδι­κώς τη Μαδρί­τη με τη Βαλέν­θια και το διε­θνές μπλοκ κατά του φασι­σμού έπρε­πε πάση θυσία να κρα­τή­σουν ανοι­χτό αυτό το δρό­μο, ώστε να υπάρ­ξουν προ­ϋ­πο­θέ­σεις υπε­ρά­σπι­σης της πρωτεύουσας.

Γη Spanish EarthΟ Joris Ivens παρα­θέ­το­ντας δύο δια­φο­ρε­τι­κά τοπία, εκεί­νο της λει­ψυ­δρί­ας του χωριού Fuentedueña, αλλά και το δια­φο­ρε­τι­κό της χαρ­το­γρά­φη­σης των αιμα­το­χυ­σιών μέσα στην πόλη της Μαδρί­της και στα περί­χω­ρα, κατορ­θώ­νει μέσω ρεα­λι­στι­κών τόνων να απο­δώ­σει το δυσοί­ω­νο, ισπα­νι­κό τοπίο. Η εξαι­ρε­τι­κή φωτο­γρα­φία του John Ferno, το ουσιώ­δες μοντάζ της Helen Van Dongen και η παρα­στα­τι­κή, δια­μαρ­τυ­ρό­με­νη αφή­γη­ση (στα αγγλι­κά) του Ernest Hemingway ενι­σχύ­ουν την αύρα του ντο­κι­μα­ντέρ. Οι John Dos Passos και Ernest Hemingway έγρα­ψαν τα κεί­με­να αυτών των αφηγήσεων.

Η σκη­νο­θε­σία του Joris Ivers θα κατα­γρά­ψει χωρίς συμ­βι­βα­σμούς την τρο­μαγ­μέ­νη αντί­δρα­ση Ισπα­νών πολι­τών, οι οποί­οι υπο­τάσ­σο­νται στη σιω­πή, εν όψει του αδί­κου θανά­του αμάχων.

Ενδια­φέ­ρου­σες Πλη­ρο­φο­ρί­ες για τον ντο­κι­μα­ντε­ρί­στα και την ταινία:
✔️  Ο δημιουρ­γός της περί­φη­μης Γαλ­λι­κής Ται­νιο­θή­κης, Ανρί Λαν­γκλουά, σ’ ένα διο­ρα­τι­κό κεί­με­νό του για τον Ολλαν­δό ντο­κι­μα­ντε­ρί­στα έγρα­φε: «Η τέχνη του Joris Ivens χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από τρεις λέξεις: Αγά­πη των άλλων. Ήθε­λε ανέ­κα­θεν να αγκα­λιά­σει όλη την ανθρω­πό­τη­τα. Παρα­συ­ρό­ταν σε διά­φο­ρα μέρη του κόσμου, προ­κει­μέ­νου να εκθέ­σει τα προ­βλή­μα­τα των ανθρώ­πων, ανα­ζη­τώ­ντας τις λύσεις τους».
✔️  Αρχι­κώς είχε επι­λε­γεί η φωνή του ιδιαί­τε­ρου θεα­τρι­κού και ραδιο­φω­νι­κού (τότε) ηθο­ποιού, Orson Welles, για την αφή­γη­ση του έργου. Ο ήδη γνω­στός Welles είχε προ­σφά­τως πρω­τα­γω­νι­στή­σει στο έργο “Panic” του Archibald MacLeish. Όμως επει­δή ο Hemingway θεω­ρού­σε πως είναι υπερ­βο­λι­κά εξω­ραϊ­σμέ­νη η χροιά της φωνής του συγκε­κρι­μέ­νου ηθο­ποιού για ντο­κι­μα­ντέρ, επέ­λε­ξε τελι­κά να αφη­γη­θεί ο ίδιος την κατα­γε­γραμ­μέ­νη ατμό­σφαι­ρα του εμφυλίου.
✔️  Η ται­νία αφο­ρά ασπρό­μαυ­ρο φιλμ 35mm. Στο έργο εμφα­νί­ζο­νται για λίγες στιγ­μές ιστο­ρι­κές μορ­φές, όπως η αγω­νί­στρια στο πλευ­ρό των Δημο­κρα­τι­κών Isidora Dolores Ibárruri Gómez (γνω­στή ως “La Pasionaria”) και ο Manuel Azana (πρό­ε­δρος της παρά­τα­ξης των Δημοκρατικών).
✔️  Η “ισπα­νι­κή γη” έκα­νε πρε­μιέ­ρα στο Λευ­κό Οίκο στις 7 Ιου­λί­ου. Ο τότε πρό­ε­δρος των Η.Π.Α. Franklin D. Roosevelt τη χαρα­κτή­ρι­σε σαν “Μια ταινία…Την οποία η ανθρω­πό­τη­τα πρέ­πει να δει.”
✔️  Οι Contemporary Historians Inc. δεν ανέ­λα­βαν ποτέ άλλο­τε κάποια παρα­γω­γή ται­νί­ας. Ομοί­ως και η Film Art Studios, στην οποία έγι­νε η κινη­μα­το­γρα­φι­κή, οργα­νω­μέ­νη εγγρα­φή του έργου (recorded at).

YouTube Logo

Δεί­τε την ται­νία ⤴️ στο YouTube

 

Χέμινγουεϊ «Για τους Αμερικανούς νεκρούς στην Ισπανία» (1939)

(από­σπα­σμα)

Ο ισπα­νι­κός εμφύ­λιος πόλε­μος ξεκί­νη­σε στις 17/6/1936 και ολο­κλη­ρώ­θη­κε με την επι­κρά­τη­ση του δικτά­το­ρα στρα­τη­γού Fransiso Franco στις 1/4/1939. Βυθί­ζο­ντας για τις επό­με­νες δεκα­ε­τί­ες τη χώρα στην ανε­λευ­θε­ρία και την κατα­στρα­τή­γη­ση των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των. Είναι ο πόλε­μος της αντί­στα­σης των Δημο­κρα­τι­κών και άλλων δυνά­με­ων απέ­να­ντι στο φασι­σμό, που εδραιω­νό­ταν σαν μάστι­γα στην Ισπα­νία. Εξαι­τί­ας των οδυ­νη­ρών συν­θη­κών αυτού του πολέ­μου και των συνε­πειών του στη ζωή των Ισπα­νών πολι­τών δόθη­κε το έναυ­σμα στους καλ­λι­τέ­χνες από την

Ευρώ­πη και την Αμε­ρι­κή να αντι­στα­θούν και να εκφρα­στούν ανοι­χτά. Ο Franco όμως διέ­θε­τε στην Αμε­ρι­κή την κρί­σι­μη υπο­στή­ρι­ξη της Texaco, που του προ­μή­θευε με πίστω­ση μεγά­λες ποσό­τη­τες καυ­σί­μων για τα γερ­μα­νι­κά και ιτα­λι­κά βομ­βαρ­δι­στι­κά, όταν ισο­πέ­δω­ναν τα προ­πύρ­για των Δημο­κρα­τι­κών, όπως απο­τύ­πω­σε δρα­μα­τι­κά και ο Πάμπλο Πικά­σο στην «Γκερ­νί­κα».

Ισπανική Γη Spanish Earth Joris Ivens 11 Νοε New Star

Από 11-Νοε NEW STAR Στού­ντιο Αρτ Σινε­μά Σταυ­ρο­πού­λου 33, Αθή­να 210 8640054 — 8220008 8640017 E‑mail: [email protected]

🎬  Joris Ivens

Ο απο­κα­λυ­πτι­κός ντο­κι­μα­ντε­ρί­στας γεν­νή­θη­κε το 1898 στην Ολλανδία.

Μεγα­λώ­νο­ντας στο μαγα­ζί με φωτο­γρα­φι­κές μηχα­νές που διέ­θε­τε ο πατέ­ρας του, απέ­κτη­σε από νεα­ρή ηλι­κία άρι­στες γνώ­σεις για τις δυνα­τό­τη­τες της φωτο­γρα­φί­ας. Όντας παι­δί ακό­μα, γύρι­σε την πρώ­τη του ται­νία (1911) με τίτλο «Το φλε­γό­με­νο βέλος» Πραγ­μα­το­ποί­η­σε σπου­δές φωτο­χη­μεί­ας στο Βερο­λί­νο (1922–1925).

Επι­στρέ­φο­ντας το 1926 στην Ολλαν­δία αφιε­ρώ­θη­κε σοβα­ρά στον κινηματογράφο.

Τα επό­με­να έτη γύρι­σε ται­νί­ες, ταξι­δεύ­ο­ντας σε Σοβιε­τι­κή Ένω­ση, Βέλ­γιο, Η.Π.Α., Ισπα­νία, Κίνα, Μάλι, Τσαντ, Σενε­γά­λη, Κανα­δά, Αυστρα­λία, Γαλ­λία, Ιτα­λία, Κού­βα, Χιλή, Βιετ­νάμ, Λάος και άλλες χώρες.

Στην ται­νία «ισπα­νι­κή γη» με εξαι­ρε­τι­κή λιτό­τη­τα και οικο­νο­μία κατα­γρά­φε­ται ο δύσκο­λος αγώ­νας των Δημο­κρα­τι­κών Ισπα­νών αγω­νι­στών ενά­ντια στον εσω­τε­ρι­κό και εξω­τε­ρι­κό φασι­σμό, που ετοι­μά­ζε­ται να κατα­πνί­ξει τη Δημο­κρα­τία. Με αυθε­ντι­κό­τη­τα και συγκρα­τη­μέ­νη συγκί­νη­ση η ται­νία κατα­γρά­φει τις οδυ­νη­ρές, αλλά ηρω­ι­κές εμπει­ρί­ες του πολέ­μου και από την άλλη μεριά τους αγώ­νες των αγρο­τών στις ελεύ­θε­ρες περιο­χές, ώστε εκεί­νοι να παρά­γουν τα απα­ραί­τη­τα προ­ϊ­ό­ντα για τη ζωή των Δημο­κρα­τών αγωνιστών.

(επι­λε­κτι­κή) Φιλμογραφία
1911 De wigwam | The Tipi (Short) — Το τίπι
1927 Etudes des mouvements a Paris — Σπου­δή κινή­σε­ων στο Παρίσι
1928 De brug |Η γέφυρα
1929 Branding |Breakers Ι Τα κύματα
1929 Ik-film |I film |Εγώ φιλμ
1929 Schaatsenrijden ΙIce Skating | Πατι­νάζ στον πάγο
1929 Arm Drenthe (De nood in de Drentsche venen)
Poor Drenthe (The Misery in the Peat-moors of Drenthe)/Καημένη Ντρέ­ντε (Η δυστυ­χία στους τυρ­φώ­νες της Ντρέντε)
1929 Regen | Rain | Βροχή
1930 We Are Building |Χτί­ζου­με
1931 Philips Radio | Βιο­μη­χα­νι­κή συμφωνία
1932 Creosoοt | Κρεώσοτο
1932 Pesn o gerojach (Komsomol) | Κομ­σο­μόλ ή το τρα­γού­δι των ηρώων
1933 Nieuwe gronden | Νέα γη
1934 Misere au Borinage | Δυστυ­χία στο Μπορινάζ
1937 The Spanish Earth | Η γη της Ισπανίας
1939 The 400 Million | Τα 400 εκατομμύρια
1940 New Frontiers | Νέα σύνορα
1940 Power and the Land | Ο ηλε­κτρι­σμός και η γη
1941 Our Russian Front | Το ρωσι­κό μας μέτωπο
1946 Indonesia Calling! | Εδώ Ινδονησία!
1949 Pierwsze lata | Τα πρώ­τα χρόνια
1954 Das Lied der Strome | Το τρα­γού­δι των ποταμών
1957 La Seine a rencontre Paris | Ο Σηκουά­νας συνα­ντά το Παρίσι
1958 Before Spring | Πριν την άνοιξη
1958 Six Hundred Million with you | Έξι εκα­τομ­μύ­ρια μαζί σου
1960 Italy Is not a Poor Country | Η Ιτα­λία δεν είναι φτω­χή χώρα
1961 Carnet de viaje | Ταξι­διω­τι­κό ημερολόγιο
1963 A Valparaiso | Στο Βαλπαράισο
1963 The Little Circus | Το μικρό τσίρκο
1964 The Victory Train | Το τρέ­νο της νίκης
1965 Pour le Mistral | Για τον Μιστράλ
1966 Rotterdam Europoort |Ρότερ­νταμ, το λιμά­νι της Ευρώπης
1967 Loin de Vietnam | Μακριά απ’ το Βιετνάμ
1968 Le Dix-Septieme parallele | Ο 17ος παράλληλος
1976 Comment yukong deplaca les montagnes | Πώς ο Γιου­κόνγκ μετα­κί­νη­σε τα βουνά
1988 Une Histoire du vent | Μια ιστο­ρία του ανέμου

Το άρθρο του Hemingway: «Κρύο όσο ο τάφος»
«Έκα­νε κρύο εκεί­νο τον Φεβρουά­ριο, όταν πέθα­ναν εκεί και έκτο­τε οι νεκροί
δεν έχουν αντι­λη­φθεί τις αλλα­γές των επο­χών. Οι φασί­στες μπο­ρεί να επεκταθούν
στη γη, ανοί­γο­ντας τον δρό­μο τους με βάρος από μέταλ­λο που έφε­ραν από άλλες
χώρες. Μπο­ρεί να προ­ω­θη­θούν βοη­θού­με­νοι από προ­δό­τες και δει­λούς. Μπο­ρεί να
κατα­στρέ­ψουν πόλεις και χωριά και μπο­ρεί να προ­σπα­θή­σουν να κρα­τή­σουν το λαό
στη σκλα­βιά. Όμως δεν μπο­ρείς να κρα­τή­σεις κανέ­να λαό στη σκλα­βιά. Ο ισπανικός
λαός θα εξε­γερ­θεί ξανά, όπως πάντο­τε εξε­γει­ρό­ταν κατά της τυραννίας».

New Star logo

Μοι­ρα­στεί­τε το:

Μετάβαση στο περιεχόμενο