Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Facebooktwitterrssyoutube
slogan

Κωνσταντίνος Απ. Παπαποστόλου: «Χρώμα Κόκκινο», εκδ. Άνω Τελεία (2020)

Γράφει ο Ειρηναίος Μαράκης //

Η ποιητική συλλογή «Χρώμα Κόκκινο» αποτελεί την τρίτη ποιητική κατάθεση του Κωνσταντίνου Απ. Παπαποστόλου μετά από δύο βιβλία με λυρικό περιεχόμενο (Η εν Αυλίδι ελεγεία, 2001 και Η διαθήκη, 2014, εκδ. Γκοβόστης) και την πρώτη του εμφάνιση στο χώρο της πολιτικής ποίησης. Ο ποιητής δεν αφήνει περιθώρια στον αναγνώστη να αμφισβητήσει ότι το «Χρώμα Κόκκινο» είναι μία ποιητική συλλογή με πολιτικό χαρακτήρα καθώς ήδη από τον υπότιτλο την αποκαλεί «στρατευμένη». Αξίζει να σημειωθεί, ότι δεν είναι πολλοί πλέον οι ποιητές που χαρακτηρίζουν την ποίηση τους ανοιχτά ως στρατευμένη καθώς χρησιμοποιούν άλλους όρους, λιγότερο ‘στιγματισμένους’, για να περιγράψουν ότι το έργο τους ασχολείται με το σήμερα στην πολιτική και τη λογοτεχνία.

xroma kokkinoΞεκινώντας την ανάγνωση ο Παπαποστόλου μας εισάγει στον κόσμο της ποίησης του, για να τονίσει ότι από μικρό παιδί μορφώθηκε με τις ιδέες της ανθρωπιάς που ρίζωσαν μέσα σε συνθήκες δύσκολες για μια εργατική ή/και αγροτική οικογένεια των περασμένων χρόνων: «Αγάπησα τη λαϊκή φιλοσοφία/ έγινα σωστός άνθρωπος/ όπως έλεγαν οι παλιοί άνθρωποι/ και αγάπησα το συνάνθρωπο μου». (Λαϊκή φιλοσοφία, σελ. 9) Παράλληλα ο ποιητής μας υπενθυμίζει ότι η ανθρωπιστική μόρφωση στην παιδική ηλικία είναι μόνο ένα βήμα για την συνολική συνειδητοποίηση του ατόμου και της κοινωνίας. Και αυτή είναι μία διαδικασία που αφορά όχι μόνο τον ποιητή αλλά όλους τους ανθρώπους όπως ακριβώς το αντιλαμβάνεται στο τέλος ο άστεγος στο ομώνυμο ποίημα. Αυτά τα βήματα δεν γίνονται εύκολα, ούτε χωρίς βοήθεια των φίλων και των συντρόφων, η οποία είναι απαραίτητη για να ξεκαθαρίσουν ιδέες που οδηγούν τον καταπιεσμένο να ρίχνει τις ευθύνες για την κατάσταση του στον εαυτό του. Και εκεί όμως ο καταπιεσμένος θα προβάλλει αντιστάσεις ώσπου να καταφέρει να σπάσει τα δεσμά του: «Έκανα θελήματα στ’ αφεντικό και έλεγα ευχαριστώ/ σε ό,τι μου έδινε να ζω, να τον υπηρετώ/ αρνιόμουν τον δρόμο τον ταξικό/ δεν ήξερα ότι είμαι εγώ τ’ αφεντικό μαζί με το λαό.» (σελ. 23)

Ο Παπαποστόλου πιάνοντας τον παλμό της εποχής αναλαμβάνει επίσης να μιλήσει για λογαριασμό των καταπιεσμένων. Για τα ασυνόδευτα παιδιά που αγωνίζονται για μια ανάσα ανθρωπιάς και για τους μαθητές του τελευταίου θρανίου που «χωρίς προσανατολισμό» εναντιώνονται στο σύστημα για να καταλήξουν στη συνέχεια να συμβιβάζονται με αυτό. Όσο και αν ο  ποιητής αντιμετωπίζει κριτικά αυτές τις καταστάσεις, τόσο εκφράζει την αλληλεγγύη και την αγάπη του προς τους ηττημένους: «Μιλώ για τα παιδιά/ από κατεστραμμένες πόλεις/ δίχως τα παιχνίδια τους τα παιδικά/ στα μάτια τους ζωγραφιά» γράφει στα Ασυνόδευτα παιδιά (σελ.  39-40) ενώ στο ποίημα Τα παιδιά του τελευταίου θρανίου (σελ. 45-47) σημειώνει ότι: «Τους αγαπούσα τους μαθητές/ ήταν δακτυλοδεικτούμενοι/ από καθηγητές/ χωρίς προσανατολισμό/ ασφυκτιούσαν στο σύστημα αυτό/ πατρίδα, οικογένεια, θρησκεία/ η καραμέλα να μη μαθαίνουμε/ την πραγματική Ιστορία.»

 Το αυτοβιογραφικό και το πολιτικό στοιχείο έχουν έντονη παρουσία στο «Χρώμα Κόκκινο», συμπορεύονται και μπολιάζουν το ένα το άλλο με διάφορα στοιχεία στην πορεία για την κοινωνική απελευθέρωση. Μάλιστα, ο ποιητής αναγνωρίζει ότι η υπόθεση της Επανάστασης έχει θυσίες και αγώνες μέχρι την οριστική νίκη. Το ποίημα «Η μάνα μου – η μάγισσα, η αντάρτισσα» (σελ. 25-26) είναι χαρακτηριστικό αυτής της εικόνας: «Παιδιά μου η επανάσταση/ δεν έχει τελειωμό/ το αίμα έχει φυλαχτό να τρομάζει τον εχθρό/ και να σημάνει χαρμόσυνα το σήμαντρο/ στης νίκης το σκοπό.// Αυτά μας ιστορούσε και άλλα πολλά/ η μάνα μου η μάγισσα η αντάρτισσα […]»

 Σημειώσαμε ήδη ότι η ποιητική συλλογή του Κωνσταντίνου Απ. Παπαποστόλου δεν κρύβει τον στρατευμένο χαρακτήρα της ο οποίος προέρχεται από μία πολύ συγκεκριμένη στάση ζωής. Το ποίημα «Το Χρέος» (σελ. 19-22), αφιερωμένο «στο 11ο Συνέδριο της ΚΝΕ, του ωραιότερου, μοσχοβόλου ανθού του ηρωικού και τιμημένου ΚΚΕ» επιβεβαιώνει αυτή την εικόνα όπου οι ελπίδες της νιότης και η ανάγκη για μια άλλη κοινωνία γίνονται ένα μέσα από μια δύσκολη διαδρομή. Η τελική νίκη για τον ποιητή θα είναι μια γιορτή: «Ακούραστοι θα είναι οι χοροί στα βαφτίσια τ’ ουρανού και της γης/ παιδιά, έφηβοι, αιώνια νέοι/ στα αλώνια με τα πεφταστέρια, τ’ άστρα του χιονιού/ και τη σπορά του ουρανού […]»

 Κλείνοντας το σημείωμα, μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι το λυρικό στοιχείο των προηγούμενων συλλογών του Κωνσταντίνου Απ. Παπαποστόλου δεν λείπει από το «Χρώμα Κόκκινο». Ένα ενδιαφέρον στοιχείο στο «Χρώμα Κόκκινο» είναι ότι αυτή τη φορά ο ποιητής κάνει περισσότερο απτές και ξεκάθαρες τις θέσεις του, αποδεικνύοντας ότι δεν κινείται στον «ουτοπικό σοσιαλισμό*» αλλά ότι είναι ένας δημιουργός με ξεκάθαρο κοινωνικό και πολιτικό αίσθημα. Το λυρικό στοιχείο αξιοποιείται για να περιγράψει διάφορες καταστάσεις, όπως στο ποίημα «Είμαι αγριόχορτο» (σελ. 17) ενώ το πολιτικό στοιχείο δεν καταλήγει σε μια καταγγελία της κοινωνικής πραγματικότητας αλλά καλεί και σε δράση ενάντια στην καταπίεση.

Το «Χρώμα Κόκκινο», κατά τη γνώμη μας, δεν είναι χωρίς αδυναμίες. Για παράδειγμα, στα μεγαλύτερα σε μέγεθος ποιήματα του ο Παπαποστόλου δυσκολεύεται να χειριστεί το πλούσιο υλικό του σε αντίθεση με μικρότερα σε μέγεθος ποιήματα όπου λειτουργεί σαφώς καλύτερα. Σε διάφορα άλλα σημεία, ο ελεύθερος στίχος χάνει τον εσωτερικό του ρυθμό κάνοντας δύσκολη την ανάγνωση και την απαγγελία. Αλλά αυτά είναι σημεία που σε καμία περίπτωση δεν αναιρούν ότι το «Χρώμα Κόκκινο» είναι ένα βιβλίο που έχει πολλά να πει και να μας δείξει ιδιαίτερα μέσα στην περίοδο που βρισκόμαστε. Όπως παραδέχεται ο ποιητής το συγκεκριμένο βιβλίο είναι η οφειλόμενη τιμή προς τους ανθρώπους που τον έμαθαν να περπατά όρθιος. Δεν μπορούμε παρά να συμφωνήσουμε ότι σε αυτό τον στόχο του ο ποιητής πέτυχε και μάλιστα με το παραπάνω.

* Αναφορά στην κριτική παρουσίαση του Κωνσταντίνου Μπούρα για τη δεύτερη ποιητική συλλογή του Κωνσταντίνου Απ. Παπαποστόλου «Η διαθήκη» (2014), την οποία μπορείτε να διαβάσετε στη σελίδα των εκδόσεων Γκοβόστη 

«Ο πικρός βίος του Μαξ Χάβελααρ, Μια ιστορία εκμετάλλευσης στις αποικίες καφέ»