• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

«Μακρόνησος – Το τυχερό νησί». Βασανιστήρια και προπαγάνδα (Ένα ντοκουμέντο)

Επιμέλεια Αλέκος Χατζηκώστας //

Η προσπάθεια καλλιέργειας στην κοινή γνώμη της Ελλάδας και του εξωτερικού, (αλλά και στους ίδιους τους στρατευμένους) μέσω ποικίλων προπαγανδιστικών μέσων, μια πλαστής- εξιδανικευμένης εικόνας αλλά και της απόκρυψης των πραγματικών σκοπών του κολαστήριου της Μακρονήσου και των μέσων για την επίτευξη τους (ωμή βία), ήταν έντονη καλά οργανωμένη και συνεχής.

«Μια ειδική ομάδα αξιωματικών, υπαξιωματικών και στρατιωτών, συνεπικουρούμενη  από υψηλόβαθμα συνήθως στελέχη του ιερατείου είχε επιφορτιστεί να αναπαράγει σε καθημερινή σχεδόν βάση, μια σειρά ομιλών, που υποχρεωτικά παρακολουθούσαν οι κρατούμενοι, αυτή την ιδεολογία την οποία χαρακτήριζε ο χυδαίος αντικομουνισμός, ο φτηνός μεγαλοϊδεατισμός και ο μεσαιωνικός χριστιανισμός..» (Β. Λάζαρης, Μακρόνησος – ιστορικός τόπος β’ τόμος /Σύγχρονη Εποχή 2003)

Κομμάτι αυτής της πολιτικής ήταν η παρέμβαση των διαφόρων εφημερίδων που εκδίδονταν εκεί δίπλα στα βασανιστήρια και την ψυχολογική βία που συνεχίζονταν με αμείωτη ένταση.

Κλασσικό μοτίβο των δημοσιευμάτων τους ήταν η προσπάθεια να παρουσιάσουν τον κομμουνισμό ως πλάνη, ως ασθένεια και που μέσω του αναμορφωτικού λόγου των διοικούντων της Μακρονήσου δήθεν επιδιώκετο η «αναμόρφωση –  ανάνηψη» των στρατιωτών. Φυσικά δεν έλειπε η προσπάθεια εξωραϊσμού της κατάστασης εκεί, αλλά και η καλλιέργεια μιας σειράς στερεοτύπων της κυρίαρχης ιδεολογίας σε όλους τους τομείς.

Η πρώτη εφημερίδα του δημιουργήθηκε στην Μακρόνησο ήταν ο βδομαδιάτικος «Σκαπανεύς» (1/8/1947) και ήταν αρχικά πολυγραφημένος και αποτελούσε όργανο του Γραφείου Ηθικής Αγωγής του Γ’ Τάγματος με επικεφαλής τον λοχαγό Παναγιώτη Σκαλούμπακα. Στη συνέχεια  μετεξελίχτηκε (από τον Οκτώβρη του 1947) σε μηνιάτικο περιοδικό με 28 σελίδες στην αρχή και στη συνέχεια (Μάης του 194(0 σε  περιοδικό και  των τριών Ταγμάτων με αρχισυντάκτη τον Μάκη Δόγκα. Από τις σελίδες του παρέλασαν  και γνωστοί «πνευματικοί άνθρωποι» της εποχής όπως Π. Κανελόπουλος, Γ. Ξενόπουλος, Κ. Τσάστος, Σ. Μυριβήλης, Σ. Μελάς κ.α

Από 28/10/1947 τυπώνεται και η 15θημερη  «Φωνή της Πατρίδος» του Β’ Τάγματος, ενώ τον Μάη του 1948 εκδόθηκε από το Α’  Τάγμα η «Αναμόρφωσις» (Εβδομαδιαία Εφημερίς του Α’ Τάγματος Σκαπανέων) καθώς και η «Μακρόνησος» (Δεκαπενθήμερος Εκδοσις του Ειδικού Τάγματος Αξιωματικών- ΕΤΑΞ).Επίσης κατά διαστήματα κυκλοφόρησε και το «Γαλάζιο Φως».

Όπως γράφει ο Β. Λάζαρης : «Βασικός όμως προωθητής της κρατικής ιδεολογίας και μάλιστα στην πιο βάρβαρη μορφή της ,υπήρξαν στη Μακρόνησο οι εφημερίδες που συντάσσονταν εκεί και κυρίως από στρατιώτες κάτω από την αυστηρή εποπτεία ημιμαθών ή και εντελώς αμαθών αξιωματικών. Επρόκειτο για ασήμαντα δημοσιογραφικά κατασκευάσματα στα οποία η ρηχότητα ή η ανοησία των –«φιλολογικών» ή «ιστορικών» αναφορών και «φιλοσοφικών» ακροβατισμών συναγωνίζονταν τη βαναυσότητα και τη χυδαιότητα των πολιτικών κειμένων.

Να σημειώσουμε ακόμη εδώ ότι από τον Μάρτη του 1949 λειτουργούσε στη Μακρόνησο και ραδιοφωνικός σταθμός που εξέπεμπε στα βραχέα από τις εφτάμιση μέχρι τις δώδεκα το βράδυ με εκπομπές εθνικοθρησκευτικού περιεχομένου, ελαφρά τραγούδια, εμβατήρια αλλά και ανασκοπήσεις πολιτικών και  στρατιωτικών ειδήσεων.

Παρουσιάζουμε σήμερα ένα ενδεικτικό δημοσίευμα από το 1ο τεύχος της εφημερίδας «Μακρόνησος» (1/8/1948):

makronis2«Η Μακρόνησος ήταν άλλοτε ένα ακατοίκητο ξερονήσι, που καμία ανθρώπινη σκοπιμότητα δεν μπορούσε να το πλησιάση τόσον όσον το επλησίασε σήμερα. Ύστερα από χιλιάδες χρόνια η τύχη της εμειδίασε. Μπορεί η μυθολογία να μας εμφανίζη σαν πρώτους περαστικούς από το χώμα της, τον Πάρη και την Ελένη, μπορεί η πρόσφατη ιστορία να την παρουσιάζη σαν στρατόπεδο των Τούρκων αιχμαλώτων του πολέμου του 1912 και σαν λοιμοκαθαρτήριο των προσφύγων του 1922. Μπορεί ακόμη να έχη δεχτή στη γη τους κτηνοτρόφους με χιλιάδες ζώα, πρόβατα, αγελάδες, κατσίκια κλπ. Μπορεί όλα αυτά να έγιναν μα η Μακρόνησος για πρώτη φορά στη μακραίωνη υπαρξή της, φάνηκε τόσο τυχερή. Σήμερα το κατάγυμνο τούτο νησί μοιάζει σαν ένας τεράστιος κροκόδειλος ξαπλωμένος ράθυμα πάνω στην επιφάνεια της θάλασσας έπεσε στα δίκτυα του πολιτισμού και πιάστηκε γερά ίσως οριστικά. Η ανθρώπινη θέληση στα 1948 δεν λογαριάζει τίποτε, γιατί είναι δυνατή, σταθερή κι’ έχει όλα τα μέσα που της χρειάζεται για να εκδηλώνεται και να ολοκληρώνεται. Θάρθη μάλιστα ημέρα που καμιά πτυχή του πλανήτη μας δεν θα μείνη έξω από τα δημιουργικά πλοκάμια του πολιτισμού.

Είναι ένας χρόνος τώρα που το επίμηκες αυτό νησία με τα θυμάρια και τους σκίνους η περίφημη «Μάκρη» όπως τη λένε οι Λαυριώτες και οι κάτοικοι των γύρω απ’ αυτήν νησιών, έγινε ένα πρώτης τάξεως δέκτης δημιουργικότητος. Στις πλαγιές του που βλέπουν προς το Λαύριο, λαμβάνει χώρα μια ολόκληρη κοσμογονία. Σαν άλλοι μετανάστες μεταφέρθηκαν εδώ εκπρόσωποι όλων των επαγγελμάτων, που άρχισαν την ανοικοδόμηση. Ο κτίστης, ο ηλεκτρολόγος,ο μηχανικός, ο μαραγκός κλπ έδωσαν το παρόν τους. Κοντά σ’αυτούς στέκεται ο δικηγόρος, ο δάσκαλος, ο καθηγητής , ο καλλιτέχνης ,ο χημικός ,ο γιατρός κ.α.

Ετσι η «Μάκρη»μας απέκτησε νερό, σπίτια, σκηνές, ηλεκτρικό, ραδιόφωνο, θέατρον, αυτοκίνητον και μοτοσυκλέτα. Τα θεωρείτε λίγα όλ’ αυτά,όταν άλλα νησιά, που ποτέ δεν εθεωρήθησαν ακατοίκητα, δεν έχουν ακόμη αποκτήσει τέτοια μέσα, που χαρίζουν στον άνθρωπο την άνεση;

Το νησί μας έχει σήμερα και τα σχολεία του. Ολοι οι αναλφάβητοι μαθαίνουν να γράφουν και να διαβάζουν. Έχει επίσης και αθλητισμό: ποδόσφαιρο, βόλεϋ – μπωλ, σφαιροβολία, δισκοβολία κλπ.

Εκείνο όμως που κοντεύει να ξεπεράση και την … Αθήνα είναι το θέατρο και η μουσική. Υπάρχουν συγκροτήματα εξαιρετικά σε δημιουργία. Καλλιτέχνες εξ’ επαγγέλματος και ταλέντα ερασιτεχνικά αμμιλώνται σε καλλιτεχνικές προσπάθειες , σε επιδείξεις που κατέπληξαν και  καταπλήσσουν, που συνεκίνησαν και συγκινούν. Όποιος ήταν τυχερός να δη παραστάσεις πρόζας και επιδείξεις μουσικής στα Τάγματα Σκαπανέων  δεν μπορεί , παρά να δικαιώνη τις κρίσεις μας.

Τι λείπει από το νησί μας; Αδίστακτα μπορούμε να πούμε ότι δεν του λείπει τίποτα…

Τυχερό νησί η «Μακρόνησος». Ποιος μπορεί ν’αμφιβάλλη;

makronisos3Αλλ’ αυτό που συνετέλεσεν εις το να γίνη η Μακρόνησος πασίγνωστη εις τα πέρατα της Ελλάδος και ίσως του κόσμου , εις το να γίνη θρύλος ,ιστορία και καθημερινό σχεδόν θέμα συζητήσεων, αντικείμενον θαυμασμού και καταπλήξεως, είναι ο ηθικοπλαστικός χαρακτήρ ,που της προσεδόθη. Κι’ αλήθεια η Μάκρη μας, η επι αιώνες άγονη, η άδενδρη, η άνυδρη, η τόσον σκληρά βαλλόμενη από τη θάλασσα κι’ από τα μελτέμια δεν μετεβλήθη, χάρη εις την δύναμη της θελήσεως, εις κατοικήσιμον νησί μόνον, αλλά προ  παντός εις ένα εργοστάσιο…επισκευής της ανθρώπινης καρδιάς και σκέψεως…Ο,τι έγινε στη Μακρόνησο, έγινε για ένα σκοπό: για να αποτοξινωθή ο οργανισμός ωρισμένων Ελλήνων, που είχε δηληριασθεί από τις αναθυμιάσεις της λοιμώδους εκείνης επιδημίας, η οποία είχεν ενσκήψει και εις τον τόπον μας. Τ’ αποτελέσματα είναι γνωστά: Χιλιάδες παιδιά της Ελλάδος, που πάτησαν το πόδι τους στη Μακρόνησο με σκυμμένο το κεφάλι, σκυθρωποί και αγέλαστοι ,αποδίδονται τώρα στην Πατρίδα, καθαροί πλέον υγιείς με το κεφάλι ψηλά, ευθυτενείς ,με το χαμόγελο στα χείλη, με την καρδιά πάλλουσαν από εθνισμόν και πίστη προς την Ελλάδα μας.

Η Μάκρη μας λοιπόν, το νησί του ηθικού καθαρμού, στάθηκε το τυχερώτερο νησί της Ελλάδος. Πολύ αργά βρήκε το δρόμο του. Πολύ αργά απεκαλύφθη η αξία του. Μέσα στην αφάνεια χιλιάδων χρόνων, η Μακρόνησος πρόβαλε στον Ελληνικόν ορίζοντα υπερήφανη, καθάρια, υπομονετική, δημιουργική, παραγωγκή. Από τις κορυφές της, από τις χαράδρες της από τις ακτές της ακούστηκε η φωνή της, που ήταν ένα ωραίο, συγκινητικό πατριωτικό κάλεσμα.»

Οι ΦΩΤΟ από το ψηφιακό αρχείο Μακρονήσου (makronissos.org)