• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Μια σύντομη συνέντευξη από τον Τούρκο ηθοποιό και καραγκιοζοπαίχτη Ιμπραήμ Μπαρουλάι

Γράφει ο Θανάσης Ν. Καραγιάννης* //

Έχω την πεποίθηση ότι οι απλοί εργαζόμενοι άνθρωποι κάθε χώρας πρέπει να γνωρίζονται μεταξύ τους, να επικοινωνούν, να δημιουργούν δεσμούς φιλίας και να χτίζουν γέφυρες αμοιβαίας εμπιστοσύνης, συνεργασίας και ειρήνης.

Πόσο μάλλον, κάτι τέτοιο επιβάλλεται να επιχειρείται και από τις δύο πλευρές του Αιγαίου, στην ευαίσθητη αυτή περιοχή της Μεσογείου, με πρωτοβουλίες κυρίως από τους απλούς εργαζόμενους και τους συνδικαλιστικούς ή πολιτιστικούς κ.ά. φορείς τους. Πιστεύουμε στη ρήση του Δημήτρη Γληνού «Εκ των κάτω το φως». Διότι οι λαοί μπορούν να επιβάλλουν και να διατηρήσουν τη μεταξύ τους ειρηνική συνύπαρξη, φιλία και συνεργασία, καταστρέφοντας τα ιμπεριαλιστικά και πολεμοκάπηλα σχέδια της αστικής τάξης και των κεφαλαιοκρατών.

Έτσι, σκεφτήκαμε να έρθουμε σε επικοινωνία μ’ έναν γείτονα Τούρκο, καλλιτέχνη, απλό άνθρωπο του λαού και να του ζητήσουμε να μας ενημερώσει για τη δουλειά και την τέχνη του στον ιστορικά – από μια εποχή και ύστερα – κοινό Θέατρο Σκιών, τον αγαπημένο μας «Καραγκιόζη». Οπωσδήποτε υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά στους δύο μπερντέδες των δύο χωρών μας και ως ένα βαθμό κοινοί ήρωες και χαρακτήρες, αλλά και βασικές διαφορές, οι οποίες συνίστανται σε ιστορικούς λόγους και αιτίες.

Ο επόμενος στόχος μας είναι μια ελληνοτουρκική διημερίδα, όπου θα συζητηθούν διάφορα θέματα και θα παιχτούν παραστάσεις ελληνικού και τούρκικου Θεάτρου Σκιών, με σκοπό την αλληλοενημέρωση, την κριτική επιστημονική, ιδεολογική και αισθητική προσέγγιση.

Ευχαριστώ πολύ το φίλο Ρωμιό ομογενή Πολίτη κ. Πάρη Μαΐς, ο οποίος με έφερε σε επαφή με τον ενλόγω τούρκο ηθοποιό και καραγκιοζοπαίχτη, μέσω της τουρκάλας δημοσιογράφου κ. Μελίκε Τσαπάν, την οποία επίσης ευχαριστώ.

Ιδιαίτερα ευχαριστώ το φίλο και συνεργάτη φιλόλογο καθηγητή, επίσης Ρωμιό ομογενή Πολίτη κ. Δάμωνα Κομβόπουλο, ο οποίος επωμίσθηκε το βάρος της ευθύνης και του μόχθου για τις μεταφράσεις των σχετικών με τη συνέντευξη κειμένων. 

Βιογραφικά στοιχεία

Ο Ibrahim Barulay (Ιμπραήμ Μπαρουλάι) γεννήθηκε στην πόλη Βαν της Ν.Α. Τουρκίας, κοντά στα ιρακινά σύνορα, το 1989. Εκεί ολοκλήρωσε και τις εγκύκλιες σπουδές του. Κατά το 2008-2009 για ένα χρόνο εργάστηκε στο κρατικό θέατρο. Το 2010 απέκτησε το δικαίωμα να φοιτήσει στο Πανεπιστήμιο Ατατούρκ της Ερζερούμης (Θεοδοσιούπολης, πόλης της ανατολικής Τουρκίας) στη Σχολή Καλών Τεχνών, στο τμήμα Ηθοποιίας. Μετά την αποφοίτησή του το 2014, εγκαταστάθηκε στην Ισταμπούλ. Στη συνέχεια, επί τέσσερα χρόνια, έπαιξε αρκετούς ρόλους στο Θέατρο «Semaver Kumpanya». Αυτό τον καιρό κάνει το μεταπτυχιακό του στο Πολυτεχνείο της Πόλης, στο τμήμα Μουσικολογίας. Με το Θέατρο Σκιών ασχολείται από το 2009.

Θαν. Ν. Καραγιάννης: κ. Ibrahim Barulay, σας παρακαλώ, μιλήστε μας για τον τούρκικο Καραγκιόζη ή μάλλον για το τούρκικο Θέατρο Σκιών και για την ιστορία του.

Ibrahim Barulay: κ. Θανάση Καραγιάννη, οι άνθρωποι από τα παλιά χρόνια έχουν παρασυρθεί στη μαγεία του παιχνιδίσματος του φωτός και της σκιάς, γράφοντας έργα και διατυπώνοντας διάφορες θεωρίες. Να φανταστείτε ότι το φως φθάνει από απόσταση περίπου 150 εκ χλμ,  και στην άκρη των ποδιών σας φανερώνεται η εικόνα σας… Για μένα προσωπικά είναι κάτι μαγευτικό.

Λαμβάνοντας τώρα υπόψη το βιβλίο του Mevlüt Özhan, Οι κούκλες και το Θέατρο Σκιών, θα έλεγα ότι ο άνθρωπος επί μακρόν διάστημα εξέτασε τόσο τη δική του σκιά, όσο και τις σκιές των υπόλοιπων όντων.  Παρατηρώντας τώρα, ότι η σκιά εμφανίζεται με την πτώση του φωτός πάνω σε ένα αντικείμενο και κινείται ταυτόχρονα με το αντικείμενο που βρίσκεται σε κίνηση, ανακάλυψαν την τεχνική της παράστασης. Ιστορίες ή έπη που εξηγούσαν με το ίδιο τους το σώμα ή τις εικόνες που ζωγράφιζαν, τώρα μπορούσαν να τις παραστήσουν χρησιμοποιώντας και τη σκιά. Υπάρχουν διάφορες θεωρίες για τη γέννηση του Θεάτρου Σκιών. Υποστηρίχθηκε ότι αυτό γεννήθηκε στα νησιά Μπαλί, τη Μαλαισία, Ινδονησία, Ινδίες, Άπω Ανατολή κτλ. Μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι το Θέατρο Σκιών που παιζόταν στις θρησκευτικές τελετές γέννησης και θανάτου, όπως άλλωστε και άλλες παραστάσεις αφηγηματικού χαρακτήρα στα μέρη αυτά, ίσως είχε θρησκευτικές ρίζες.

Ο Georg Jacop, ο οποίος έχει κάνει μια σοβαρή μελέτη πάνω στο θέμα, διατείνεται ότι ο Καραγκιόζης ξεκινά την πορεία του από την Κίνα, στη συνέχεια περνά διαδοχικά στους Μογγόλους και τους Τούρκους, ενώ κάποιοι άλλοι ισχυρίζονται ότι ξεκίνησε από τους Βουδιστές και μέσω των Κινέζων μεταφέρθηκε στα νησιά Ιάβα και τις Ινδίες και τελικά διά μέσου των Εβραίων στους Πορτογάλους και Ισπανούς. Υπήρξαν όμως και μελετητές που αναζήτησαν τις ρίζες του στο Βυζάντιο ή τους Τούρκους της κεντρικής Ασίας. Ο ερευνητής του παραδοσιακού τουρκικού θεάτρου Metin And, έχει την άποψη ότι ο Καραγκιόζης μεταφέρθηκε στην Ανατολία επί Σουλτάνου Σελίμ A΄ κατά τον 16ο αι. από την Αίγυπτο.

Αυτό που έρχεται αμέσως στη σκέψη κάποιου, ο οποίος ακούει Θέατρο Σκιών, ασφαλώς είναι ο Καραγκιόζης.  Πράγματι οι δύο μορφές, του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη, που κατέκτησαν κορυφαίες θέσεις στο παραδοσιακό τούρκικο Θέατρο Σκιών, αγαπήθηκαν πολύ και ταυτόχρονα έγιναν η φωνή του λαού σε κάθε εποχή.

Οι δομή ενός έργου αποτελείται από: χαιρετισμός (Mukaddime), διάλογος Καραγκιόζη-Χατζηαβάτη (Muhavere), κυρίως κομμάτι (Fasıl), και επίλογο (Epilog)

Θαν. Ν. Καραγιάννης: Σήμερα εξακολουθεί να παίζεται θέατρο σκιών στην Τουρκία;

Ibrahim Barulay: Κατά την περίοδο της εορτής του Ραμαζανιού δίνονται παραστάσεις τόσο στον εκθεσιακό χώρο του Feshane όσο και σε διάφορα εμπορικά κέντρα .

Θαν. Ν. Καραγιάννης: Τι διαφορές διαπιστώνετε ανάμεσα στο ελληνικό και τούρκικο θέατρο σκιών;

Ibrahim Barulay: Να πω την αλήθεια δεν παρακολούθησα ζωντανά ένα ελληνικό Θέατρο Σκιών. Από τη μικρή μου έρευνα όμως γνωρίζω ότι οι «κυρ Διονύσιος, Μπάρμπα Γιώργος, Βελιγκέκας, Βεζίρης, Μορφωνιός και Σταύρακας» παρουσιάζουν διαφορετικούς χαρακτήρες. Ένας καλλιτέχνης, χρησιμοποιώντας τη δημιουργική φαντασία του,  μπορεί να αφηγηθεί διάφορες ιστορίες.

Θαν. Ν. Καραγιάννης: Υπάρχουν ομοιότητες ανάμεσα στο ελληνικό και τουρκικό Θέατρο Σκιών; Παρουσιάζουν ομοιότητες στη μορφή και τη θεματολογία τους; 

Ibrahim Barulay: Λόγω του ότι το ελληνικό Θέατρο Σκιών θεματικά απευθύνεται στην Οθωμανική περίοδο, έχει παράλληλη πολιτική θεματολογία ιστορικά, και έχει γεννήσει παρόμοιες ιστορίες.

Έχει ωστόσο διαφορές στον τρόπο παιξίματος. Στο τούρκικο θέατρο η δουλειά δεν τελειώνει στον καραγκιοζοπαίχτη. Ο «γιαρντακτής», ο οποίος είναι το πρόσωπο που τραγουδάει, χτυπά το κουδούνι και κάνει ένα σωρό άλλες δουλειές, είναι μια σημαντική μορφή.

Θαν. Ν. Καραγιάννης: Μπορείτε να μας μιλήσετε λίγο για κάποιους σημαντικούς καραγκιοζοπαίχτες; 

Ibrahim Barulay: Ένας πολύ σημαντικός είναι ο Σεϊχης Κιουστερί. Η σκηνή του Θεάτρου Σκιών, προς τιμήν του ονομάζεται και «πλατεία του Σεϊχης Κιουστερί». Σήμερα πολύ λίγοι μαστόροι έχουν απομείνει. Με τον Χαγιαλί Μουσταφά Μουτλού είχα την ευκαιρία να συνεργαστώ για ένα σύντομο χρονικό διάστημα. Δεν πρέπει βέβαια να λησμονήσουμε την UNİMA, χάρη στην οποία σήμερα συνεχίζεται η παράδοση αυτή στην Τουρκία.

Θαν. Ν. Καραγιάννης: Έχει δημοσιευθεί κάποια σοβαρή μελέτη αναφορικά με το Θέατρο Σκιών στην Τουρκία; Αν έχει δημοσιευθεί επιβάλλεται η μετάφρασή της και στην ελληνική;

Ibrahim Barulay: Δεν έχω κάποια πληροφόρηση.

Θαν. Ν. Καραγιάννης: Ασχολείστε επαγγελματικά ή ερασιτεχνικά με τον χώρο; Πού δίνετε τις παραστάσεις σας; 

Ibrahim Barulay: Ασχολούμαι με το Θέατρο Σκιών από το 2009. Επειδή είναι μια ενασχόληση που μεταφέρεται από το δάσκαλο (μάστορα) στον μαθητή (τσιράκι), δεν είμαι σε θέση να απαντήσω σε ποιο σημείο επαγγελματισμού βρίσκομαι. Προσπαθώ μονάχα, απ’ ότι μαθαίνω βλέποντας και διαβάζοντας, να κάνω επάξια αυτό με το οποίο ασχολούμαι. Έχω δώσει αρκετές παραστάσεις σε πολλά μέρη της Ανατολίας. Τώρα τελευταία δίνω παραστάσεις στα εμπορικά κέντρα και σχεδόν αποκλειστικά κατά την περίοδο του Ραμαζανιού.

Θαν. Ν. Καραγιάννης: Θα σας ενδιέφερε μια παράσταση στην Ελλάδα; 

Ibrahim Barulay: Μα φυσικά. Θα επιθυμούσα πολύ και να δώσω μια παράσταση, αλλά και να παρακολουθήσω μία ελληνική.

Θαν. Ν. Καραγιάννης: Επιθυμείτε να καλέσετε ένα Έλληνα καραγιοζοπαίχτη στην Πόλη;  

Ibrahim Barulay: Αν είχα μια δική μου μόνιμη σκηνή ή αν είχα μια επίσημη αρμοδιότητα, προ πολλού θα το είχα κάνει.

Θαν. Ν. Καραγιάννης: Έχετε κάποια δική σας μελέτη που έχει δημοσιευθεί; Αν έχετε θα επιθυμούσατε να δημοσιευθεί σε μια ελληνική εφημερίδα; 

Ibrahim Barulay: Δεν έχω κάποια γραπτή μελέτη.

Θαν. Ν. Καραγιάννης: Έχετε να πείτε κάτι που θέλετε σχετικά με το τούρκικο Θέατρο Σκιών;

Ibrahim Barulay: Τελευταία στην Τουρκία έχει ξεφυτρώσει μια νέα μορφή τέχνης, αυτή της ζωντανής παράστασης Καραγκιόζη, με ηθοποιούς. Κι εγώ το δοκίμασα μερικές φορές. Νομίζω όμως ότι ο Καραγκιόζης πρέπει να μείνει για πάντα στον μπερντέ.  Παλαιότερα οι παραστάσεις αυτές στηριζόντουσαν στον αυτοσχεδιασμό και τη φαντασία του καλλιτέχνη. Ο καλλιτέχνης πρέπει να εκσυγχρονίσει το περιεχόμενο και να το γλιτώσει από το πεπερασμένο λεξιλόγιο.

Θαν. Ν. Καραγιάννης: Οι κοινές παραστάσεις ελλήνων και τούρκων καραγκιοζοπαιχτών θα βοηθούσαν την ελληνοτουρκική φιλία;

Ibrahim Barulay: Φυσικά. Η τέχνη αγκαλιάζει όλους, δίχως να δίνει βάση σε διαφορές ταυτοτήτων και ιδεών. Αυτό το γνώρισμα της τέχνης έχει πέραση σε οικουμενική κλίμακα.

Θαν. Ν. Καραγιάννης: κ. Ibrahim Barulay, σας ευχαριστώ θερμά για τη σύντομη αυτή συνέντευξη και σας εύχομαι συνεχή καλλιτεχνική δημιουργία.

Ibrahim Barulay: Κι εγώ σας ευχαριστώ, κ. Θανάση Καραγιάννη.