• [Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί/με μάτι αριστερό το βλέπω./Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί,/οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι (Κ. Βάρναλης)]
Facebooktwitterrssyoutube
slogan

Μνημείο αντάξιο της Ιστορίας της Γυάρου

🚩 Δύο χιλιάδες εφτακόσιες μέρες σ’ αυτό το νησί του διαβόλου, εννιά μίλια ανατολικά απ’ τη Σύρο, άγονο, άνυδρο με μόνους κάτοικους τους αρουραίους, τους σκορπιούς και τα γαϊδουράγκαθα, να σε δέρνει μερόνυχτα εκείνος ο δαιμονισμένος άνεμος, να σε τυφλώνει η αντάρα του αγριεμένου πελάγου και να μην βλέπεις καΐκι για παρηγοριά μέρες πολλές, σκασμένος από τη δίψα, νηστικός και άρρωστος χωρίς γιατρό και περίθαλψη καμιά και από πάνω να λυσσομανάει ο βούρδουλας – τα μπαμπού – του Γλάστρα, φορτωμένος πέτρες και βράχια ολημέρα στην ανηφόρα προς το «Ιστίμπεη», να σπαρταράς κρεμασμένος στη «Συκιά» για «παραδειγματισμό»
Μαρτυρία του Γιάννη Κατσαντώνη, κρατούμενου στη Γυάρο.

🔻 Ο «Ριζοσπάστης» συζητά με τον γλύπτη Αντώνη Μυρωδιά για το έργο «Ρωγμή», που θα φιλοτεχνήσει στον ιστορικό τόπο της Γυάρου και προέκυψε μετά από τον πανελλήνιο καλλιτεχνικό διαγωνισμό που είχε προκηρύξει η ΚΕ του ΚΚΕ 🔻

🔻 Περιγραφή και λειτουργία του Μνημείου με τα λόγια του δημιουργού του: Με αφαιρετικό τρόπο και με καίρια χρήση των υλικών η σύνθεση έχει ως βασικό στόχο τη συμμετοχή του επισκέπτη σε αυτό και τη συναισθηματική του φόρτιση. Έχουμε έναν πυρήνα. Δύο κολόνες, κατασκευασμένες από ένα είδος χάλυβα, που παρότι είναι πάρα πολύ ανθεκτικός και έχει αντοχή στις καιρικές συνθήκες, παίρνει πολύ γρήγορα το χρώμα της σκουριάς…  Αν δεις τη Γυάρο, είναι ένα νησί που στέκει το κτίριο της φυλακής. Ένα τούβλινο και ζοφερό κτίριο με πέτρα και σκουριασμένο μέταλλο. Ακόμα και στο νεκροταφείο της Γυάρου, οι σταυροί είναι σιδερένιοι και έχουν διαβρωθεί. Έχουν λιώσει ουσιαστικά. Το κεντρικό υλικό της σύνθεσης λοιπόν είναι ο χάλυβας, που βοηθά να δέσει το Μνημείο, να μην έρχεται σε αντίθεση με το χώρο. Με βοήθησε όμως και να αναδείξω τους συμβολισμούς που ήθελα… kke

Στην τελική ευθεία έχουν μπει οι προετοιμασίες για το Μνημείο που θα εγκαταστήσει το ΚΚΕ στον μαρτυρικό τόπο της Γυάρου προς τιμήν των 100 χρόνων από την ίδρυσή του. Εκεί που για 20 και πλέον χρόνια χιλιάδες κομμουνιστές και αγωνιστές δεν λύγισαν, δεν υποτάχθηκαν, κράτησαν ψηλά τη σημαία του αγώνα, απέδειξαν ότι η συνείδηση και η σκέψη τους παρέμειναν λεύτερες και πρωτοπόρες, παρά τα δεσμά τους.

Είχαμε τη χαρά να υποδεχτούμε στα γραφεία της εφημερίδας μας τον γλύπτη Αντώνη Μυρωδιά, δημιουργό του έργου. Εργο που αναδείχτηκε μετά από πανελλήνιο καλλιτεχνικό διαγωνισμό, που είχε προκηρύξει η ΚΕ του ΚΚΕ για την τοποθέτηση μνημείων του Κόμματος στους ιστορικούς τόπους της Γυάρου και της Μακρονήσου, η τοποθέτηση των οποίων εγκρίθηκε μάλιστα προ ημερών και από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ) και η οποία θα γίνει σύντομα το επόμενο διάστημα όπως άλλωστε ανακοίνωσε το ΚΚΕ.Ατέχνως_logo

ΣΣ |> «Ναι» από το ΚΣΝΜ σε μνημεία του ΚΚΕ στη Γυάρο και στη Μακρόνησο
Θετική ήταν η απόφαση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ) στην πρόταση του ΚΚΕ για την τοποθέτηση μνημείων του Κόμματος στους ιστορικούς τόπους της Γυάρου και της Μακρονήσου, που έχουν επιλεγεί μετά από πανελλήνιο καλλιτεχνικό διαγωνισμό, που είχε προκηρύξει η ΚΕ του ΚΚΕ.
Το ΚΣΝΜ «κατέληξε σε θετική απόφαση και για τα δύο μνημεία. Στη συνεδρίαση εκφράστηκαν από τα μέλη του θετικές γνώμες για το ύφος και τον χαρακτήρα τους».
Υπενθυμίζεται, ότι το μνημείο για τη Μακρόνησο έχει φιλοτεχνήσει ο γλύπτης Μάρκος Γεωργιλάκης και για τη Γυάρο ο γλύπτης Αντώνης Μυρωδιάς.

Ρίζος_logo

Από τις εργασίες κατασκευής
Από τις εργασίες κατασκευής

Συζητήσαμε μαζί του πολλά, τη φυσιογνωμία του μνημείου, τους συμβολισμούς του, την επιλογή των υλικών, αλλά και το τι αποκόμισε από τη συμμετοχή του στο Διαγωνισμό, καθώς και ποια είναι η άποψή του για την όλη διαδικασία που ακολούθησε το Κόμμα για τη φιλοτέχνηση των μνημείων σε Μακρόνησο και Γυάρο.

Απήχηση στον καλλιτεχνικό κόσμο

Ξεκινώντας τη συζήτηση ο Α. Μυρωδιάς ξεχωρίζει τους λόγους που καθιστούν τον Διαγωνισμό ιδιαίτερα ξεχωριστό.

«Κατ΄αρχήν, είναι τιμή για εμένα, που “συναγωνίστηκα” με συναδέλφους, που κάποιοι από αυτούς συγκαταλέγονται στους καλύτερους γλύπτες της Ελλάδας. Και λέω “συναγωνίστηκα”, γιατί σε αυτόν τον Διαγωνισμό, που προκήρυξε το Κομμουνιστικό Κόμμα, δεν υπήρχε η έννοια του ανταγωνισμού. Αντίθετα, σε όλες τις φάσεις ήταν “παρούσα” η συναδελφική αλληλεγγύη. Σε αυτό βοήθησαν και οι ίδιοι οι όροι του Διαγωνισμού, που στέκονταν κυρίως στο επίπεδο προσφοράς από μεριάς του καλλιτέχνη.

Αν θες, ακόμα και το ίδιο το σκεπτικό της απόφασης της Επιτροπής. Δεν επέλεξε το καλύτερο έργο, αλλά αυτό που έκρινε ως καταλληλότερο για τη θέση. Μάλιστα, όσον αφορά τουλάχιστον το μνημείο της Γυάρου, με συγκίνησε ιδιαίτερα ότι δεν έπαιξαν ρόλο το κόστος, οι δυσκολίες εγκατάστασης, οι τεχνικές δυσκολίες κ.λπ.».

Και συνεχίζει, «ενώ θα μπορούσε – και ήταν εύλογο – να πραγματοποιηθεί ένας κλειστός διαγωνισμός, εντούτοις το Κόμμα επέλεξε να προκηρύξει πανελλήνιο, ανοιχτό καλλιτεχνικό διαγωνισμό, που μπορούσε να συμμετάσχει ο καθένας. Ολες οι διαδικασίες που ακολουθήθηκαν ήταν πολύ ανοιχτές και έντιμες.

Η ίδια η βοήθεια που δόθηκε σε όσους ενδιαφέρονταν να συμμετάσχουν: Το πλούσιο φωτογραφικό υλικό, αλλά και η συνάντηση παρουσίασης των ιστορικών δεδομένων και άλλων σχετικών στοιχείων, ώστε να αποκτήσουμε όσο γίνεται περισσότερες πληροφορίες για τους δύο τόπους.

Ο Α. Μυρωδιάς επί το έργον
Ο Α. Μυρωδιάς επί το έργον

Ακόμα και η απόφαση να εκόμα και η απόφαση να εκτεθούν όλες οι μακέτες στο χώρο της Σχολής Καλών Τεχνών ήταν πολύ ενδιαφέρουσα. Με αυτόν τον τρόπο και η ίδια η Επιτροπή έβαλε τον εαυτό της σε δοκιμασία. Αφησε τον κόσμο, και δη τους ειδικούς, τον καλλιτεχνικό κόσμο, δηλαδή, αφού ήταν σε άμεση σχέση με τη Σχολή, να δει και να κρίνει πια και την απόφαση της Επιτροπής. Ολη αυτή η διαδικασία είχε απήχηση στον καλλιτεχνικό κόσμο».

Το μνημείο να συμβάλλει στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης

Η Γυάρος λειτούργησε συνολικά 21 χρόνια (1947 – 1952 και 1955 – 1961 ως τόπος φυλακής και την περίοδο της στρατιωτικής δικτατορίας ως τόπος εξορίας). Αυτό ήταν και εν μέρει το γεγονός που τον κέντρισε για να δημιουργήσει έργο γι’ αυτό το νησί. «Λειτούργησε μακρόχρονα και ήταν χαρακτηρισμένος ως τόπος εξόντωσης», σημειώνει.

Ομως, υπήρχε και ένας ακόμα λόγος. «Θεωρώ ότι έχει τον κίνδυνο να απαλειφθεί από την ιστορική μνήμη. Είναι ο τόπος που υποφέρει από τη συστηματική, τα τελευταία χρόνια, προσπάθεια αλλοίωσης, παραγραφής της Ιστορίας. Μετά τη μεταπολίτευση χρησιμοποιήθηκε ως πεδίο βολής του Ναυτικού. Αν και στη συνέχεια χαρακτηρίστηκε τόπος ιστορικής μνήμης, δεν έχουν πάψει κατά καιρούς να εμφανίζονται σχέδια για εμπορική, οικονομική εκμετάλλευση του νησιού. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια, με πρόσχημα περιβαλλοντικούς και οικολογικούς λόγους, η πρόσβαση στο νησί γίνεται ακόμα πιο δύσκολη».

Για τον Α. Μυρωδιά η φιλοτέχνηση μνημείου στη Γυάρο αποτελεί και καλλιτεχνική πρόκληση. Μας λέει χαρακτηριστικά: «Ο δημιουργός απεμπολεί κάθε είδους φιλαρέσκεια, μιας και η επισκεψιμότητα στο νησί είναι πολύ μικρή, αφού είναι απομακρυσμένο από κατοικημένες ακτές, δυσπρόσιτο τον περισσότερο καιρό λόγω των καιρικών συνθηκών».

Μια διαρκής υπόμνηση

Ζητάμε από τον Α. Μυρωδιά να μας πει τι είναι αυτό που ξεχωρίζει από αυτήν τη δουλειά.

«Το θεωρώ και μια ευκαιρία για μένα, μια ευκαιρία που μου έδωσε το Κόμμα, να φτιάξω ένα έργο σημαντικό, εμβληματικό, που να ανανεώνει και λίγο το λεξιλόγιο της μνημειακής και στρατευμένης τέχνης.

Οι άνθρωποι με τους οποίους συνεργάστηκα ήταν εξαιρετικοί, τόσο η διάθεσή τους, όσο και η αμέριστη βοήθειά τους σε όλη την πορεία υλοποίησης του έργου. Μπορεί να έχει τη δική μου υπογραφή, αλλά υπάρχει ομάδα». Σε αυτό το σημείο ο Α. Μυρωδιάς θέλει να εκφράσει ιδιαίτερα τις ευχαριστίες του στον Δήμο Βασίβαγλη και σε όλους τους εργαζόμενους στο μηχανουργείο των αδερφών Παπαδάκη, που συνέβαλαν στο να ολοκληρωθεί το γλυπτό.

Για τον δημιουργό το πιο σημαντικό είναι «η πρωτοβουλία του Κόμματος να φτιάξει έργο προς τιμήν των ανθρώπων του. Ετσι μνημονεύεται κάθε προσωπικότητα, κάθε πράξη, κάθε θυσία και με αυτόν τον τρόπο δεν πάνε χαμένες. Είναι μια διαρκής υπόμνηση

Είναι πολύ τολμηρό, γιατί δεν υπάρχει άλλος φορέας, θεσμός ή οργανισμός, να αναλαμβάνει τέτοιας κλίμακας μνημεία, εικαστικά έργα. Είναι μια ακόμα συνεισφορά του ΚΚΕ στο πεδίο του Πολιτισμού. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί κανένας άλλος, ακόμα και πιο εντεταλμένοι για τον Πολιτισμό, δεν κάνει τίποτα εδώ και αρκετές δεκαετίες».

«Ρωγμή»

Περιγραφή και λειτουργία του Μνημείου με τα λόγια του δημιουργού του

Η μακέτα του Μνημείου
Η μακέτα του Μνημείου

Με αφαιρετικό τρόπο και με καίρια χρήση των υλικών η σύνθεση έχει ως βασικό στόχο τη συμμετοχή του επισκέπτη σε αυτό και τη συναισθηματική του φόρτιση.

Εχουμε έναν πυρήνα. Δύο κολόνες, οι οποίες είναι κατασκευασμένες από COR – TEN, ένα είδος χάλυβα, που παρότι είναι πάρα πολύ ανθεκτικός και έχει αντοχή στις καιρικές συνθήκες, παίρνει πολύ γρήγορα το χρώμα της σκουριάς

Αυτό με εξυπηρέτησε πρώτα απ’ όλα πρακτικά. Αν δεις τη Γυάρο, είναι ένα νησί που στέκει το κτίριο της φυλακής. Ενα τούβλινο και ζοφερό κτίριο με πέτρα και σκουριασμένο μέταλλο. Ακόμα και στο νεκροταφείο της Γυάρου, οι σταυροί είναι σιδερένιοι και έχουν διαβρωθεί. Εχουν λιώσει ουσιαστικά. Το κεντρικό υλικό της σύνθεσης λοιπόν είναι ο χάλυβας, που βοηθά να δέσει το Μνημείο, να μην έρχεται σε αντίθεση με το χώρο.

Με βοήθησε όμως και να αναδείξω τους συμβολισμούς που ήθελα. Ο χάλυβας έχει υπάρξει αντικείμενο του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων για δύο σχεδόν αιώνες. Αξιοποιώντας τον, λοιπόν, στην κατασκευή του μνημείου επιδιώκω μια ευθεία αναφορά στο καπιταλιστικό σύστημα και την εξέλιξή του μέχρι τη σημερινή εποχή. Τα σημάδια της διάβρωσης στο σώμα του είναι εμφανή. Σκουριάζει, εκφράζει το παλαιό, το πεπερασμένο.

Στις δύο κολόνες είναι καρφωμένα ανοξείδωτα πρίσματα, τα οποία συμβολίζουν το καινούριο. Μια ιδεολογία, η οποία είναι αναλλοίωτη. Μια ιδεολογία που κάποια στιγμή θα δημιουργήσει τη ρωγμή και θα ανατρέψει το προηγούμενο οικοδόμημα.

Τα πρίσματα είναι εικοσιένα, όσα και τα χρόνια λειτουργίας του κολαστηρίου της Γυάρου. Εμμεση αναφορά στους κρατούμενους, τους εξόριστους που υπέφεραν, βασανίστηκαν ή έχασαν ακόμα και τη ζωή τους παραμένοντας όμως αμετακίνητοι από τις ιδέες τους.

Γύρω από τον πυρήνα υπάρχει ένας περίβολος, με ανοίγματα που επιτρέπουν στον επισκέπτη να μπει μέσα. Δημιουργείται ένας υποτυπώδης λαβύρινθος, που βοηθά να παρατείνει ο επισκέπτης την παραμονή του στο εσωτερικό του μνημείου, ώστε να έχει τη δυνατότητα περισυλλογής. Εσωτερικά είναι πετρόχτιστος, που αφενός υπενθυμίζει το καθημερινό μαρτύριο των κρατουμένων με τους εκβραχισμούς, τη μεταφορά της πέτρας και την κατασκευή των κτισμάτων, και αφετέρου έχει στόχο να δημιουργεί ένταση στον επισκέπτη, να τον υποβάλλει στο αφιλόξενο περιβάλλον της φυλακής. Τα δύο ανοίγματα μεταξύ των κάθετων κεντρικών μεταλλικών στοιχείων επιτρέπουν την είσοδο στον πυρήνα της σύνθεσης που προβάλλει ψηλά τον ανοιχτό ουρανό. Ενα σημείο ανάτασης, απελευθέρωσης.

Εξω από το πετρόχτιστο υπάρχει πάλι μεταλλική κατασκευή. Εκεί, αναγράφονται τα ονόματα των νεκρών της Γυάρου, αλλά και των ανθρώπων που πέθαναν κατά τη μεταφορά στη Σύρο, προκειμένου να αποφευχθεί η καταγραφή θανάτων στο νησί. Στις άλλες πλάκες αναγράφονται το θέμα του μνημείου, το λογότυπο των 100 χρόνων του ΚΚΕ και απόσπασμα από τη μαρτυρία του Γ. Κατσαντώνη, κρατούμενου στη Γυάρο.