Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Facebooktwitterrssyoutube
slogan

Να λέμε τα σύκα-σύκα και τη σκάφη σκάφη…

Στα 95α γενέθλια του Μίκη

ℹ️  Επετειακή συναυλία για τα 95α γενέθλια του Μίκη Θεοδωράκη (29 Ιούλη) έγινε από την Εθνική Λυρική Σκηνή στην πλατεία Θησείου, στο πλαίσιο σειράς συναυλιών της ΕΛΣ προς τιμήν του.

💯  O ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, Δημήτρης Κουτσούμπας, απέστειλε λουλούδια, με πολλές ευχές για καλή δύναμη.


Το 1948 ο Ρίτσος ήταν εξόριστος (στη Λήμνο και έπαιρνε το δρόμο για το μαρτύριο της Μακρονήσου), εξόριστος και δεσμώτης, που στις προτροπές του αστικού κράτους να «υπογράψει», εκείνος άπλωνε τα χέρια για να του περάσουν κι άλλες χειροπέδες!

Στις συστάσεις να «συμμορφωθεί», εκείνος τους απαντούσε γράφοντας ποιήματα – ίδια και καλύτερα με εκείνα που τον είχαν οδηγήσει στη φυλακή!
Γι’ αυτά τα ποιήματα, του είχαν περάσει τις χειροπέδες. Και κείνος, αντί να αποκηρύξει τις ιδέες του, το Κόμμα του, τα ποιήματά του, αντί να κάνει «δήλωση» ότι τα ξεγράφει, στεκόταν απέναντι στους δεσμοφύλακες και συνέχισε να γράφει… να γράφει -μέχρι την τελευταία του πνοή.

Ήταν μακρύς ο δρόμος ως εδώ. Πολύ μακρύς, αδελφέ μου.
Οι χειροπέδες βάραιναν τα χέρια.
Τα βράδια
που ο μικρός γλόμπος κουνούσε το κεφάλι του λέγοντας «πέρασε η ώρα»
εμείς διαβάζαμε την ιστορία του κόσμου σε μικρά ονόματα
σε κάποιες χρονολογίες σκαλισμένες με το νύχι στους τοίχους των φυλακών
σε κάτι παιδιάστικα σχέδια των μελλοθάνατων

Αύριο μπορεί να μας σκοτώσουν.
Αυτό το χαμόγελο
κι αυτόν τον ουρανό δεν μπορούν να μας τα πάρουν
(…)
Και να, αδελφέ μου, που μάθαμε να κουβεντιάζουμε
ήσυχα – ήσυχα κι απλά.
Καταλαβαινόμαστε τώρα – δε χρειάζονται περισσότερα.
Κι αύριο λέω θα γίνουμε ακόμα πιο απλοί
θα βρούμε αυτά τα λόγια που παίρνουν το ίδιο βάρος σ’ όλες
τις καρδιές, σ’ όλα τα χείλη
έτσι να λέμε πια τα σύκα: σύκα, και τη σκάφη: …σκάφη
[Γιάννης Ρίτσος – «Καπνισμένο τσουκάλι» (μελοποίηση Χρήστος Λεοντής)]


Ο Μίκης έχει επανειλημμένα αυτοβιογραφηθεί (και βιογραφηθεί από Ελληνες και ξένους), και, σχεδόν, καθημερινά, βιογραφείται και αυτοβιογραφείται με όσα κάνει και λέει –ακόμα και τώρα στα βαθιά γεράματα. Ένα προνόμιο – σε μερικές περιπτώσεις και υπό μία έννοια και «κατάρα» – που μόνον οι Μίκηδες (αν και αυτός είναι σχεδόν μοναδικός) έχουν.

Όπως κάποτε είπε ο ίδιος στην παρουσίαση μιας ακόμα βιογραφίας του (Απρίλης-2002, που ήδη είχε κυκλοφορήσει 20 χρόνια πριν στη Γερμανία και το 1998 στη Γαλλία) αν και πολύ «σελιδωμένος, σαν πεταλούδα έχω πετάξει έξω από τις σελίδες» των βιογράφων μου.

Τότε ο συνθέτης αναφέρθηκε σε μνήμες του τριάντα χρόνια πριν, αλλά κυρίως στη «θολή εποχή μας», στο «δόγμα Μπους», στη μονοκρατορία και στις σφαγές της «στη Γιουγκοσλαβία, το Αφγανιστάν, τώρα στην Παλαιστίνη», αλλά και στους «ισχυρούς ανέμους των λαών, στις υγιείς δυνάμεις που πρέπει να ξανασμίξουν για να δουν τι θα κάνουν…».

ℹ️  10 χρόνια πριν –αμέσως μετά τις ανατροπές στην ΕΣΣΔ, ο αιρετικός Dario Fò είχε σημειώσει πολύ εύστοχα, σε μια συνέντευξή του «κάποιοι άντεξαν και τραβάνε μπροστά, κάποιοι όχι –ανάμεσα στους τελευταίους ο δικός σας ο Μίκης Θεοδωράκης»…

«Έτσι – χωρίς να το καταλάβω υπεράσπιζα την τιμή αυτής της ΑΛΛΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ της εκτός κηδεμονίας του ΚΚΕ…» πιστεύοντας όμως ακράδαντα «ότι δεν είχα το δικαίωμα να διακηρύξω την αντίθεσή μου προς τους ηττημένους, δηλαδή τα θύματα.

Μ΄ αυτούς δε θα μπορούσα ποτέ να χωρίσω …

Θα έπρεπε να βγουν από τις φυλακές να ορθοποδήσουν, θα έπρεπε η ηγεσία του ΚΚΕ να μπει στη Βουλή, να έχει γραφεία, αυτοκίνητα, μηχανισμούς, να μπει στην Κυβέρνηση, να μας δείξει το αλαζονικό πρόσωπο του εξουσιαστή, για να μπορέσουμε να πούμε επιτέλους αυτό που σκεφτόμαστε από τον Μάρτιο του 1949 και το είχαμε κλειδαμπαρωμένο μέσα μας, ότι δηλαδή από τη στιγμή που λείπει το οξυγόνο της Δημοκρατίας, στην ουσία δεν προσπαθούν να κάνουν τίποτε άλλο παρά να αναπαράγουν και μάλιστα στο όνομα της Αριστεράς και της προόδου, έναν ακόμα ολοκληρωτισμό, σαφώς χειρότερο από τους προηγούμενους, γιατί αυτός εκμεταλλεύεται τα αγνότερα και ιερότερα αισθήματα και όνειρα των ανθρώπων, για να οικοδομήσει την εξουσία του.

»Τα πράγματα για μένα ήσαν σαφή. Δεν μπορεί να λέγεται Αριστερά η παράταξη που δεν σέβεται τη Δημοκρατία, ούτε μέσα στο Κόμμα ούτε μέσα στην Κοινωνία.
Όμως… πώς να βιώσεις μια τέτοια αλήθεια, όταν έχεις θυσιάσει τα νιάτα σου σ’ αυτή την ιδεολογία;
Μήπως είναι εύκολο να βγουν από μέσα σου οι χίλιες-δύο φωνές που σε καλούν να υποταχθείς, να συμβιβαστείς;
Πώς να εγκαταλείψεις τους συντρόφους σου, όσους και όποιους επιμένουν να μην βλέπουν; Στην πραγματικότητα η οικογένειά μου ήταν η Εαμική Αριστερά. Έξω απ΄ αυτήν δεν είχα φίλους. Έτσι από τη 10ετία του ΄50 προσπάθησα να αφιερωθώ στη μουσική ολοκληρωτικά. Και πράγματι με τη μουσική ξεπέρασα την εσωτερική κρίση.»

ℹ️

  • Το χρέος “Τετράδια Δημοκρατίας” Ρώμη 1971-1972
  • Δημοκρατική και Συγκεντρωτική Αριστερά. “Παπαζήσης” Αθήνα, 1976
  • Οι δρόμοι του Αρχάγγελου, “Κέδρος”, Αθήνα 1986
  • Πετρίδη Π. Ο πολιτικός Θεοδωράκης (1940- 1996), “Προσκήνιο” Αθήνα 1997
  • Αντιμανιφέστο, “Γνώσεις”, Αθήνα 1989
  • Wagner G: Μίκης Θεοδωράκης μια ζωή για την Ελλάδα, “Δαρδανός”, Αθήνα 2002
  • «Αξιος Εστί»: Ο Μίκης Θεοδωράκης αφηγείται τη ζωή του στον Γ. Μαλούχο “Νέα Σύνορα Α.Α. Λιβάνη”, Αθήνα 2004

«Αν δεν είχα βιώσει αυτά που βίωσα, δεν θα είχα γράψει αυτή την μουσική.
🎤  Η μουσική για μένα ποτέ δεν υπήρξε αυτοσκοπός, είναι κάτι το βιωματικό»

Για το μουσικό ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ (με κεφαλαία) η όποια κριτική θα μπορούσε να είναι και βλασφημία απέναντι σε ένα παγκόσμιο ιερό τέρας (παίρνοντας πάντα υπόψη πως ο στρατευμένος καλλιτέχνης, αντλεί από το κοινωνικο-πολιτικό γίγνεσθαι και μπαίνει μπροστάρης όταν οι καιροί το επιτρέπουν…)

Γιατί «καθαρή» τέχνη δεν υπάρχει …αυτή είναι -όπως έγραφε ο Ρίτσος τα «ωραία, ανώφελα πουλιά» για τις «σκάλες των αιώνων» (ο δε Μπρεχτ με το γνωστό λιτό, κοφτό στιλ του έγραφε ότι «οι αστράτευτοι, είναι στρατευμένοι στην άρχουσα τάξη»).

Ο πολιτικός Μίκης μάχιμος από νέος, κυνηγήθηκε άγρια από το μετεμφυλιακό αστικό κράτος, μπήκε επικεφαλής –ψυχή, τους κινήματος των Λαμπράκηδων, συνελήφθη από τη χούντα και απελευθερώθηκε «μυθιστορηματικά» -από σπόντα λένε άλλοι από τον Jean Jacques Servan Schreiber.

Ο Θεοδωράκης βγήκε στο εξωτερικό τον Απρίλη του 1970

Δυο χρόνια πριν (Φλεβάρης 1968) στην ιστορική 12η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ, είχε γίνει μια προσπάθεια να ξεχωρίσει η ήρα από το στάρι.

Ο Μίκης τόσο στην κρίσιμη περίοδο που βρισκόταν στην Ελλάδα, όσο και μετέπειτα στάθηκε –σε ό,τι αφορούσε το Κόμμα, κυριολεκτικά στην αντίπερα όχθη.

Όντας στο εξωτερικό, αξιοποίησε όσο μπορούσε το κύρος του (με αιχμή δόρατος τα ΚΚ Ιταλίας και Γαλλίας), για να αβαντάρει τους οπορτουνιστές – «ανακατωτές» του μορφώματος «ΚΚΕσ» -έχοντας και εκλεκτικές σχέσεις με το ΠΑΚ του Ανδρέα Παπανδρέου (Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα –πρόδρομο του ΠΑΣΟΚ)

ℹ️  Το 1974, στα πλαίσια των επαφών με τα «αδελφά» ΚΚ του Χαρίλαου Φλωράκη (που στο 9ο Συνέδριο, Δεκ-1973 εκλέχτηκε νέος γραμματέας του Κόμματος), όντας στις «Botteghe oscure» (ΣΣ |>έτσι ονομάζονταν τα κεντρικά γραφεία του PCI-ΚΚΙταλίας …όπως λέμε σήμερα «Περισσός») ο Μίκης (χαριεντιζόμενος;) φέρεται να είπε … «καλά! Εμείς σας διώχνουμε από την πόρτα και εσείς μπαίνετε από το παράθυρο;»

Κατά τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης έθεσε το περίφημο δίλημμα «Καραμανλής ή τανκς», το 1974 ως υποψήφιος με το ψηφοδέλτιο της Ενωμένης Αριστεράς, το 1978 ήταν υποψήφιος δήμαρχος Αθηναίων, υποστηριζόμενος από το ΚΚΕ, στη συνέχεια εκλέχθηκε βουλευτής: 2 φορές με το ΚΚΕ το 1981 & 1985 και δύο φορές ως «ανεξάρτητος» με τη Νέα Δημοκρατία κι έγινε υπουργός στην κυβέρνηση Μητσοτάκη

Το 2005 σε δήλωσή του για το κατάπτυστο νεοφασιστικού τύπου «αντικομμουνιστικό μνημόνιο» που ψηφίστηκε στις 27 Γενάρη 2006 αναφέρει: Το Συμβούλιο της Ευρώπης αποφάσισε να αλλάξει την Ιστορία. Να τη διαστρεβλώσει εξισώνοντας τα θύματα με τους θύτες. Τους εγκληματίες με τους ήρωες. Τους κατακτητές με τους απελευθερωτές και τους ναζιστές με τους κομμουνιστές.
Θεωρεί ότι αυτοί οι μεγαλύτεροι εχθροί του ναζισμού, οι κομμουνιστές, είναι εγκληματίες και μάλιστα εξ ίσου με κείνους! Και τώρα ανησυχεί και διαμαρτύρεται, γιατί ενώ οι χιτλερικοί καταδικάστηκαν από τη διεθνή κοινότητα, δε συνέβη ακόμα το ίδιο και με τους κομμουνιστές.
….
Τέτοιοι πολίτες δεν μπορεί να είναι κατήγοροι. Στο Δικαστήριο της Ιστορίας, που θα καταδικάσει κάποτε τα αμέτρητα εγκλήματα των μεγάλων τους αδελφών, από το Βιετνάμ έως τη Χιλή και από τη Νότια Αμερική έως το Ιράκ, θα είναι υπόδικοι με την κατηγορία της ανοχής, αν όχι της συνενοχής.
Δυστυχώς σήμερα είμαι υποχρεωμένος να μιλώ περισσότερο στο όνομα των νεκρών παρά των ζωντανών.
Στο όνομα λοιπόν των νεκρών συντρόφων μου κομμουνιστών, αυτών που πέρασαν από την Γκεστάπο, τα στρατόπεδα θανάτου και τους τόπους των εκτελέσεων για να εξοντωθεί ο ναζισμός και να θριαμβεύσει η Λευτεριά, έχω να απευθύνω στους “κυρίους” αυτούς μόνο μια λέξη: ΝΤΡΟΠΗ!

ℹ️  Το 2010 ανακοίνωσε την ίδρυση Κινήματος Ανεξάρτητων Πολιτών με την ονομασία «Σπίθα» -απ’ όπου «αποστρατεύτηκε» το 2013.

ℹ️  Το 2015, κατά την εκλογή του ΣΥΡΙΖΑ αρχικά διάκειται ευνοϊκά στη συνέχεια ασκεί έντονη κριτική (στο δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015 τάχθηκε υπέρ του Όχι)

Το 2017 έστειλε επιστολή -παρέμβαση για την αντικομμουνιστική υστερία που ξεδιπλώνονταν με αφορμή την αντικομμουνιστική φιέστα της Εσθονικής προεδρίας της ΕΕ στο Ταλίν, προς την εφημερίδα «Τα Νέα», αναφέροντας μεταξύ άλλων:
«Με τρομάζει η αντικομμουνιστική υστερία που κατακλύζει την εφημερίδα σας. Ως νέος κομμουνιστής είχα την τιμή να παλέψω μέσα απ’ τις γραμμές του ΕΑΜ για την κατάκτηση της Ελευθερίας. Αργότερα, την εποχή της Χούντας, μέσα από το Πατριωτικό Μέτωπο για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας.
Ομως για την πάντοτε ενιαία εθνικοφροσύνη και για σας που την εκπροσωπείτε μαζί με τα υπόλοιπα ΜΜΕ, δεν έχουν καμιά σημασία οι όποιες πράξεις με αριστερό πρόσημο, ακόμα και οι πιο σημαντικές, όσο και αν αυτές βοηθούν και τιμούν την πατρίδα και το λαό μας. Ακόμα και την αναγνωρισμένη από εχθρούς και φίλους, ντόπιους και ξένους προσφορά μας στην ανάδειξη του νεοελληνικού πολιτισμού, την αγνοείτε επιδεικτικά. Το μόνο που μετράει για σας είναι η ήττα μας στον Εμφύλιο και η ενόχλησή σας γιατί η ιδεολογία της Αριστεράς εξακολουθεί να υπάρχει, να δρα και να επιδρά ύστερα από τόσους και τόσους διωγμούς. (…)
Και από τον Στάλιν δεν θυμάστε παρά μόνο τα εγκλήματά του… Το μόνο που δεν άκουσα γι’ αυτόν είναι ότι με το πρωινό του έτρωγε τηγανητό ανθρώπινο κρέας.
Για κείνον, τον Στάλιν, τον Αρχιστράτηγο του Κόκκινου Στρατού με τις νίκες στο Στάλινγκραντ, στη Μόσχα, στο Λένινγκραντ και στο Βερολίνο, δεν έχετε τίποτα να πείτε;
Αν έλλειπε ο Κόκκινος Στρατός και ο Στάλιν, τι θα είχαμε σήμερα; Αραγε το σκεφτήκατε;
Ποιος θα εμπόδιζε τον Χίτλερ να γεμίσει την υφήλιο με χιλιάδες Αουσβιτς; Φαντάζεστε την Ελλάδα γεμάτη με στρατόπεδα εξόντωσης; Εκεί πάνω στην Ευρώπη και ειδικά στα ρατσιστικά κράτη, ξέρω γιατί πονάνε και τα βάζουνε με τον Στάλιν και τον κομμουνισμό. Γιατί νίκησε κατά κράτος τον πολυαγαπημένο τους Φύρερ. Τον Αδόλφο Χίτλερ! Ομως, εσείς εδώ, τι λόγο έχετε; Εσείς τους κομμουνιστές τους σκοτώνατε σαν μύγες. Με τις συμμορίες τύπου Σούρλα και Βρεττάκου. Με τα στρατοδικεία και τις εκτελέσεις 16.000, νέων κυρίως κομμουνιστών. Αγοριών και κοριτσιών. Με τα Μακρονήσια όπου μαρτύρησαν 100.000 Ελληνες κομμουνιστές. Με τα σφαγεία της Ασφάλειας, όπου βασανίστηκαν με τις πιο φρικαλέες μεθόδους χιλιάδες κομμουνιστές και κομμουνίστριες.
(…)
Πιστεύω ότι εύκολα μπορείτε να κατανοήσετε το θυμό μου, γιατί για μένα όπως και για χιλιάδες άλλους, η στράτευση και οι αγώνες μας κάτω από την Κόκκινη Σημαία αποτελεί την ιερότερη περίοδο της ζωής μας, που είχε ένα και μόνο στόχο, να κάνει το Λαό μας ελεύθερο, ανεξάρτητο και ευτυχισμένο».

Και έρχεται η «αποφράς» 4 Φλεβάρη 2018 -το συλλαλητήριο στο Σύνταγμα από ένα ετερόκλητο συνονθύλευμα για τη «Μακεδονία μας» με «εύλογες» (καταιγιστικές στην ουσία) αντιδράσεις από πλήθος κόσμου στο περιεχόμενο των απαράδεκτων δηλώσεων που έκανε ενώ από τα μεγάφωνα ακουγόταν η μελοποιημένη «Ρωμιοσύνη»…

info ΑτέχνωςΦυσικά, ο κουρνιαχτός της πτώσης είναι πάντα ανάλογος του μεγέθους του οικοδομήματος και η ίδια η πτώση είναι, πολλές φορές, ένα σύνθετο φαινόμενο, εξαρτώμενο από πολλούς παράγοντες.
Αντιλαμβανόμαστε τη λύπη – είναι και δική μας, ακόμη και το σοκ που υπέστησαν πολλοί. Και η σκληρή κριτική αναγκαία κι επιβεβλημένη. Δεν μπορεί όμως να εκλείπει ο σεβασμός – ειδικά σ’ ένα τιτάνιο και παγκόσμιας αποδοχής έργο.

Στεκόμαστε (σταθερά, αποφασιστικά και σκληρά) απέναντι στηω τραγική πτώση, συνυπολογίζοντας και εκείνες τις παραμέτρους που δεν δικαιολογούν σε καμία περίπτωση το φαινόμενο, αλλά επιδρούν καθοριστικά στην γέννηση και στην εξέλιξή του.
Δεν ευτελίζουμε το φαινόμενο στη φλυαρία, δεν καταπολεμούμε μέσω αυτού την ανία μας, δεν κατακρεουργούμε, δεν λιντσάρουμε, δεν τρώμε σάρκες.
Μια βδομάδα πριν, το «Ατέχνως», με την (ταξική) πολιτική διορατικότητα που μας διακρίνει, έχοντας πλήρη συναίθηση τι τι θα ακολουθούσε έγραφε:
Η είδηση ότι ο Μίκης Θεοδωράκης θα παραστεί – και ενδεχομένως να μιλήσει- στο εθνικιστικό συλλαλητήριο που διοργανώνουν ακροδεξιοί και εκκλησιαστικοί κύκλοι την ερχόμενη Κυριακή στην Αθήνα αποτελεί λυπηρό γεγονός.
Διότι είναι – το λιγότερο- κρίμα στη δύση μιας ζωής γεμάτης αγώνες και θυσίες για το λαό, τη δημοκρατία, την αξιοπρέπεια να γίνεσαι συμμέτοχος σε πατριδοκάπηλα, εθνικιστικά πανηγύρια.
Διότι είναι- το λιγότερο- ντροπή, για μια προσωπικότητα του διαμετρήματος του Μίκη Θεοδωράκη, με τους πολιτικούς και κοινωνικούς του αγώνες αλλά και με την αξεπέραστη μουσική του κληρονομιά, να άγεται στα 93 του χρόνια σε θλιβερές ακροδεξιές, εθνορατσιστικές παράτες.
Διότι είναι- το λιγότερο- θλιβερό και συνάμα εξοργιστικό, για έναν άνθρωπο που συνέδεσε το όνομα του με μια σειρά κοινωνικών αγώνων, από την Κατοχή μέχρι την αντιδικτατορική πάλη, να βρίσκεται πλάι-πλάι σε ακροδεξιά στοιχεία που χρησιμοποιούν το «Μακεδονικό» για μικροπολιτικές σκοπιμότητες.

Όσα χρόνια κι’ αν περάσουν, ο Μίκης θα βρίσκεται στην καρδιά, την ψυχή, την συνείδηση μας. Ακόμη και με τα -ανθρώπινα- λάθη του, με τις αδυναμίες του, με τα εκάστοτε πολιτικά του «φάλτσα» και «παραφωνίες».
Κι’ αυτό, διότι ο Μίκης Θεοδωράκης είναι αναπόσπαστο κομμάτι του χθες, του σήμερα και του αύριο αυτού του τόπου.
Το έργο του είναι ζυμωμένο με τους λαϊκούς αγώνες και στα τραγούδια του είναι χαραγμένα οι αγωνίες, οι πόθοι και το όραμα του λαού για έναν άλλο, καλύτερο κόσμο.

Γι’ αυτό και είναι ανάγκη, όσοι πραγματικά αγαπούν το Μίκη, όσοι μπορούν να αντιληφθούν το βάρος της ιστορίας που κουβαλά στις πλάτες του ο άνθρωπος αυτός, να τον προστατεύσουν από λανθασμένες, άστοχες και αναξιοπρεπείς επιλογές.


90 ΧΡΟΝΙΑ ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ / ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΚΚΕ / 3-6-2015

ΕΡΤ2 –ντοκιμαντέρ «Μίκης Θεοδωράκης – Αυτοβιογραφία»

Δείτε επίσης Στα άκρα, ΝΕΤ / 2010.