• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

ΟΚΤΩΒΡΗΣ ΞΑΝΑ (Β’ ΜΕΡΟΣ)

Γράφει η Άννεκε Ιωαννάτου //

Οι τρεις κλονισμοί

Το γεγονός ότι ο Βασίλης Μπουφίδης προτίμησε να ξεκινήσει το βιβλίο του με τις ΗΠΑ και όχι με την ΕΣΣΔ, δηλαδή με την κατ’εξοχήν αντίπαλη δύναμη, δεν έγινε απλώς για να κάνουμε οι αναγνώστες μια σύγκριση, αλλά για να βγαίνει –σχεδόν αβίαστα – το σωστό ιστορικό συμπέρασμα από τη σύγκριση. Δεν ήταν μόνο οι δέκα μέρες που κλόνισαν τον κόσμο το 1917. Η ΕΣΣΔ σόκαρε τον καπιταλιστικό κόσμο άλλες τρεις φορές. Η ραγδαία, σχεδόν εκρηκτική άνοδος –θυελλώδης είναι η λέξη που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, αλλά ακόμα και αστοί οικονομολόγοι της εποχής μιλούν για εκρηκτικούς αριθμούς ανάπτυξης – της οικονομίας της ΕΣΣΔ στην περίοδο 1928-1941 και μάλιστα την εποχή που οι καπιταλιστικές χώρες βούλιαξαν στην ως τότε βαθύτερη οικονομική τους κρίση, αποτέλεσε σοκ για το δυτικό κόσμο. Όπως αποτέλεσαν σοκ και η επιβλητική αντιφασιστική νίκη λίγα χρόνια αργότερα, καθώς και το Σπούτνικ που πήγε στο διάστημα το 1956. Δεν είναι τυχαίο ότι καθιερώθηκε ο όρος «Σπούτνικ-σοκ». Τα τρία αυτά μεγάλης ιστορικής εμβέλειας επιτεύγματα – το πρώτο στον οικονομικό τομέα, το δεύτερο στο στρατιωτικό/αντιστασιακό και το τρίτο στον επιστημονικό τομέα – κλόνισαν και συγκλόνισαν τον κόσμο που δεν περίμενε και δεν ήθελε να περιμένει αυτές τις δυνατότητες του σοσιαλισμού και μάλιστα σε μια χώρα που μέχρι το 1917 ήταν πίσω και που υπέστη τόσες καταστροφές, εισβολές και όλων των ειδών υπονομεύσεις. Ήταν οι δυνατότητες ενός συστήματος που απελευθέρωσε τις εγκλωβισμένες κοινωνικές δυνάμεις δείχνοντας στην ανθρωπότητα την προοπτική της από τη στιγμή που οι παραγωγικές δυνάμεις απεγκλωβιστούν από το στενό κορσέ της ατομικής κεφαλαιοκρατικής ιδιοκτησίας. Ο Βασίλης Μπουφίδης αναφέρει πολλούς αριθμούς. Αριθμούς οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης που από μόνοι τους διηγούνται την ιστορία ενός πρωτόγνωρου για την ανθρωπότητα άλματος σ’ ένα ανώτερο ιστορικό στάδιο. Φυσικά, το βιβλίο δεν περιορίζεται σε αριθμούς και μόνο. Δύο μονάχα από τα πιο εντυπωσιακά: το 1933 η βιομηχανική παραγωγή των ΗΠΑ ήταν 110% (δεν είχε σχεδόν καθόλου αύξηση από το 1913). Η ΕΣΣΔ είχε 391,9% (4 φορές αύξηση). Το 1938 οι αντίστοιχοι δείκτες ήταν: ΗΠΑ 120%, ΕΣΣΔ 908,8%. Δηλαδή 7,5 φορές μεγαλύτεροι. Τα στοιχεία του βιβλίου δείχνουν ότι οι ΗΠΑ είχαν ανάγκη να συμμετάσχουν στον πόλεμο για να βγουν από την οικονομική κρίση και να μη χάσουν τον έλεγχο στη διεθνή αγορά.

Μπορούμε να μάθουμε την αλήθεια

Τα στοιχεία για την ιστορική αλήθεια (για την κάθε ιστορική αλήθεια) υπάρχουν και είναι πολλά. Το πρόβλημα είναι σε πόσους και σε ποιούς φτάνουν. Πόσοι και ποιοί έχουν πρόσβαση. Για να βρει ένας κοινός θνητός την αλήθεια πρέπει να ψάξει πολύ, όπως είναι θαμμένη κάτω από τόννους ψεμάτων, αν δεν έχει αποσιωπηθεί τελείως. Είναι ένα σκόρπιο και δυσεύρετο υλικό. Και μετά να συλλέξει, να τα συνδέσει, να συνθέσει και να συμπεράνει. Ουσιαστικά δηλαδή να κάνει τη δουλειά του ερευνητή. Είναι φανερό ότι λίγοι έχουν τη δυνατότητα ούτε τη διάθεση και την ικανότητα να τα κάνουν όλα αυτά. Επομένως, βρίσκονται οι περισσότεροι άνθρωποι στο έλεος της προπαγάνδας, του χάους των παραπληροφοριών με τον οποίο τους μπομπαρδίζουν καθημερινά και ενδεχομένως τους κάνουν να αποστραφούν για τα καλά οποιασδήποτε μορφής γνώσης και σκέψης. Γι’ αυτό το λόγο βιβλία σαν αυτό που παρουσιάζουμε εδώ Σοβιετική Ένωση, Ανόρθωση και Ανατροπή 1917-1991 έχει μεγάλη σημασία. Ο συντάκτης του έκανε έναν μεγάλο κόπο να συγκεντρώσει το υλικό, να το ταξινομήσει, να διαλέξει το πιο ουσιώδες, να το συνθέσει και να το δώσει σε λόγο καθάριο, προσιτό για όλους.

Η αντίκρουση πέντε μύθων

Έτσι, με σύντομες φράσεις ο συγγραφέας ξεκαθαρίζει τους πέντε μύθους των ιμπεριαλιστών, όπως τους λέει, στη σελίδα 153 της δεύτερης έκδοσης του βιβλίου. Πρόκειται για πέντε από τα πιο διαδεδομένα ψέματα στο δυτικό κόσμο: ότι η τσαρική Ρωσία ήταν ο σιτοβολώνας της Ευρώπης, ότι η ατομική πρωτοβουλία έχει στον καπιταλισμό μεγάλη απόδοση και παραγωγικότητα, ότι το κολχόζνικο σύστημα απέτυχε, ότι οι ΗΠΑ και η Αγγλία έδωσαν μεγάλη συμμαχική βοήθεια στην ΕΣΣΔ και τέλος ότι το Δεύτερο Μέτωπο υπήρξε αποφασιστικής σημασίας για την έκβαση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Το κεφάλαιο για τη μάχη του Στάλινγκραντ, αλλά και γενικά για το Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο, δίνει την πραγματικότητα πειστικά και τεκμηριωμένα. Η ιστοριογραφία των καπιταλιστικών χωρών –συμπεριλαμβάνονται και οι χώρες που βρίσκονται στη μέγγενή τους ή τουλάχιστον κάτω από την καθοριστική επίδρασή τους – συνήθως δεν προβάλλει ή/και αποσιωπεί τελείως το Πρώτο Μέτωπο, το γεγονός ότι η ΕΣΣΔ έβγαλε τα κάστανα από τη φωτιά και ότι η μάχη του Στάλινγκραντ σήμανε την στροφή του πολέμου εις βάρους των Γερμανών. Τα σχολικά βιβλία πάνε από το κακό στο χειρότερο ετοιμάζοντας τις επόμενες γενιές για την απόλυτη μη-γνώση, την ιστορική λαθροχειρία και την παραχάραξη. Αυτό που μένει στη συνείδηση είναι η εντύπωση ότι οι Αγγλοαμερικάνοι απελευθέρωσαν τον κόσμο από το τέρας του φασισμού, ότι ο Χίτλερ ήταν ένας παράφρων που σκότωνε Εβραίους και όχι μπολσεβίκους και ότι οι Ρώσοι έριξαν μετά ένα Σιδηρούν Παραπέτασμα στους καημένους «ανατολικούς» λαούς. Σε λίγο δεν θα ξέρουμε καν για τη γιγάντια προσφορά των σοβιετικών στην απελευθέρωση από το φασισμό. Οι σκοτωμένοι σύμμαχοι Αμερικανοί στο τέλος του Β’ ΠΠ επιστρατεύονται για να δικαιολογήσουν όλα τα μετέπειτα εγκλήματα πολέμου των ΗΠΑ μέχρι σήμερα. Παντού πάνε για να «σώσουν» τον κόσμο, όπως στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στο κεφάλαιο για τους πέντε προαναφερόμενους μύθους διαβάζουμε: «Σε όλη τη διάρκεια του πολέμου τα σοβιετικά στρατεύματα εξόντωσαν ή αιχμαλώτισαν 606 γερμανικές μεραρχίες, ενώ τα αγγλο-αμερικανικά στρατεύματα σε όλα τα μέτωπα (Αφρική-Ιταλία-Γαλλία) 176. Από τις συνολικές απώλειες της χιτλερικής Γερμανίας, που ανέρχονται σε 13,5 εκατομμύρια άτομα, τα 10 εκατομμύρια, δηλαδή το 75%, χάθηκαν στο σοβιετικό-γερμανικό μέτωπο. Οι Σοβιετικοί είχαν 20 εκατομμύρια θύματα, εκ των οποίων τα 7,5 εκατομμύρια στρατιώτες, δηλαδή το 40% όλων των θυμάτων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ οι ΗΠΑ είχαν μόνο 405.000 απώλειες, εκ των οποίων τις 135.500 στο Δυτικό Μέτωπο και η Αγγλία 375.000».

Σχολιασμοί υψηλού ενδιαφέροντος

Πολύ ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα διάφορα αποφθέγματα προσωπικοτήτων από τα οποία ο Βασίλης Μπουφίδης έκανε μια επιλογή και εμείς για τη συντομία του παρόντος άρθρου επιλογή της επιλογής. Έτσι δύο μέρες μετά την κήρυξη του πολέμου από τη χιτλερική Γερμανία κατά της Σοβιετικής Ένωσης, ο βουλευτής τότε Τρούμαν και αργότερα πρόεδρος των ΗΠΑ, σε μια συνέντευξη τύπου λέει ανάμεσα σ’ άλλα και τα εξής: “Αν δούμε ότι καταρρέι η Γερμανία, θα βοηθήσουμε τη Γερμανία, αν όμως καταρρέει η Ρωσία θα βοηθήσουμε τη Ρωσία και άφησέ τους να αλληλοσκοτώνονται όσο γίνεται περισσότερο». Μετά τη μεγάλη νίκη του σοβιετικού στρατού στο Στάλινγκραντ ξεκίνησε ουσιαστικά η στροφή του πολέμου και διάφοροι πολιτικοί και στρατιωτικοί παράγοντες της αντιχιτλερικής συμμαχίας έκαναν θετικούς σχολιασμούς αναγκασμένοι να εκφράζουν τα αισθήματα των λαών τους. Έτσι, στις 5-2-1943 ο πρόεδρος Ρούσβελτ των ΗΠΑ έγραφε: «Τον κοινό αγώνα και το αποφασιστικό αποτέλεσμα του σοβιετικού στρατού και λαού στο Στάλινγκραντ το γιορτάζουν σήμερα όλοι οι Αμερικανοί». Και ο Τσώρτσιλ ομολογούσε στις 3-4-1943 ότι «χωρίς τα θαυμαστά κατορθώματα του ρωσικού στρατού δεν θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν οι αγγλοαμερικανικές επιχειρήσεις στη Μεσόγειο και η Ρωσία κατάφερε θανάσιμο πλήγμα στη γερμανική πολεμική μηχανή». Στις 21-6-1945 ο Γάλλος στρατηγός Καιρού εκτιμάει ότι «δεν πρέπει να ξεχνάμε πως αν δεν ήταν η ακατάβλητη αντίσταση του κόκκινου στρατού και ειδικά των υπερασπιστών του Στάλινγκραντ, η τελική νίκη κατά του εχθρού δεν θα κερδιζόταν και ο κόσμος θα είχε τώρα άλλη όψη».

Ο Τσώρτσιλ για το Στάλιν στο αγγλικό κοινοβούλιο

Δεν θα μπορούσαμε να μην αναφερθούμε στα λόγια του Ουίνστον Τσώρτσιλ για τον Ιωσήφ Στάλιν. Του Τσώρτσιλ που το 1941 είχε δηλώσει ότι πιο συνεπής εχθρός του κομμουνισμού όπως ο ίδιος, δεν είχε υπάρξει τα τελευταία 25 χρόνια. Ωστόσο, ο ίδιος Τσώρτσιλ στις 28 Δεκεμβρίου του 1959 στο αγγλικό κοινοβούλιο με αφορμή τα 80 χρόνια από τη γέννηση του Στάλιν, δεν θα κρύψει το θαυμασμό του για τον σοβιετικό ηγέτη λέγοντας (σελ. 181-182 του βιβλίου): «’Ηταν μεγάλη ευτυχία για τη Ρωσία που στα χρόνια των σκληρών δοκιμασιών, επικεφαλής της χώρας ήταν ο μεγαλοφυής και αταλάντευτος στρατηλάτης Ι.Β. Στάλιν. Ήταν εξέχουσα προσωπικότητα που επιβλήθηκε στις δύσκολες συνθήκες της ρευστής εποχής όπου έζησε όλη του τη ζωή. Ο Στάλιν ήταν άνθρωπος ασυνήθιστης ενέργειας, πολυμορφωμένος, ακατάβλητης δύναμης και θέλησης. Δριμύς, σκληρός. Αμείλικτος τόσο στην πρακτική δουλειά όσο και στις συζητήσεις, όπου εγώ, διαπαιδαγωγημένος στο αγγλικό κοινοβούλιο, δεν μπορούσα να τον αντιμετωπίσω. Ο Στάλιν διακατείχετο από το αίσθημα του χιούμορ και του σαρκασμού. Επίσης διέπετο από την ικανότητα να εκφράζει με ακρίβεια τις σκέψεις του.Ο Στάλιν έγραφε μόνος του τις ομιλίες του. Στα έργα του αντηχούσε πάντα η δύναμη της εφαρμογής, της πραγματοποίησης. Η δυναμή αυτή ήταν τόσο μεγάλη, ώστε αναδείχθηκε μοναδικός ανάμεσα στους ηγέτες όλων των εποχών εκείνων και των λαών. Ο Στάλιν κατά τις συναντήσεις με άλλους ηγέτες προκαλούσε μέγιστες εντυπώσεις. Η επιρροή του στους ανθρώπους ήταν ακαταμάχητη. Όταν έμπαινε στην αίθουσα των συνεδριάσεων της Διάσκεψης της Γιάλτας, όλοι εμείς σηκωνόμασταν όρθιοι σαν να μας διέταζε κάποιος και περίεργο πράμα, όλοι στεκόμασταν σε στάση προσοχής. Ο Στάλιν είχε βαθιά σοφή αντίληψη. Ήταν ανυπέρβλητος μάστορας, που τα κατάφερνε να βρίσκει στις δύσκολες στιγμές διέξοδο από την πιο αδιέξοδη κατάσταση, στις πιο τραγικές στιγμές. Επίσης, σε στιγμές θριάμβου, ήταν όμοια συγκρατημένος και ποτέ δεν παρασερνόταν από τις συγκινήσεις. Ήταν μια ασυνήθιστα πολυσύνθετη προσωπικότητα». «Ο Στάλιν δημιούργησε και έλεγχε μια τεράστια αυτοκρατορία. Ήταν ο άνθρωπος που τους εχθρούς του τους εξόντωνε με τα χέρια των ίδιων των εχθρών του. Μάλιστα ανάγκασε κι εμάς, που μας ονόμαζε ιμπεριαλιστές, να πολεμήσουμε εναντίον των ιμπεριαλιστών. Ο Στάλιν ήταν ο μέγιστος, ο απαράμιλλος δικτάτορας ο οποίος παρέλαβε τη Ρωσία με το ξύλινο αλέτρι και την άφησε στους διαδόχους του μια υπερδύναμη εξοπλισμένη με πυρηνικά όπλα. Όχι! Ό, τι και να λένε γι’ αυτόν, τέτοιους ανθρώπους η ιστορία και οι λαοί δεν τους λησμονούν».
(Το απόσπασμα είναι παρμένο από τη Βρετανική Εγκυκλοπαίδεια, αναδημοσιευμένο στο Ενημερωτικό Δελτίο «ΜΠΟΛΣΕΒΙΚ», Νο 4 Μόσχα – 12 7238 Θυρίδα Ο ή Φεντόροφ Β.Ι. τηκ. 48094-07. Καθώς και στο βιβλίο του συγγραφέα Τσούγκεφ: «140 Συζητήσεις με τον Β.Μ. Μολότοφ». Υπάρχει στο βιβλίο του Β. Μπουφίδη στις σελίδες 181-182. Επειδή οι μεταφράσεις παρουσιάζουν μικρές φραστικές διαφορές, όχι όμως ουσιαστικές, το παραπάνω κείμενο είναι συνδυασμός των δύο εκδοχών, επιλέγοντας κάθε φορά την καλύτερη φραστική απόδοση στα ελληνικά χωρίς την παραμικρή αλλαγή της ουσίας, μια και δεν έχω το αγγλικό πρωτότυπο στη διάθεσή μου, Α.Ι.)

Ποιος είναι ο πιο έξυπνος;

Ωστόσο, δεν ήταν μόνο πολιτικοί και στρατιωτικοί παράγοντες, αλλά και οι «ζάμπλουτοι» της καπιταλιστικής οικονομίας που κατά καιρούς λένε ωμά την αλήθεια. Έτσι διαβάζουμε στο βιβλίο του Βασίλη Μπουφίδη ότι «το φθινόπωρο του 1990, στην τότε ΕΣΣΔ, στην Ακαδημία Εργασίας και Κοινωνικών Σχέσεων της Μόσχας πραγματοποιήθηκε σοβιετικο-αμερικανικό συμπόσιο, στο οποίο συμμετείχαν και Ιάπωνες. Και ορίστε τί είπε ο Γιαπωνέζος δισεκατομμυριούχος Χιρόσι Τεραβάμα, απαντώντας στις αερολογίες των σοβιετικών οικονομολόγων και κοινωνιολόγων για ιαπωνικό «θαύμα»: «Το 1939, εσείς οι Ρώσοι ήσασταν έξυπνοι, ενώ εμείς οι Γιαπωνέζοι ήμασταν κουτοί. Το 1949 εσείς γίνατε ακόμα πιο έξυπνοι ενώ εμείς παραμείναμε ακόμα κουτοί. Όμως, το 1955 εμείς γίναμε έξυπνοι και σεις μεταμορφωθήκατε σε πενταετή παιδιά. ‘Ολο το οικονομικό μας σύστημα πλήρως αντιγράφηκε από το δικό σας οικονομικό σύστημα, με μόνη τη διαφορά ότι σ’ εμάς υπάρχει καπιταλισμός, ιδιώτες παραγωγοί εμπορευμάτων. Κι εμείς πάνω από 15% αύξηση ποτέ δεν είχαμε πετύχει, ενώ εσείς, με την κοινωνική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, πετύχατε πάνω από 30% αύξηση της παραγωγής. Σε όλες μας τις επιχειρήσεις είναι αναρτημένα τα δικά σας συνθήματα της σταλινικής εποχής».

Ο Βασίλης Μπουφίδης σχολιάζει ότι αυτό το σοβιετικό θαύμα δεν ήταν άλλο από ένα φυσιολογικό φαινόμενο μιας σοβιετικής κοινωνίας, όπου νοικοκύρης ήταν ο ίδιος ο λαός της. Αυτό είναι και το συμπέρασμά του στο τέλος του τελευταίου κεφαλαίου πριν από τον επίλογο. Νομίζουμε ότι εκεί είναι η ουσία που ταυτόχρονα αποτελεί και παρότρυνση να δούμε ξανά, 100 χρόνια μετά τις δέκα μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο, αυτό το ιστορικά έως τώρα ανεπανάληπτο φαινόμενο που ονομαζόταν Σοβιετική Ένωση, το πρώτο σοσιαλιστικό πολυεθνικό κράτος στον κόσμο.

_______________________________________________________________________________________________________

Άννεκε Ιωαννάτου, Doctoral κλασικής φιλολογίας, νεοελληνικής και συγκριτικής γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης. Κριτικός λογοτεχνίας, μεταφράστρια. Μετέφρασε το «Η εξέγερση του Σπάρτακου» του Ρίγκομπερτ Γκίντερ, καθώς και το «Αντι-Ντίρινγκ» του Φρίντριχ Ενγκελς. Από τον Απρίλη του 1996 ήταν παραγωγός ραδιοφωνικής εκπομπής για το βιβλίο στον «902 Αριστερά στα FM» και από τον Απρίλη του 2007 τηλεοπτικής εκπομπής για το βιβλίο στον ίδιο σταθμό.