Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Ο άφωνος απ’ τα βασανιστήρια Μουστακλής βρήκε φωνή και έβρισε τον δικτάτορα Παπαδόπουλο – του Γιώργου Μουσγά

Τις μέρες του εξέγερσης του Πολυτεχνείου το Νοέμβρη του 1973, ο Σπύρος Μουστακλής νοσηλευόταν στην Πολυκλινική, το νοσοκομείο δίπλα στην Ομόνοια. Ήταν παράλυτος στα κάτω δεξιά άκρα και χωρίς ικανότητα ομιλίας απ’ τα βασανιστήρια στο κάτεργο ΕΑΤ-ΕΣΑ.

Όταν κάποια στιγμή εμφανίστηκε στην οθόνη της τηλεόρασης ο δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος, ο Σπύρος Μουστακλής αγρίεψε, τινάχτηκε και, παρότι επί βδομάδες, δεν είχε βγάλει ούτε μια λέξη από το στόμα του, εμβρόντητοι οι γιατροί, που ήταν στο δωμάτιό του, τον άκουσαν να εκστομίζει «μια βρισιά με τέσσερις ολόκληρες λέξεις ορθά διατατεταγμένες!».

Ο δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος (1919-1999) με στρατιωτική στολή

Τη συγκλονιστική αυτή μαρτυρία καταθέτει ο Θανάσης Λεβέντης, καθηγητής της Νευροχειρουργικής, που τότε εργαζόταν στην Πολυκλινική, στο βιβλίο του «Οδοιπόρος σε δύσβατους δρόμους» (Εκδόσεις Θεμέλιο, 2023). Μάλιστα ο Θανάσης Λεβέντης σημειώνει ότι αυτή η αντίδραση του Σπύρου Μουστακλή είναι «ένα γεγονός ειδικού ενδιαφέροντος για τους Νευρολόγους μελετητές των αφασιών».

Ο Θ. Λεβέντης στο βιβλίο του περιγράφει, και δεν αναφέρει, τις τέσσερις λέξεις. Μετά από επικοινωνία ο Θανάσης Λεβέντης μετέφερε ατόφια τη βρισιά του Σπύρου Μουστακλή, μόλις είδε τον Παπαδόπουλο στην τηλεόραση: «Άντε και …»  είπε αγριεμένος ο άφωνος μέχρι εκείνη τη στιγμή ο απότακτος ταγματάρχης.

Η ζωή και τα βασαντιστήρια του Σπύρου Μουστακλή (1926-1986) για την αντιδικτατορική δράση του περιγράφονται σε εκπομπή της «Μηχανής του Χρόνου». Υπάρχουν ζωντανές μαρτυρίες και για τις προσπάθειες αποκατάστασης της κινητικότητας και της ομιλίας του Σπύρου Μουστακλή. Επίσης υπάρχει και ένα ντοκυμαντέρ με την επίσκεψη του Σπύρου Μουστακλή στο Πολυτεχνείο μετά την ανατροπή της Χούντας. Οι δημοσιογράφοι έκαναν ερωτήσεις, ο ίδιος, αντί απαντήσεων, έκανε νοήματα και η γυναίκα του έλεγε: «Δεν μπορεί να μιλήσει».

Ο Σπ. Μουστακλής στο Πολυτεχνείο μετά την ανατροπή της Χούντας. Κάνει νόημα στους δημοσιογράφους ότι δεν μπορεί να μιλήσει.

Η ευχάριστη έκπληξη από τον Παναγούλη

Ο Θανάσης Λεβέντης γράφει στο βιβλίο του: «Το δεύτερο εξάμηνο του 1973 μας επεφύλαξε δύο ακόμη εκπλήξεις. Μια ευχάριστη και μια τραγική. Αμφότερες αποτελούσαν απόνερα του κινήματος του Ναυτικού το 1973. Μετά την καταστολή του, ο Παπαδόπουλος εξάγγειλε την αντικατάσταση- με δημοψήφισμα- της βασιλευομένης δημοκρατίας με προεδρική και παραχώρησε γενική αμνηστία, για να προσδώσει στην πολιτειακή καινοτομία του ιδιαίτερο πανηγυρικό χαρακτήρα.

Ένας από τους εκατοντάδες πολιτικούς καταδίκους που απελευθερώθηκαν ήταν ο Αλέκος Παναγούλης (1939-1976), ο παρολίγον “τυραννοκτόνος” του δικτάτορα πρίν πέντε χρόνια. Η απόπειρά του είχε αποτύχει, ο ίδιος και οι συνεργάτες του συνελήφθησαν, βασανίστηκαν και καταδικάστηκαν. Ο Αλέκος μάλιστα είχε καταδικαστεί σε θάνατο, ύστερα από αξιοθαύμαστη αντοχή στα ανακριτικά βασανιστήρια και υπερήφανη στάση στο δικαστήριο. Τον κράτησε στη ζωή η διεθνής κινητοποίηση. Λίγο αργότερα, τρύπησε τον τοίχο της φυλακής και απέδρασε. Προδόθηκε, ξαναπιάστηκε και φυλακίστηκε σε κελί –που αυτή τη φορά- κατασκευάστηκε αποκλειστικά για τον ίδιο. Από το κελί των φυλακών του Μπογιατίου, μόλις απολύθηκε ήρθε στην Πολυκλινική. Κρίθηκε ότι χρειαζόταν έναν ιατρικό έλεγχο της κατάστασής του. Επέλεξε το νοσοκομείο μας, επειδή ένας από τους συγκρατούμενούς του, ο Αρτέμης Κλωνιζάκης, αφού είχε εκτίσει μια σχετική μικρή ποινή φυλάκισης, εργαζόταν ως ειδικευόμενος στην ουρολογική κλινική. Ο Αρτέμης τον είχε ακόμη πληροφορήσει οτι εδώ το ποσοστό των γιατρών που αντιπαθούσαν τη Δικτατορία ήταν εξαιρετικά μεγάλο. Μετά την άφιξή του, ο τέταρτος όροφος, όπου νοσηλευόταν, πλημμύριζε καθημερινά με επισκέπτες.

Εκεί τον γνώρισε και συνδέθηκε μαζί του  η Ιταλίδα δημοσιογράφος Οριάνα Φαλάτσι. Σε εμάς εξιστόρησε κωμικοτραγικά περιστατικά των περιπετειών του πρίν και μετά τις συλλήψεις του».

Ο Μουστακλής μεταφέρθηκε παράλυτος στην Πολυκλινική

Στη συνέχεια ο Θανάσης Λεβέντης αναφέρεται στην τραγική εισαγωγή του Σπύρου Μουστακλή.

«Η άλλη έκπληξη, γράφει, η τραγική, ήταν η εισαγωγή, επίσης στον τέταρτο όροφο της Πολυκλινικής του απότακτου ταγματάρχη Σπύρου Μουστακλή. Μας ήρθε, παράλυτος στα κάτω δεξιά άκρα και χωρίς ικανότητα ομιλίας, από το 401 Στρατιωτικό Νοσοκομείο, όπου είχε μεταφερθεί από το διαβόητο Ειδικό Ανακριτικό Τμήμα της ΕΣΑ. Ο Σπύρος Μουστακλής προερχόταν από το στρατό ξηράς. Άνθρωποι που ήξεραν μας εξήγησαν οτι οι μηχανισμοί της Χούντας προσπαθούσαν, με κάθε μέσο, να εξακριβώσουν εάν η οργάνωση του κινήματος είχε ξεπεράσει τα όρια του ναυτικού. Οι ειδικές μέθοδοι ανάκρισης και τα βασανιστήρια είχαν ως αποτέλεσμα τη θρόμβωση της αριστερής καρωτίδας της αρτηρίας που προορίζεται να αιματώνει το αριστερό εγκεφαλικό ημισφαίριο, το κέντρο του λόγου και της κίνησης των δεξιών άκρων. Έμεινε στην κλινική μας επί τρείς μήνες από τον Αύγουστο ως τον Δεκέμβριο του 1973 (σ.σ.: Εδώ ο Θανάσης Λεβέντης παραπέμπει στο βιβλίο της συζύγου του ταγματάρχη Χριστίνας Δημακάκη-Μουστακλή, “Σπύρος Μουστακλής: Ενας ελεύθερος πολιορκιμένος”, Λειμών, Αθήνα 2021).

Το βιβλίο της Χριστίνας Δημακάκη-Μουστακλή. Η ξυλογραφία είναι έργο του Αναστάσιου Αλεβίζου (1914-1985), γνωστού με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Τάσσος, ο οποίος δεν γνώρισε ποτέ το Σπύρο Μουστακλή

Δυστυχώς, το είδος της βλάβης που είχε υποστεί ο εγκέφαλος δεν μπορούσε να αποκατασταθεί με χειρουργική ή άλλου είδους ιατρική παρέμβαση. Τον Νοέμβρη, στις μέρες του Πολυτεχνείου, έτυχε ορισμένοι γιατροί να βρεθούμε στο δωμάτιό, την ώρα που η τηλεόραση μετέδιδε τις ειδήσεις. Συνέβη τότε ένα γεγονός ειδικού ενδιαφέροντος για τους Νευρολόγους μελετητές των αφασιών. Όταν στην οθόνη της  TV φάνηκε το πρόσωπο του δικτάτορα, ο ασθενής μας, που δεν είχε επί βδομάδες βγάλει ούτε μια λέξη από το στόμα του, αγρίεψε, τινάχτηκε και φώναξε μια βρισιά με τέσσερις ολόκληρες λέξεις ορθά διατατεταγμένες!».