Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Ο ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΣ ΑΝΣΕΛΜ ΚΙΦΕΡ ΚΑΙ ΤΑ ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΟ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟ ΦΩΣ

Γρά­φει ο Κώστας Ευαγ­γε­λά­τος //
Ζωγρά­φος, Λογο­τέ­χνης, Θεω­ρη­τι­κός τέχνης

O Γερ­μα­νός ζωγρά­φος και γλύ­πτης ANSELM KIEFER (Άνσελμ Κίφερ), γεν­νή­θη­κε το 1945, λίγο πριν το τέλος του Β’ Παγκο­σμί­ου Πολέ­μου, στο Donaueschingen του Μέλα­να Δρυ­μού. Ο πόλε­μος, οι μύθοι και ο κόσμος καθό­ρι­σαν την σημα­ντι­κή εικα­στι­κή του δημιουρ­γία. Εγκα­τα­λεί­πο­ντας το 1966 τις σπου­δές Νομι­κής, Λογο­τε­χνί­ας και Ρομα­νι­κών γλωσ­σών στο Πανε­πι­στή­μιο του Φράι­μπουργκ, προ­τί­μη­σε να σπου­δά­σει Καλές Τέχνες με δασκά­λους τους Peter Dreher και Horst Antes . Ο Άνσελμ Κίφερ ξεκί­νη­σε παρου­σιά­ζο­ντας στην Ελβε­τία, στη Γαλ­λία και στην Ιτα­λία μια σει­ρά φωτο­γρα­φιών με πόζες μίμη­σης του ναζι­στι­κού χαι­ρε­τι­σμού. Με την προ­κλη­τι­κή του αυτή επί­δει­ξη καλού­σε τους συμπα­τριώ­τες του να θυμη­θούν και να ανα­γνω­ρί­σουν την κατά­πτω­ση και την φρί­κη που προ­κά­λε­σε η ξενο­φο­βι­κή υστε­ρία του Γ’ Ράιχ.

ΑΝΣΕΛΜ ΚΙΦΕΡ, ΤΙΜΗ ΣΕ ΕΝΑ ΠΟΙΗΤΗ

Ο Άνσελμ Κίφερ δημιούρ­γη­σε έκτο­τε νεο­συμ­βο­λι­στι­κές και νεο­εξ­πρε­σιο­νι­στι­κές συν­θέ­σει­ςς πάνω στα ερεί­πια της ιστο­ρί­ας. Για τον Κίφερ η ζωγρα­φι­κή δια­δι­κα­σία είναι ένας προ­βλη­μα­τι­σμός, μια έρευ­να, μια ενδε­λε­χής εργα­σία στη μνή­μη, στη μυθο­λο­γία, στον κόσμο. Χαρα­κτη­ρι­στι­κό της δου­λειάς του είναι ένα ξεκά­θα­ρο τεχνο­τρο­πι­κό ύφος: πλού­σιες επι­στρώ­σεις χρώ­μα­τος, οργα­νι­κών υλι­κών, σκε­λε­τω­μέ­νοι άνθρω­ποι με μια ζοφε­ρή διά­θε­ση ψυχρό­τη­τας και αφα­σί­ας. Οι εικό­νες του θυμί­ζουν την καύ­ση των βιβλί­ων, το «Ολο­καύ­τω­μα», τους χαμέ­νους πολι­τι­σμούς, αλλά και το μυστι­κό της εμμο­νής στην ύπαρ­ξη, στο χρό­νο. Ως μελε­τη­τής του φιλό­σο­φου Martin Heidegger είναι πεπει­σμέ­νος ότι η δημιουρ­γία βασί­ζε­ται μπρο­στά και πίσω, ανά­με­σα στο τίπο­τα και στο κάτι, πριν και μετά από την μεγά­λη κβα­ντι­κή έκρηξη.

Φιλο­τέ­χνη­σε μνη­μειώ­δη γλυ­πτά και πίνα­κες ζωγρα­φι­κής που αντλούν την έμπνευ­ση από το επι­στη­μο­νι­κό πεδίο της θεω­ρί­ας των χορ­δών. Ένα από τα έργα είναι αφιε­ρω­μέ­νο στον Αμε­ρι­κα­νό μαθη­μα­τι­κό και φυσι­κό Edward Witten, ο οποί­ος έγι­νε γνω­στός για το θεμε­λιώ­δες έργο του, την θεω­ρία των χορ­δών. Με απλά λόγια, η θεω­ρία αυτή ισχυ­ρί­ζε­ται ότι όλα είναι συν­δε­δε­μέ­να: το τίπο­τα και το κάτι, ο χώρος και ο χρό­νος, η ζωή και ο θάνα­τος, ο μικρό­τε­ρος και ο μέγι­στος. Ο Kίφερ αντλεί την έμπνευ­σή του από μια ολο­κλη­ρω­μέ­νη συλ­λο­γή ανα­φο­ρών και απει­κο­νί­ζει τα ορά­μα­τα του σε τερά­στια ταμπλώ και πολύ­πλο­κες κατα­σκευ­ές στον χώρο.

Οι μυθο­λο­γι­κές θεό­τη­τες της βόρειας Γερ­μα­νί­ας και οι σκαν­δι­να­βι­κοί μύθοι προ­κά­λε­σαν βέβαια αμφι­λε­γό­με­νες συζη­τή­σεις στη Γερ­μα­νία εδώ και δεκα­ε­τί­ες. “Η βιο­γρα­φία μου είναι η βιο­γρα­φία της Γερ­μα­νί­ας”, εξή­γη­σε αργό­τε­ρα. Η ζωγρα­φι­κή του εμπνέ­ε­ται από το ποί­η­μα (Death Fugue) του γερ­μα­νο­ε­βραί­ου ποι­η­τή Paul Celan, του οποί­ου η οικο­γέ­νεια δολο­φο­νή­θη­κε σε στρα­τό­πε­δο συγκέντρωσης.

ΑΝΣΕΛΜ ΚΙΦΕΡ, ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΙΗΤΗ ΠΩΛ ΣΕΛΑΝ

Στη Γαλ­λία, όπου ο Kίφερ έζη­σε και εργά­στη­κε από το 1991, θεω­ρεί­ται ο πνευ­μα­τι­κός καλ­λι­τέ­χνης από τη Γερ­μα­νία. Σ ‘αυτό το ρόλο, ήταν ο πρώ­τος εικα­στι­κός που κλή­θη­κε στο Collège de France το 2010. Το 2008 ήταν ο πρώ­τος καλ­λι­τέ­χνης που έλα­βε το Βρα­βείο Ειρή­νης των Γερ­μα­νών Εκδο­τών. Έχει τιμη­θεί με εντυ­πω­σια­κά αφιε­ρώ­μα­τα στο Κέντρο Πομπι­ντού, στη βιβλιο­θή­κη BNF και σε πολ­λά μου­σεία και γκα­λε­ρί της Ευρώ­πης. Εκθέ­σεις του με πίνα­κες, εγκα­τα­στά­σεις, βιτρί­νες με γλυ­πτι­κές συν­θέ­σεις, έργα σε χαρ­τί, κολάζ και βιβλία έχουν συντε­λέ­σει στην μεγά­λη διε­θνή κατα­ξί­ω­ση του

Τα έργα του Κίφερ συγκλο­νί­ζουν με την κατα­λυ­τι­κή πει­θώ μιας επι­δέ­ξια αισθη­τι­κής κατά­θε­σης και της καθα­ρά ποι­η­τι­κής ατμό­σφαι­ρας που εκπέ­μπει. Με τις δημιουρ­γί­ες του, που εκφρά­ζουν μια μονα­δι­κή πλα­στι­κή και οπτι­κή έντα­ση προ­σκα­λεί τους επι­σκέ­πτες να μυη­θούν στις ποι­κί­λες λογο­τε­χνι­κές και φιλο­σο­φι­κές εμπνεύ­σεις που αντλεί από την ποί­η­ση του Πάουλ Τσέ­λαν, τα μυθι­στο­ρή­μα­τα του Ζαν Ζενέ, από τη φιλο­σο­φία και τις επι­στη­μο­νι­κές θεω­ρί­ες. Στο επί­κε­ντρο τους βρί­σκε­ται η καταγ­γε­λία του ναζι­σμού. Με εικο­νι­κή δρα­μα­τουρ­γία παρου­σιά­ζει εφιαλ­τι­κές εικό­νες, που ανα­κα­λούν στον θεα­τή μνή­μες από αμφι­λε­γό­με­να κομ­μά­τια της σύγ­χρο­νης ιστορίας.

Χρη­σι­μο­ποιώ­ντας φωτο­γρα­φί­ες, πηλό, βερ­νί­κι, θραύ­σμα­τα γυα­λιού, μέταλ­λο, ύφα­σμα, χώμα, στά­χτη, άχυ­ρο, απο­ξη­ρα­μέ­να φυτά, απο­σπά­σμα­τα λογο­τε­χνι­κών κει­μέ­νων ανα­κα­τα­σκευά­ζει τον φαντα­στι­κό του ορί­ζο­ντα έμπνευ­σης και πρά­ξης. Οι εικό­νες του δια­γρά­φο­νται άκρως εντυ­πω­σια­κές. Κυριαρ­χούν έντο­να και αντι­θε­τι­κά χρώ­μα­τα του πάγου, της φωτιάς, της φύσης που ανα­γεν­νιέ­ται από ένα νεο­ρο­μα­ντι­κό πνεύ­μα. Βλέ­που­με χιο­νι­σμέ­να τοπία με ίχνη αίμα­τος, έναν άντρα που φλέ­γε­ται, καμέ­νη γη, κατα­θλι­πτι­κές σκη­νές, ερεί­πια, πυρ­κα­γιές σε δάση, όπου ελίσ­σο­νται φίδια κι όπου ανα­παύ­ο­νται άψυ­χα σώμα­τα, τάφους, μνη­μεία, σωρούς από καμέ­να βιβλία. Όλες οι συν­θέ­σεις του συμπλέ­κο­νται με ετε­ρό­κλη­τα αντι­κεί­με­να. Τερά­στιοι πίνα­κες δεί­χνουν μαυ­σω­λεία, κρε­μα­τό­ρια, μνη­μεία, έρη­μες στο­ές με υψη­λές κολό­νες από μπε­τόν. Μετά τα ταξί­δια του στην Ευρώ­πη, στην Αμε­ρι­κή και στη Μέση Ανα­το­λή το ενδια­φέ­ρον του στρά­φη­κε στην ανί­χνευ­ση αισθη­τι­κών διε­ξό­δων από τον απο­δο­κι­μα­στι­κό αντί­κτυ­πο που είχε η ιστο­ρία της χώρας του στον παγκό­σμιο πολι­τι­σμό. Δημιούρ­γη­σε πίνα­κες με λευ­κά και ροζ λου­λού­δια που εκπέ­μπουν φωτει­νή ακτι­νο­βο­λία και εκφρά­ζουν υπέ­ρο­χα την απο­λύ­τρω­ση, την αρμο­νία. Ο Κίφερ δυνα­μι­κός και τολ­μη­ρός, εξορ­κί­ζο­ντας τα φαντά­σμα­τα της σχε­τι­κά πρό­σφα­της ιστο­ρί­ας, έχει εμβα­θύ­νει με κατα­λυ­τι­κό φως και ωρι­μό­τη­τα στον μελ­λο­ντι­κό απε­λευ­θε­ρω­τι­κό και προ­ο­δευ­τι­κό ρόλο της τέχνης.

Σκλη­ρός Απρί­λης του 2020μ.Χ.

Μοι­ρα­στεί­τε το:

Μετάβαση στο περιεχόμενο