Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Ο Ριζοσπάστης απαντά στις λαθροχειρίες και ιστορικές διαστρεβλώσεις του Βλάση Αγτζίδη

Με επι­στο­λή του στις ιστο­σε­λί­δες slpress.gr και pontosnews.gr., το Τμή­μα Ιστο­ρί­ας της ΚΕ του ΚΚΕ ανα­φέ­ρε­ται σε δημο­σιευ­μέ­να άρθρα και από­ψεις για τη Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή, που δια­στρε­βλώ­νουν «τόσο τη στά­ση του Σοσια­λι­στι­κού Εργα­τι­κού Κόμ­μα­τος Ελλά­δας (ΣΕΚΕ, το οποίο το 1924 μετο­νο­μά­στη­κε σε ΚΚΕ) και των κομ­μου­νι­στών στη διάρ­κεια της Μικρα­σια­τι­κής Εκστρα­τεί­ας και Κατα­στρο­φής, όσο και τις θέσεις και τα πορί­σμα­τα του Τμή­μα­τος Ιστο­ρί­ας της ΚΕ του ΚΚΕ για εκεί­νη την ιστο­ρι­κή περίοδο».

Τα άρθρα στα οποία γίνε­ται ανα­φο­ρά είναι του Βλά­ση Αγτζί­δη [στο slpress.gr: «Για­τί δεν ήταν ανα­πό­φευ­κτη η ήττα στη Μικρά Ασία» (1.9.2022), «Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή: Ο ιστο­ρι­κός ανα­θε­ω­ρη­τι­σμός έναν αιώ­να μετά» (24.9.2022), «Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή: Τα δικά μας Μπά­μπι Γιαρ» (5.10.2022), «“Οχι μόνο δεν λυπη­θή­κα­με, αλλά επι­διώ­ξα­με τη Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή” — με τα λόγια του ΚΚΕ» (13.10.2022)], όπως και κεί­με­να που παρου­σί­α­ζαν τις από­ψεις του [στο pontosnews.gr: Ρωμα­νός Κοντο­γιαν­νί­δης, Βλά­σης Αγτζί­δης: «Κίν­δυ­νος για την προ­σφυ­γι­κή ιστο­ρι­κή μνή­μη οι σημε­ρι­νές ανα­θε­ω­ρη­τι­κές τάσεις» (8.10.2022)].

«Θεω­ρού­με ότι οι κανό­νες δεο­ντο­λο­γί­ας επι­βάλ­λουν τη δημο­σί­ευ­ση και της αντί­θε­της άπο­ψης» σημειώ­νει το Τμή­μα Ιστο­ρί­ας της ΚΕ του ΚΚΕ και καλεί τις δυο ιστο­σε­λί­δες να δημο­σιεύ­σουν το κεί­με­νο που ακολουθεί.

Εγκαι­νιά­ζο­ντας μια «σταυ­ρο­φο­ρία» άρθρων για τη Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή, στα οποία ανα­μα­σιέ­ται χωρίς πηγές η ίδια επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία, ο Βλά­σης Αγτζί­δης έγρα­ψε στις 24.9.2022 στην ιστο­σε­λί­δα slpress:

«Ο εν Ελλά­δι ανα­θε­ω­ρη­τι­σμός εκφρά­ζε­ται κυρί­ως από δύο κέντρα: τους φιλο­βα­σι­λι­κούς ιστο­ριο­δί­φες (και όχι μόνο) και την Επι­τρο­πή Ιστο­ρί­ας του ΚΚΕ. Με έναν παρά­δο­ξο τρό­πο, εκεί­νες οι πολι­τι­κές δυνά­μεις που συμπο­ρεύ­τη­καν με αντι­πο­λε­μι­κά ‑άρα αντι­μι­κρα­σια­τι­κά συν­θή­μα­τα- πριν τις μοι­ραί­ες εκλο­γές της 1ης Νοεμ­βρί­ου 1920, ξανα­συ­να­ντιού­νται 100 χρό­νια μετά με την ίδια προ­σή­λω­ση στη θέση “Καμιά δου­λειά δεν είχα­με στη Σμύρ­νη το Μάη του 1919” και ότι οι πραγ­μα­τι­κοί αίτιοι είναι αυτοί που το επι­χεί­ρη­σαν».1

Σε μετα­γε­νέ­στε­ρο άρθρο του στην ίδια ιστο­σε­λί­δα συμπλήρωσε:

«Δυστυ­χώς, η ελλη­νι­κή απο­σιώ­πη­ση των όσων έγι­ναν σε Μικρά Ασία και Πόντο από το 1914 μέχρι και την Κατα­στρο­φή, είναι εντυ­πω­σια­κή… Ισως πάνω στο ζήτη­μα της Μικρα­σια­τι­κής και Ποντια­κής Μνή­μης να είναι η μονα­δι­κή περί­πτω­ση που ακό­μα και η λεγό­με­νη ριζο­σπα­στι­κή δια­νό­η­ση και η εξου­σία μια χαρά τα βρίσκουν! (…)

Σαν την Επι­τρο­πή Ιστο­ρί­ας του ΚΚΕ, που προ­βά­λει σαν “ιμπε­ρια­λι­στι­κή” τη Μικρα­σια­τι­κή Εκστρα­τεία, συγκα­λύ­πτο­ντας τον εθνι­κο­σο­σια­λι­στι­κό χαρα­κτή­ρα του κεμα­λι­κού κινή­μα­τος και υμνεί τη δοσι­λο­γι­κή στά­ση του τότε ΣΕΚΕ-ΚΚΕ, το οποίο ‑υπα­κού­ο­ντας στις εντο­λές της Κομι­ντέρν- άσκη­σε φιλο­κε­μα­λι­κή πολι­τι­κή. Οπως κάποιοι “ερευ­νη­τές”, προ­βά­λει μόνο τα υπαρ­κτά εγκλή­μα­τα πολέ­μου, απο­σιω­πώ­ντας πλή­ρως τις Γενο­κτο­νί­ες που προ­κά­λε­σαν οι Νεό­τουρ­κοι από το 1914».2

Για να εμπε­δώ­σει τον χαρα­κτη­ρι­σμό «ανα­θε­ω­ρη­τές της Ιστο­ρί­ας» σε πρό­σφα­το δημο­σί­ευ­μα της ιστο­σε­λί­δας pontosnews, ο Βλά­σης Αγτζί­δης ανέφερε:

«Μπο­ρεί να έχει εξα­φα­νι­στεί η παρα­δο­σια­κή σχο­λή ανα­θε­ω­ρη­τι­σμού της Αρι­στε­ράς, αυτήν που εκφρά­ζει η Ρεπού­ση, όμως υπάρ­χει η Επι­τρο­πή Ιστο­ρί­ας του ΚΚΕ, η οποία χαρα­κτη­ρί­ζει τη Μικρα­σια­τι­κή Εκστρα­τεία ως ιμπε­ρια­λι­στι­κή».3

Τα προη­γού­με­να απο­τε­λούν τον πρό­λο­γο, ώστε να κατη­γο­ρη­θεί επα­νει­λημ­μέ­να το ΚΚΕ ως υπεύ­θυ­νο για τη Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή4 και μάλι­στα για αυτό επι­χει­ρού­νται να προ­σφερ­θούν και πει­στή­ρια στο πρό­σφα­το άρθρο του Βλά­ση Αγτζί­δη και πάλι στην ιστο­σε­λί­δα slpress.gr με τον παρα­πλα­νη­τι­κό τίτλο «“Οχι μόνο δεν λυπη­θή­κα­με, αλλά και επι­διώ­ξα­με τη Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή” — με τα λόγια του ΚΚΕ»5, στο οποίο εγκα­λού­νται οι Κομ­μα­τι­κές Οργα­νώ­σεις του ΚΚΕ στη Νέα Ιωνία Βόλου, που «τολ­μούν» να κάνουν εκδη­λώ­σεις για τη Μικρα­σια­τι­κή Καταστροφή.

Ας πάρου­με τα πράγ­μα­τα από την αρχή.

Απο­κρύ­βει το ΚΚΕ τις σφα­γές της τουρ­κι­κής αστι­κής τάξης;

Σύμ­φω­να με τον Αγτζί­δη, το ΚΚΕ επι­μέ­νει να ανα­φέ­ρε­ται μόνο στα εγκλή­μα­τα πολέ­μου του ελλη­νι­κού στρα­τού (που θεω­ρεί υπαρ­κτά) και όχι στις σφα­γές του Κεμάλ. Ως απά­ντη­ση ανα­φέ­ρου­με μόνο ένα από­σπα­σμα κει­μέ­νου του συλ­λο­γι­κού τόμου που επι­με­λή­θη­κε το Τμή­μα Ιστο­ρί­ας της ΚΕ του ΚΚΕ και κατά πάσα πιθα­νό­τη­τα ο Αγτζί­δης δεν έχει δια­βά­σει, αφού επι­μέ­νει στην ύπαρ­ξη της δικής του έμπνευ­σης «Επι­τρο­πής Ιστο­ρί­ας του ΚΚΕ»:

«Στο μετα­ξύ η γενί­κευ­ση της σύγκρου­σης των αστι­κών τάξε­ων Ελλά­δας και Τουρ­κί­ας είχε κατα­στρο­φι­κές συνέ­πειες για τους αντί­στοι­χους πλη­θυ­σμούς, που αξιο­λο­γού­νταν εκα­τέ­ρω­θεν, άλλο­τε ως εργα­λείο και άλλο­τε ως εμπό­διο για την προ­ώ­θη­ση των στό­χων τους. Ακο­λού­θως, οι εθνι­κές εκκα­θα­ρί­σεις, οι σφα­γές και οι εκτο­πί­σεις εντα­τι­κο­ποι­ή­θη­καν (τρο­φο­δο­τώ­ντας παράλ­λη­λα το μίσος ανά­με­σα στους χρι­στια­νι­κούς και τους μου­σουλ­μα­νι­κούς πλη­θυ­σμούς). Οι ωμό­τη­τες κατά των αμά­χων στις περιο­χές Yalova και Gulmek ήταν τέτοιες, που προ­κά­λε­σαν την διε­νέρ­γεια δια­συμ­μα­χι­κής έρευ­νας. “Ολα τα μου­σουλ­μα­νι­κά χωριά στις περιο­χές που εξε­τά­στη­καν” ανέ­φε­ρε το σχε­τι­κό πόρι­σμαήταν εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­να και στην πλειο­ψη­φία τους λεη­λα­τη­μέ­να και πυρ­πο­λη­μέ­να από χρι­στια­νι­κά ένο­πλα σώμα­τα”. (…) Την ίδια στιγ­μή “πρά­ξεις βίας και βαρ­βα­ρό­τη­τας, καθώς και σφα­γές σε μεγά­λη κλί­μα­κα πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν (…) από κεμα­λι­κά ένο­πλα σώμα­τα και στρα­τιώ­τες του τακτι­κού τουρ­κι­κού στρα­τού ενα­ντί­ον του χρι­στια­νι­κού πλη­θυ­σμού της περιο­χής».6

Το συγκε­κρι­μέ­νο βιβλίο κυκλο­φο­ρεί σε χιλιά­δες αντί­τυ­πα, παρου­σιά­στη­κε και παρου­σιά­ζε­ται σε όλη την Ελλά­δα σε δεκά­δες ανοι­χτές εκδη­λώ­σεις, ιδιαί­τε­ρα σε περιο­χές με προ­σφυ­γι­κές κατα­βο­λές, στις οποί­ες καλού­νται και εκπρό­σω­ποι προ­σφυ­γι­κών και ποντια­κών σωμα­τεί­ων. Σε αυτές γίνε­ται ανα­φο­ρά στις σφα­γές του τουρ­κι­κού στρα­τού, οι οποί­ες όμως, όπως και οι αντί­στοι­χες του ελλη­νι­κού, απο­τι­μώ­νται ως συνέ­πεια του αντα­γω­νι­σμού των δύο καπι­τα­λι­στι­κών κρα­τών και ως δομι­κό στοι­χείο του ιμπεριαλισμού.

15 χρό­νια πριν, όταν η Μαρία Ρεπού­ση, η οποία, παρά τη σου­ρε­α­λι­στι­κή πρό­θε­ση του Αγτζί­δη να την παρο­μοιά­σει με το ΚΚΕ, τότε όπως και τώρα βρι­σκό­ταν στον ίδιο πολι­τι­κό χώρο με τον ίδιο (τότε ΣΥΝ, τώρα ΣΥΡΙΖΑ), θέλη­σε να εξα­φα­νί­σει τη σφα­γή στο λιμά­νι της Σμύρ­νης μιλώ­ντας για «συνω­στι­σμό», ο αεί­μνη­στος Μάκης Μαΐ­λης, επι­κε­φα­λής του Τμή­μα­τος Ιστο­ρί­ας της ΚΕ, έγρα­φε σε σχε­τι­κό άρθρο του στον «Ριζο­σπά­στη»:

«…το βιβλίο Ιστο­ρί­ας της ΣΤ’ τάξης του Δημο­τι­κού βρί­σκε­ται στην υπη­ρε­σία του ιμπε­ρια­λι­σμού. Και σε ό,τι αφο­ρά στα Ελλη­νο­τουρ­κι­κά, βρί­σκε­ται στην υπη­ρε­σία της ιμπε­ρια­λι­στι­κής ελλη­νο­τουρ­κι­κής συνερ­γα­σί­ας, δηλα­δή της ΝΑΤΟι­κής τάξης, από την οποία έχουν συμ­φέ­ρον η ελλη­νι­κή και η τουρ­κι­κή πλου­το­κρα­τία, όχι όμως και οι δύο λαοί. Ενα παράδειγμα:

Στη σελ. 100 του βιβλί­ου δια­βά­ζου­με: Το 1922χιλιά­δες Ελλη­νες συνω­στί­ζο­νται στο λιμά­νι (σ.σ. της Σμύρ­νης) προ­σπα­θώ­ντας να μπουν στα πλοία και να φύγουν για την Ελλά­δα”! Λες και πήγαι­ναν κρουαζιέρα…

Αν αυτό δε λέγε­ται πρό­κλη­ση ή και χλευα­σμός προς τις χιλιά­δες των δυστυ­χι­σμέ­νων, που έπε­σαν θύμα­τα και ξερι­ζώ­θη­καν εξαι­τί­ας των κυβερ­νή­σε­ων Βενι­ζέ­λου και Γού­να­ρη, πώς αλλιώς λέγε­ται; Αλλά ο στό­χος είναι σαφής: Να αθω­ω­θεί η ελλη­νι­κή αστι­κή τάξη, να αθω­ω­θούν οι μεγά­λες καπι­τα­λι­στι­κές δυνά­μεις της επο­χής (Αγγλία, Γαλ­λία, Ιτα­λία), που κατέ­σφα­ζαν και αυτές τους πρό­σφυ­γες, αλλά και να μην κακο­καρ­δι­στεί η τουρ­κι­κή αστι­κή τάξη, η οποία έδι­νε τότε τον δικό της αγώ­να κυριαρ­χί­ας, έστω έχο­ντας προ­κλη­θεί από την ελλη­νι­κή αστι­κή τάξη».7

Και σε άλλο άρθρο του προσέθετε:

«Δήλω­σε πολ­λές φορές (η Ρεπού­ση) ότι “δε θέλου­με ένα βιβλίο με αίμα”! (…) Η ιστο­ρία δεν γρά­φε­ται με βάση το τι θέλει ο καθέ­νας ή με βάση το τι λέει το νομο­θε­τι­κό πλαί­σιο. Η ιστο­ρία γρά­φε­ται με βάση αυτό που έγι­νε».8

Για­τί ορι­σμέ­νοι αστοί δεν μιλούν για τη Μικρα­σια­τι­κή Καταστροφή;
smurni

Η Σμύρ­νη στις φλόγες.

Ενας από τους λόγους που τμή­μα εκπρο­σώ­πων της καπι­τα­λι­στι­κής εξου­σί­ας απο­φεύ­γει τις ανα­φο­ρές στη Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή είναι οι ευθύ­νες της όχι μόνο για την πολε­μι­κή ήττα, αλλά και για τις σφα­γές που την ακο­λού­θη­σαν. Ο Αγτζί­δης ανα­φέ­ρε­ται στη διά­ση­μη φρά­ση του Ελλη­να Υπα­του Αρμο­στή στη Σμύρ­νη, Αρ. Στερ­γιά­δη, που όταν ρωτή­θη­κε για­τί δεν προ­ε­τοί­μα­σε την εκκέ­νω­ση των ελλη­νι­κών πλη­θυ­σμών από τη Σμύρ­νη, απά­ντη­σε: «Καλύ­τε­ρα να μεί­νουν εδώ να τους σφά­ξει ο Κεμάλ, για­τί, αν πάνε στην Αθή­να, θα ανα­τρέ­ψουν τα πάντα»! 9 Προ­κει­μέ­νου, όμως, να μη δια­τα­ρα­χθεί η φιλο­βε­νι­ζε­λι­κή του στά­ση, απο­φεύ­γει να πει ότι ο Στερ­γιά­δης απο­τε­λού­σε επι­λο­γή του Βενι­ζέ­λου. Οπως και το γεγο­νός ότι ο νόμος 2870 του 1922, που εγκρί­θη­κε από τη Βου­λή τον και­ρό της κατάρ­ρευ­σης του μικρα­σια­τι­κού μετώ­που, απα­γό­ρευε τη μαζι­κή είσο­δο ανθρώ­πων χωρίς θεω­ρη­μέ­να δια­βα­τή­ρια και προ­έ­βλε­πε αυστη­ρές ποι­νές για τους παρα­βά­τες και όσους τους διευ­κό­λυ­ναν, ψηφί­στη­κε ομο­φώ­νως10. Και αυτό διό­τι το σύνο­λο των αστι­κών πολι­τι­κών δυνά­με­ων φοβό­ταν ότι ο ερχο­μός εκα­το­ντά­δων χιλιά­δων προ­σφύ­γων σε μια χώρα που βίω­νε ήδη τις συνέ­πειες από τη 10χρονη πολε­μι­κή εμπλο­κή θα μπο­ρού­σε να οδη­γή­σει σε κιν­δύ­νους την καπι­τα­λι­στι­κή εξου­σία. Εξάλ­λου, ήταν πρό­σφα­τη η εμπει­ρία της Οκτω­βρια­νής Σοσια­λι­στι­κής Επα­νά­στα­σης και των άλλων σοσια­λι­στι­κών επα­να­στά­σε­ων και εργα­τι­κών εξε­γέρ­σε­ων που ακο­λού­θη­σαν τον Α’ Παγκό­σμιο ιμπε­ρια­λι­στι­κό Πόλεμο.

Πέρα από τα προη­γού­με­να, υπάρ­χει πάντα ο κίν­δυ­νος οι εργα­τι­κές — λαϊ­κές δυνά­μεις να διδα­χθούν από τις ιστο­ρι­κές ανα­λο­γί­ες που υπάρ­χουν ανά­με­σα στο τότε και το σήμε­ρα. Τότε, το σύνο­λο του αστι­κού πολι­τι­κού κόσμου προ­πα­γάν­δι­ζε ότι η έντα­ξη της Ελλά­δας στο στρα­τό­πε­δο των νικη­τών του Α’ Παγκο­σμί­ου ιμπε­ρια­λι­στι­κού Πολέ­μου και η συμ­μα­χία της με τα ισχυ­ρό­τε­ρα καπι­τα­λι­στι­κά κρά­τη της επο­χής θα μπο­ρού­σε να εγγυ­η­θεί τις ελλη­νι­κές αξιώ­σεις και να δια­σφα­λί­σει τα συμ­φέ­ρο­ντα του ελλη­νι­κού λαού εντός και εκτός των συνό­ρων του καπι­τα­λι­στι­κού κρά­τους. Τα απο­τε­λέ­σμα­τα είναι γνω­στά… Οπως γνω­στό είναι ότι και σήμε­ρα οι αστι­κές πολι­τι­κές δυνά­μεις συνε­χί­ζουν να προ­πα­γαν­δί­ζουν ότι η εμπλο­κή της Ελλά­δας στις ενδοϊ­μπε­ρια­λι­στι­κές αντι­θέ­σεις, η έντα­ξη στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ είναι αυτή που δια­σφα­λί­ζει τα συμ­φέ­ρο­ντα της χώρας από τον τουρ­κι­κό επεκτατισμό.

Ακρι­βώς οι αντι­θέ­σεις της ελλη­νι­κής και της τουρ­κι­κής αστι­κής τάξης και η περι­πλο­κή τους με τους ενδοϊ­μπε­ρια­λι­στι­κούς αντα­γω­νι­σμούς είναι και ο βασι­κό­τε­ρος λόγος για την περιο­ρι­σμέ­νη προ­βο­λή των 100 χρό­νων από τη Μικρα­σια­τι­κή Εκστρα­τεία και Κατα­στρο­φή ή για την επι­λε­κτι­κή ή και δια­στρε­βλω­τι­κή παρου­σί­α­ση των γεγο­νό­των της επο­χής. Οπως ο Αγτζί­δης, έτσι και οι υπό­λοι­ποι αστοί ιστο­ριο­γρά­φοι κόβουν και ράβουν τα ιστο­ρι­κά γεγο­νό­τα στο μέτρο των εκά­στο­τε καπι­τα­λι­στι­κών συμ­φε­ρό­ντων. Μόνο που σήμε­ρα δεν έχουν ακό­μα κατα­λή­ξει αν αυτά θα εξυ­πη­ρε­τη­θούν καλύ­τε­ρα μέσα από την προ­ώ­θη­ση μιας ΝΑΤΟι­κής εμπνεύ­σε­ως πολι­τι­κής συνεκ­με­τάλ­λευ­σης του Αιγαί­ου ή αν αντί­θε­τα θα οδη­γη­θού­με σε μια νέα πολε­μι­κή σύγκρου­ση με το τουρ­κι­κό καπι­τα­λι­στι­κό κρά­τος, απο­τέ­λε­σμα της οποί­ας μπο­ρεί να είναι βέβαια και πάλι η συνεκ­με­τάλ­λευ­ση. Ετσι επει­δή δεν γνω­ρί­ζουν ποιο ιστο­ρι­κό συμπέ­ρα­σμα θα ευνο­ή­σει τους σχε­δια­σμούς τους, ορι­σμέ­νοι από αυτούς φρο­ντί­ζουν να μη λένε και πολ­λά ή κάποιοι, όπως ο Αγτζί­δης, δια­στρε­βλώ­νουν τη θέση του ΚΚΕ. Ετσι κι αλλιώς για τη βρώ­μι­κη δου­λειά έχουν πολ­λούς πρό­θυ­μους, όπως αποδεικνύεται.

Ηταν ιμπε­ρια­λι­στι­κή εκστρα­τεία ή εθνι­κο­α­πε­λευ­θε­ρω­τι­κός πόλεμος;

Το πραγ­μα­τι­κό πρό­βλη­μα του Αγτζί­δη δεν είναι οι περιο­ρι­σμέ­νες εκδη­λώ­σεις για την επέ­τειο. Αυτό που τον πει­ρά­ζει και γι’ αυτό το επα­να­λαμ­βά­νει συνε­χώς είναι ότι η μικρα­σια­τι­κή εκστρα­τεία χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από το ΚΚΕ — όπως και ήταν — ως ιμπε­ρια­λι­στι­κή, δηλα­δή ως απο­τέ­λε­σμα των (οικο­νο­μι­κών και γεω­πο­λι­τι­κών) συμ­φε­ρό­ντων των Ελλή­νων καπι­τα­λι­στών, όπως εκφρά­ζο­νταν σε σύγκρου­ση με τα συμ­φέ­ρο­ντα των Τούρ­κων καπι­τα­λι­στών και στα όρια των συμ­μα­χιών και των δύο πλευ­ρών με τα ισχυ­ρά καπι­τα­λι­στι­κά κρά­τη της επο­χής. Θέλο­ντας να «βγά­λει λάδι» την αστι­κή τάξη και αντι­γρά­φο­ντας την αστι­κή προ­πα­γάν­δα της επο­χής, υπο­νο­εί ότι ο πόλε­μος ήταν εθνι­κο­α­πε­λευ­θε­ρω­τι­κός. Ωστό­σο, τα ιστο­ρι­κά ντο­κου­μέ­ντα δια­ψεύ­δουν την προ­πα­γάν­δα της αστι­κής τάξης και του πολι­τι­κού της εκπρο­σώ­που, του Βενιζέλου:

1. Ο Βενι­ζέ­λος στις 17.1.1915 με δύο υπο­μνή­μα­τά του προς τον βασι­λιά Κων­στα­ντί­νο ειση­γή­θη­κε την είσο­δο της Ελλά­δας στον πόλε­μο στο πλευ­ρό της Αντάντ και την παρα­χώ­ρη­ση της περιο­χής Νέστου — Καβά­λας — Δρά­μας (όπου επί­σης υπήρ­χε ισχυ­ρή παρου­σία ελλη­νι­κών πλη­θυ­σμών) στη Βουλ­γα­ρία, υπό ορι­σμέ­νες προ­ϋ­πο­θέ­σεις και προ­κει­μέ­νου να εξα­σφα­λι­στούν ανταλ­λάγ­μα­τα στα μικρα­σια­τι­κά παρά­λια.11 Οπως επι­σή­μα­νε σχε­τι­κά ο Βενι­ζέ­λος: «Μόνον το βιλα­έ­τιον του Αϊδι­νί­ου» ήταν «υπό άπο­ψιν πλού­του και παρα­γω­γής (…) ασυ­γκρί­τως ανώ­τε­ρον (…) της Παλαιάς Ελλά­δος προ του πολέ­μου του 1912».12

2. Αν και ο Βενι­ζέ­λος έθε­σε στο λεγό­με­νο «Συνέ­δριο της Ειρή­νης» ως πρό­σχη­μα των εδα­φι­κών διεκ­δι­κή­σε­ων το ζήτη­μα της ύπαρ­ξης ελλη­νι­κών πλη­θυ­σμών εκτός των ορί­ων του ελλη­νι­κού καπι­τα­λι­στι­κού κρά­τους, δεν θέλη­σε να διεκ­δι­κή­σει περιο­χές στις οποί­ες οι ελλη­νι­κοί πλη­θυ­σμοί πλειο­ψη­φού­σαν αισθη­τά, όπως τα Δωδε­κά­νη­σα ή η Κύπρος (που βεβαί­ως τότε απο­τε­λού­σε αποι­κία της συμ­μά­χου Μ. Βρε­τα­νί­ας).13

3. Ο Βενι­ζέ­λος θέλη­σε να ανα­βαθ­μί­σει τη δια­πραγ­μα­τευ­τι­κή ισχύ του ελλη­νι­κού καπι­τα­λι­στι­κού κρά­τους (που καθυ­στε­ρη­μέ­να μπή­κε στον πόλε­μο) στα μετα­πο­λε­μι­κά παζά­ρια των νικη­τών για το μοί­ρα­σμα της ιμπε­ρια­λι­στι­κής λεί­ας, συμ­με­τέ­χο­ντας στην εκστρα­τεία 14 καπι­τα­λι­στι­κών κρα­τών ενα­ντί­ον της νεα­ρής σοβιε­τι­κής εξου­σί­ας στη Ρωσία και με απο­κλει­στι­κό στό­χο την προ­σάρ­τη­ση της περιο­χής της Σμύρ­νης και όχι γενι­κά την απε­λευ­θέ­ρω­ση των «αλύ­τρω­των αδελ­φών». Γι’ αυτό, παρά τις πανω­λε­θρί­ες που υπέ­στη το ελλη­νι­κό εκστρα­τευ­τι­κό σώμα, σε γράμ­μα του προς τον επι­κε­φα­λής του, Κ. Νίδερ, ανέφερε:

«Οι κόποι σας δεν απέ­βη­σαν επί ματαίω. Η οδός η οδη­γή­σα­σα εις την Σμύρ­νην διήρ­χε­το δια της Ρωσ­σί­ας. Ητο πλή­ρης ακαν­θών και σεις την απο­κα­θά­ρα­τε. Σας συγ­χαί­ρω και σας ευχα­ρι­στώ».14

4. Στο Συμ­μα­χι­κό Συμ­βού­λιο στις 20.4.1920, οπό­τε και ο Βενι­ζέ­λος ανέ­λα­βε με ενθου­σια­σμό την ευθύ­νη μιας εκστρα­τεί­ας ενά­ντια στις δυνά­μεις του Κεμάλ, παρά τις αντιρ­ρή­σεις ανώ­τα­των στρα­τιω­τι­κών συμ­βού­λων (όπως του στρα­τάρ­χη H. Wilson, που θεω­ρού­σε βέβαιη την ήττα της εκστρα­τεί­ας)15, συμ­φώ­νη­σε παράλ­λη­λα πως «τα στρα­τεύ­μα­τα που οι συμ­μα­χι­κές κυβερ­νή­σεις δύνα­ντο να δεσμεύ­σουν επαρ­κού­σαν για τους σκο­πούς που συζη­τή­θη­καν», πλην «της προ­στα­σί­ας της Αρμε­νί­ας, της δια­σφά­λι­σης των μειο­νο­τή­των (σ.σ. στις οποί­ες συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­νταν και οι ελλη­νι­κοί πλη­θυ­σμοί) και του αφο­πλι­σμού».16

5. Οσοι από τους Μικρα­σιά­τες επέ­ζη­σαν από τη σφα­γή και επέ­στρε­ψαν στην Ελλά­δα, δεν αντι­με­τω­πί­στη­καν ως «αλύ­τρω­τοι αδελ­φοί» αλλά ως ευκαι­ρία για νέα καπι­τα­λι­στι­κά κέρ­δη. Η προ­α­να­φε­ρό­με­νη έκδο­ση που επι­με­λή­θη­κε το Τμή­μα Ιστο­ρί­ας μιλά ανα­λυ­τι­κά τόσο για την περί­φη­μη «απο­κα­τά­στα­ση» των προ­σφύ­γων17 όσο και για τη γυναι­κεία και παι­δι­κή εργα­σία.18Εδώ παρα­θέ­του­με ενδει­κτι­κά μόνο τη δήλω­ση του Βενι­ζέ­λου ότι οι συμ­βά­σεις για την παι­δι­κή εργα­σία «ημε­λί­θη­σαν σκο­πί­μως»19.

Ηταν η φιλο­βα­σι­λι­κή αστι­κή παρά­τα­ξη ενα­ντί­ον της Μικρα­σια­τι­κής Εκστρα­τεί­ας και γι’ αυτό ταυ­τί­στη­κε με το ΚΚΕ;

Για έναν παρά­δο­ξο δικό του λόγο, πάλι κόντρα στα ιστο­ρι­κά ντο­κου­μέ­ντα, ο Αγτζί­δης αφή­νει να εννοη­θεί ότι η φιλο­βα­σι­λι­κή αστι­κή πολι­τι­κή παρά­τα­ξη τάχθη­κε ενα­ντί­ον της Μικρα­σια­τι­κής Εκστρα­τεί­ας, μόνο και μόνο επει­δή υιο­θέ­τη­σε δήθεν αντι­πο­λε­μι­κά συν­θή­μα­τα στις εκλο­γές του Νοέμ­βρη του 1920. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, η φιλο­βα­σι­λι­κή Ηνω­μέ­νη Αντι­πο­λί­τευ­σις προ­ώ­θη­σε το σύν­θη­μα «μικρά, αλλά έντι­μος Ελλάς», που υπο­νο­ού­σε τον τερ­μα­τι­σμό της εκστρα­τεί­ας, αλλά μόνο για εκλο­γο­θη­ρι­κούς λόγους. Γι’ αυτό ο Δ. Γού­να­ρης σε επι­στο­λή του προς στε­λέ­χη της παρά­τα­ξης ανέ­φε­ρε προεκλογικά:

«Οσο περισ­σό­τε­ρον και όσο βαθύ­τε­ρα είμε­θα εμπο­τι­σμέ­νοι με την ιδέ­αν της συναρ­μό­σε­ως των Ελλη­νι­κών συμ­φε­ρό­ντων προς τα συμ­φέ­ρο­ντα των Μεγά­λων Δυνά­με­ων εν τη Ανα­το­λή και όσο περισ­σό­τε­ρον είμε­θα πεπει­σμέ­νοι ότι πολ­λά σημεία συμ­πτώ­σε­ως αυτών υπάρ­χου­σι, ενδει­κνύ­ο­ντα την συναρ­μό­σιν ταύ­την, τόσο επι­τα­κτι­κώ­τε­ρον έχο­μεν το καθή­κον να δια­φυ­λά­ξω­μεν από πάσης παρε­ξη­γή­σε­ως την πολι­τι­κήν ταύ­την».20

Για τον ίδιο λόγο την επο­μέ­νη των εκλο­γών και της νίκης της Ηνω­μέ­νης Αντι­πο­λι­τεύ­σε­ως ο πρω­θυ­πουρ­γός Νίκος Καλο­γε­ρό­που­λος από το βήμα της Βου­λής δήλω­νε πως «η Ελλη­νι­κή Κυβέρ­νη­σις δε δύνα­ται να έχει άλλην αντί­λη­ψιν» από εκεί­νη που «ηφαρ­μό­σθει υπό της προ­κα­τό­χου Κυβερ­νή­σε­ως»21, ενώ ο βασι­λιάς Κων­στα­ντί­νος δια­τρά­νω­σε την αφο­σί­ω­σή του στα συμ­φέ­ρο­ντα της Ελλά­δας που «συνταυ­τί­ζο­νται προς τα συμ­φέ­ρο­ντα της Αντάντ».22

Στην πρά­ξη, λοι­πόν, η φιλο­βα­σι­λι­κή αστι­κή πολι­τι­κή παρά­τα­ξη συνέ­χι­σε και επέ­κτει­νε τη Μικρα­σια­τι­κή Εκστρατεία.

Εξάλ­λου, δια­χρο­νι­κά δεν είναι παρά­δο­ξο οι αστι­κές πολι­τι­κές δυνά­μεις να προ­σαρ­μό­ζουν τον λόγο τους στο συναί­σθη­μα των εργα­τι­κών — λαϊ­κών μαζών, τη στιγ­μή που δεν δια­τα­ράσ­σουν την εναρ­μό­νι­ση της πολι­τι­κής τους με τα καπι­τα­λι­στι­κά συμ­φέ­ρο­ντα. Ενδει­κτι­κά, μετά τη Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή, η βενι­ζε­λι­κή πολι­τι­κή παρά­τα­ξη από τη μια υπο­σχό­ταν στους πρό­σφυ­γες επι­στρο­φή στις πατρο­γο­νι­κές εστί­ες και απο­ζη­μί­ω­ση για τις περιου­σί­ες τους και από την άλλη ο ίδιος ο Βενι­ζέ­λος υπέ­γρα­ψε τις Συμ­φω­νί­ες Ειρή­νης με τον Τούρ­κο πρω­θυ­πουρ­γό Ινο­νού και μάλι­στα το 1934 πρό­τει­νε τον Κεμάλ για Νόμπελ Ειρή­νης (μάλ­λον δεν τον θεω­ρού­σε εθνι­κο­σο­σια­λι­στή, όπως ο οπα­δός του Αγτζίδης).

Ακρι­βώς επει­δή οι φιλο­βα­σι­λι­κοί και οι βενι­ζε­λι­κοί ταυ­τί­ζο­νταν στην προ­ά­σπι­ση των καπι­τα­λι­στι­κών συμ­φε­ρό­ντων, δεν μπο­ρού­σαν να μην ταυ­τί­ζο­νται και στη στά­ση τους απέ­να­ντι στο εργα­τι­κό — λαϊ­κό κίνη­μα και το ΣΕΚΕ. Ηδη από την άνοι­ξη του 1921 και ενώ η εργα­τι­κή — λαϊ­κή αντι­πο­λε­μι­κή δρά­ση κορυ­φω­νό­ταν23οι διώ­ξεις και η τρο­μο­κρα­τία στη Θεσ­σα­λο­νί­κη και στην ευρύ­τε­ρη περιο­χή της Μακε­δο­νί­ας24 συνέ­βα­λαν στην ανα­βο­λή του 3ου Συνε­δρί­ου του ΣΕΚΕ, το οποίο ανά­με­σα στα άλλα θα εξέ­τα­ζε και την προ­σχώ­ρη­ση του Κόμ­μα­τος στην Κομ­μου­νι­στι­κή Διε­θνή25. Στη συνέχεια:

«Το καλο­καί­ρι και το φθι­νό­πω­ρο του 1921 κυριο­λε­κτι­κά οργί­α­σε η τρο­μο­κρα­τία κατά των κομ­μα­τι­κών μελών. Οι φυλα­κί­σεις και οι ξυλο­δαρ­μοί των μελών και των οπα­δών του Κόμ­μα­τος είναι καθη­με­ρι­νοί, οι επι­δρο­μές κατά των κομ­μα­τι­κών γρα­φεί­ων οργα­νώ­νο­νται με το γνω­στό σύν­θη­μα των “αγα­να­κτι­σμέ­νων πολι­τών”. Η περιου­σία του Κόμ­μα­τος κατα­στρέ­φε­ται συστη­μα­τι­κά. Τυπο­γρα­φεία, εφη­με­ρί­δες, περιο­δι­κά κατά­σχο­νται και οι μικρές κομ­μα­τι­κές οργα­νώ­σεις δια­λύ­ο­νται».26

Και όταν πλέ­ον η ήττα του ελλη­νι­κού στρα­τού ήταν βέβαιη και η φιλο­βα­σι­λι­κή αστι­κή κυβέρ­νη­ση φοβό­ταν για το πού θα μπο­ρού­σε να οδη­γή­σει η εργα­τι­κή — λαϊ­κή αγα­νά­κτη­ση, συνέ­λα­βε όλη την ηγε­σία του ΣΕΚΕ και της ΓΣΕΕ.27

Ηταν η πολι­τι­κή του ΣΕΚΕ φιλοκεμαλική;

Σεπτέμ­βρης του 1920. Πανη­γυ­ρι­σμοί στο Πανα­θη­ναϊ­κό Στά­διο για τη Συν­θή­κη των Σεβρών και την ελλη­νι­κή κατο­χή στη Μικρά Ασία.

Ο Αγτζί­δης, ανα­πα­ρά­γο­ντας τα επι­χει­ρή­μα­τα της τότε φιλο­βα­σι­λι­κής αστι­κής κυβέρ­νη­σης και ακο­λου­θώ­ντας την πεπα­τη­μέ­νη του αστι­κού ιδε­ο­λο­γή­μα­τος της εθνι­κής ενό­τη­τας, θεω­ρεί κάθε άρνη­ση των συμ­φε­ρό­ντων των Ελλή­νων καπι­τα­λι­στών ως από­δει­ξη της ταύ­τι­σης με τα συμ­φέ­ρο­ντα της αντί­πα­λης αστι­κής τάξης. Γι’ αυτό ο Αγτζί­δης έχει το θρά­σος να χαρα­κτη­ρί­ζει την πολι­τι­κή του ΣΕΚΕ ως «πρω­τό­λεια δοσι­λο­γι­κή»28. Γι’ αυτό και θεω­ρεί κάθε αντι­πο­λε­μι­κό σύν­θη­μα ως αντι­μι­κρα­σια­τι­κό. Γι’ αυτό και τη φρά­ση του ανυ­πό­γρα­φου άρθρου του «Ριζο­σπά­στη» (που ο ίδιος απο­δί­δει — ποιος ξέρει για­τί; — στον Ν. Ζαχα­ριά­δη) «όχι μόνο δεν λυπη­θή­κα­με, αλλά και επι­διώ­ξα­με την αστι­κο­τσι­φλι­κά­δι­κη ήττα στη Μικρά Ασία» την παρου­σιά­ζει στρε­βλά ως «όχι μόνο δεν λυπη­θή­κα­με, αλλά και επι­διώ­ξα­με τη Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή»29.

Ομως το ΣΕΚΕ τότε θεω­ρού­σε την ήττα των εκα­τέ­ρω­θεν αστι­κών τάξε­ων ως προ­ϋ­πό­θε­ση της εξα­σφά­λι­σης των συμ­φε­ρό­ντων των εργα­τι­κών — λαϊ­κών δυνά­με­ων και της διά­σω­σης των Μικρα­σια­τών. Οπως έγρα­φε ο «Εργα­τι­κός Αγώ­νας» (επί­ση­μο όργα­νο του ΣΕΚΕ εκεί­νη την εποχή):

«Εις τη ράχη των χωρι­κών και των εργα­τών θα φορ­τω­θούν τα νέα βάρη του κατα­κτη­τι­κού πολέ­μου. Οσοι απ’ αυτούς δεν αφή­σουν τα κου­φά­ρια τους στις μακρυ­σμέ­νες εκτά­σεις της Μικράς Ασί­ας θα τ’ αφή­σουν στα χωρά­φια των τσι­φλι­κά­δων και εις τα εργο­στά­σια των εκμε­ταλ­λευ­τών. Μόνο όταν, απο­κτώ­ντας συνεί­δη­ση της τάξε­ώς των, μάθουν ότι οι εχθροί δεν είνε οι Τούρ­κοι δου­λο­πά­ροι­κοι και εργά­τες αλλ’ αυτοί ακρι­βώς που τους ανα­γκά­ζουν να πολε­μούν και να σκο­τώ­νο­νται στη Μικρά Ασία, και εκεί­νοι που ανα­γκά­ζουν τους Τούρ­κους χωρι­κούς και εργά­τες, οι καπι­τα­λι­σταί, τότε ενω­μέ­νοι με τους συντρό­φους τους Τούρ­κους κάτω από την ίδια σημαία της πραγ­μα­τι­κής ελευ­θε­ρί­ας, του Κομ­μου­νι­σμού, ας αγω­νι­στούν άλλη μια φορά. Η νίκη θα ‘ναι πραγ­μα­τι­κή».30

Το ίδιο θεω­ρεί το ΚΚΕ και σήμε­ρα, όταν λέει ότι η ήττα και της ρωσι­κής αστι­κής τάξης και της ουκρα­νι­κής αστι­κής τάξης και των ΝΑΤΟι­κών πατρώ­νων της είναι η μόνη προ­ϋ­πό­θε­ση για την ασφά­λεια και την ευη­με­ρία των ρωσι­κών και των ουκρα­νι­κών εργα­τι­κών — λαϊ­κών δυνά­με­ων. Αυτό επι­βε­βαιώ­νουν και τα ιστο­ρι­κά δεδο­μέ­να, αφού οι δύο λαοί που έζη­σαν αρμο­νι­κά τις δεκα­ε­τί­ες της σοσια­λι­στι­κής σοβιε­τι­κής εξου­σί­ας, σήμε­ρα αιμορ­ρα­γούν για τα καπι­τα­λι­στι­κά συμ­φέ­ρο­ντα. Το ίδιο επι­βε­βαιώ­θη­κε με τον πιο τρα­γι­κό τρό­πο την περί­ο­δο της Μικρα­σια­τι­κής Εκστρα­τεί­ας και Κατα­στρο­φής, όταν οι αντα­γω­νι­σμοί της ελλη­νι­κής και της τουρ­κι­κής αστι­κής τάξης και η εμπλο­κή τους με τους ενδοϊ­μπε­ρια­λι­στι­κούς αντα­γω­νι­σμούς είχαν τρα­γι­κές και μακρο­χρό­νιες συνέ­πειες για τις εργα­τι­κές — λαϊ­κές δυνά­μεις και των δύο χωρών. Και η ίδια θέση απο­κτά ιδιαί­τε­ρη επι­και­ρό­τη­τα αν ανα­λο­γι­στεί κανείς τη σημε­ρι­νή εμπλο­κή του ελλη­νι­κού και του τουρ­κι­κού αστι­κού κρά­τους στις ενδοϊ­μπε­ρια­λι­στι­κές αντιθέσεις.

Βέβαια, η τότε θέση του ΣΕΚΕ, αν και απο­τε­λού­σε συνέ­πεια της ακτι­νο­βο­λί­ας της Οκτω­βρια­νής Σοσια­λι­στι­κής Επα­νά­στα­σης και της στά­σης των μπολ­σε­βί­κων απέ­να­ντι στον Α’ Παγκό­σμιο ιμπε­ρια­λι­στι­κό Πόλε­μο, που προ­σα­να­τό­λι­ζε στην αντι­με­τώ­πι­ση της πολε­μι­κής σύγκρου­σης των δύο αστι­κών τάξε­ων από τη σκο­πιά των συμ­φε­ρό­ντων της εργα­τι­κής τάξης και των λαϊ­κών στρω­μά­των, δεν ήταν απο­τέ­λε­σμα της προ­σχώ­ρη­σής του στην Κομ­μου­νι­στι­κή Διε­θνή. Το ΣΕΚΕ προ­σχώ­ρη­σε στην Κομ­μου­νι­στι­κή Διε­θνή αφού μετο­νο­μά­στη­κε σε ΚΚΕ (σε αντί­θε­ση με όσα ισχυ­ρί­ζε­ται ο Αγτζί­δης) δυο χρό­νια μετά τη Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή. Αντί­θε­τα, στην πιο κρί­σι­μη περί­ο­δο της Μικρα­σια­τι­κής Εκστρα­τεί­ας, όταν υπό την πίε­ση των εργα­τι­κών — λαϊ­κών κινη­το­ποι­ή­σε­ων εμφα­νί­στη­καν σημά­δια απο­στα­θε­ρο­ποί­η­σης της καπι­τα­λι­στι­κής εξου­σί­ας, στο εσω­τε­ρι­κό του Κόμ­μα­τος επι­κρά­τη­σαν οι ρεφορ­μι­στι­κές δυνά­μεις που ευνο­ή­θη­καν από την απο­διάρ­θρω­ση των Κομ­μα­τι­κών Οργα­νώ­σε­ων λόγω της γενι­κής επι­στρά­τευ­σης και της κρα­τι­κής κατα­στο­λής. Οι ρεφορ­μι­στι­κές δυνά­μεις δεν επι­θυ­μού­σαν την προ­σχώ­ρη­ση του ΣΕΚΕ στην Κομ­μου­νι­στι­κή Διε­θνή και περιο­ρί­στη­καν στα συν­θή­μα­τα του τερ­μα­τι­σμού του πολέ­μου και του αφο­πλι­σμού, τα οποία δεν ευνό­η­σαν τη γενί­κευ­ση και τη ριζο­σπα­στι­κο­ποί­η­ση των εστιών αντί­στα­σης ενά­ντια στην καπι­τα­λι­στι­κή εξου­σία.31

Ετσι και αλλιώς, ενά­ντια στην αστι­κή του τάξη στρε­φό­ταν και το πρό­σφα­τα ιδρυ­μέ­νο Κομ­μου­νι­στι­κό Κόμ­μα Τουρ­κί­ας, που ήταν συν­δε­δε­μέ­νο με την Κομ­μου­νι­στι­κή Διε­θνή. Γι’ αυτό και τον Γενά­ρη του 1921, ο Κεμάλ διέ­τα­ξε τη δολο­φο­νία του επι­κε­φα­λής του, Μου­στα­φά Σουπ­χί, και 14 ακό­μα ηγε­τι­κών στε­λε­χών του, καθώς και τη φυλά­κι­ση ή τον εξο­ρι­σμό πολ­λών ακό­μα μελών και στε­λε­χών του.32 Λίγο έως πολύ, όπως και οι Ελλη­νες αστοί πολι­τι­κοί, κατη­γο­ρού­σε τους κομ­μου­νι­στές για εθνοπροδοσία.

Υπό αυτές τις συν­θή­κες, οι Ελλη­νες και Τούρ­κοι καπι­τα­λι­στές βγή­καν αλώ­βη­τοι από τη Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή. Οσον αφο­ρά τους Ελλη­νες καπι­τα­λι­στές, μπο­ρεί να μην είχαν τα προσ­δο­κώ­με­να οικο­νο­μι­κά και γεω­πο­λι­τι­κά κέρ­δη (τα μόνα που ρίσκα­ραν στον πόλε­μο, τη στιγ­μή που οι εργα­τι­κές — λαϊ­κές δυνά­μεις ρίσκα­ραν τη ζωή τους και το μέλ­λον το δικό τους και των παι­διών τους), αλλά μετέ­τρε­ψαν την εξα­θλί­ω­ση των προ­σφύ­γων, για την οποία ευθύ­νο­νταν, σε ευκαι­ρία για νέα καπι­τα­λι­στι­κά κέρ­δη. Γλα­φυ­ρά παρου­σί­α­σε την κατά­στα­ση της επο­χής ο Νίκος Μπελογιάννης:

«Οι βιο­μή­χα­νοι βρή­κα­νε φθη­νά εργα­τι­κά χέρια, οι κάθε λογής προ­μη­θευ­τές μονα­δι­κή ευκαι­ρία για να που­λή­σουν ό,τι σάπιο και άχρη­στο πράγ­μα είχαν, οι πολι­τι­κά­ντη­δες και η Εθνο­τρά­πε­ζα έκα­ναν τις μπά­ζες τους με την ανταλ­λα­γή και την απο­κα­τά­στα­ση, οι προ­σφυ­γο­πα­τέ­ρες βρή­κα­νε δου­λειές με φού­ντες, οι βενι­ζε­λι­κοί ψήφους (…), οι σωμα­τέ­μπο­ροι πηδού­σαν από τη χαρά τους, οι γκαρ­σο­νιέ­ρες στο­λί­στη­καν με τις όμορ­φες αλλά άτυ­χες κοπέ­λες που η προ­σφυ­γιά τις έρι­ξε γδυ­τές και απρο­στά­τευ­τες στο δρό­μο και η Λαϊ­κή Τρά­πε­ζα του μεγά­λου τοκο­γλύ­φου Λοβέρ­δου, που ήταν προ­στα­τευό­με­νη της Εθνι­κής, μόλις ήρθαν οι πρό­σφυ­γες πρό­σθε­σε — ανά­με­σα στις άλλες δου­λειές της — και τα δάνεια με ενέ­χυ­ρο τιμαλ­φών και επί­πλων ακό­μα. Με αυτό τον τρό­πο γδύ­σα­νε την προ­σφυ­γιά παίρ­νο­ντας τους για ένα κομ­μά­τι ψωμί όλα τα χρυ­σά κει­μή­λια που οι ξερι­ζω­μέ­νοι πλη­θυ­σμοί είχαν κατα­φέ­ρει να πάρουν μαζί τους. Οι αγιο­γδύ­τες φτά­σα­νε ακό­μα στο σημείο να αγο­ρά­σουν από τους πρό­σφυ­γες ακό­μα και εικο­νί­σμα­τα μεγά­λης αξί­ας για λίγες πεντα­ρο­δε­κά­ρες. Ποιος μπο­ρεί να αρνη­θεί ότι η μικρα­σια­τι­κή κατα­στρο­φή δε στά­θη­κε στο τέλος-τέλος ένα ευτυ­χές γεγο­νός για την κυρί­αρ­χη τάξη της χώρας μας;».33

Από την άλλη πλευ­ρά, οι εργα­τι­κές — λαϊ­κές δυνά­μεις μετά τα βάρη του ιμπε­ρια­λι­στι­κού πολέ­μου κλή­θη­καν να σηκώ­σουν τα βάρη της ιμπε­ρια­λι­στι­κής ειρή­νης. Κάτω από αυτές τις συν­θή­κες και με τη συμ­βο­λή της επί­μο­νης και πρω­το­πό­ρας δρά­σης του ΚΚΕ, οι πρό­σφυ­γες εργά­τες και αγρό­τες, όταν συνει­δη­το­ποί­η­σαν την ταξι­κή τους θέση, συνα­ντή­θη­καν με τους γηγε­νείς στους μεγά­λους ταξι­κούς αγώ­νες του μεσο­πο­λέ­μου και στη συνέ­χεια μετέ­τρε­ψαν τις γει­το­νιές τους σε κάστρα της ΕΑΜι­κής Αντί­στα­σης και αργό­τε­ρα σε αιμο­δό­τες του Δημο­κρα­τι­κού Στρα­τού Ελλά­δας. Αυτό το μαζι­κό πέρα­σμα των φτω­χών προ­σφύ­γων με το ΚΚΕ φυσι­κά παρα­τί­θε­ται ασχο­λί­α­στο από τον Αγτζί­δη, μιας και ακυ­ρώ­νει την ουσία των επι­χει­ρη­μά­των του.

Τι και­νού­ριο κομί­ζει ο Βλά­σης Αγτζίδης;

Το επι­χεί­ρη­μα ότι οι κομ­μου­νι­στές ήταν υπεύ­θυ­νοι για την ήττα της Μικρα­σια­τι­κής Εκστρα­τεί­ας δεν είναι και­νού­ριο. Αυτό υπο­στή­ρι­ζε η φιλο­βα­σι­λι­κή «Καθη­με­ρι­νή», στις 25 Αυγούστου/ 7 Σεπτέμ­βρη 1922, δηλα­δή λίγο πριν ο ελλη­νι­κός στρα­τός εγκα­τα­λεί­ψει τη Σμύρ­νη και μαζί τους ελλη­νι­κούς πλη­θυ­σμούς της πόλης.34Το ίδιο επα­νέ­λα­βε ο φιλο­βα­σι­λι­κός Ιωάν­νης Μετα­ξάς δύο μέρες αργό­τε­ρα.35 Από τότε, η πρό­θε­ση να απο­κα­θαρ­θεί η αστι­κή εξου­σία από τις ευθύ­νες της για τη Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή, φορ­τώ­νο­ντας τα εγκλή­μα­τά της (ενα­ντί­ον του ελλη­νι­κού και τουρ­κι­κού λαού) στους ταξι­κούς της αντι­πά­λους, έχει επα­να­λη­φθεί πολ­λές φορές. Φυσι­κά, από την πτώ­ση της δικτα­το­ρί­ας και έπει­τα, υπό το βάρος των ιστο­ρι­κών τεκ­μη­ρί­ων και του εργα­τι­κού — λαϊ­κού κινή­μα­τος, αυτή η ανά­λυ­ση συνέ­χι­σε να ανα­πα­ρά­γε­ται μόνο σε διά­φο­ρες ακρο­δε­ξιές, φιλο­βα­σι­λι­κές και φιλο­χου­ντι­κές φυλ­λά­δες, που βέβαια δεν δια­θέ­τουν τη φαντα­σία του Αγτζί­δη, ώστε να υπο­στη­ρί­ξουν ότι το ΣΕΚΕ ταυ­τί­στη­κε με τη φιλο­βα­σι­λι­κή αστι­κή πολι­τι­κή παράταξη.

Με αυτή την έννοια, το επι­χεί­ρη­μα, που πάντα ανα­πα­ρά­γε­ται χωρίς χρή­ση ιστο­ρι­κών πηγών ή μέσα από τη δια­στρέ­βλω­σή τους, δεν είναι και­νού­ριο. Το και­νού­ριο είναι ότι επα­να­λαμ­βά­νε­ται από κάποιον που ανή­κει πολι­τι­κά στον ΣΥΡΙΖΑ, η εφη­με­ρί­δα του οποί­ου φιλο­ξέ­νη­σε άρθρο του Βλά­ση Αγτζί­δη, όπου και επα­να­λαμ­βά­νει — αν και με πιο προ­σε­κτι­κή δια­τύ­πω­ση — το επι­χεί­ρη­μα: «Η σφα­γή της Σμύρ­νης είναι ένα γεγο­νός που απο­σιω­πή­θη­κε συνει­δη­τά στην Ελλά­δα τόσο από τις δυνά­μεις της εξου­σί­ας όσο και από την όποια αντι­πο­λί­τευ­ση».36 Ετσι, όπως επα­νει­λημ­μέ­να έχει συμ­βεί ιστο­ρι­κά, ο παρα­δο­σια­κός αντι­κομ­μου­νι­σμός, ανα­βα­πτι­σμέ­νος στην κολυμ­βή­θρα της σοσιαλ­δη­μο­κρα­τί­ας, αξιώ­νει αρι­στε­ρό προ­σω­πείο και επο­μέ­νως αντικειμενικότητα.

Στην ίδια κατεύ­θυν­ση κινεί­ται και η καταγ­γε­λία του ΚΚΕ για ιστο­ρι­κό ανα­θε­ω­ρη­τι­σμό, που δεν απο­τε­λεί ένα κάποιο γλωσ­σι­κό ολί­σθη­μα του Αγτζί­δη. Ως ανα­θε­ω­ρη­τές της Ιστο­ρί­ας έχουν επι­κρα­τή­σει να λέγο­νται οι αστοί ιστο­ρι­κοί που αμφι­σβη­τούν τις ναζι­στι­κές θηριω­δί­ες και ειδι­κό­τε­ρα το Ολο­καύ­τω­μα των Εβραί­ων. Ο Αγτζί­δης λοι­πόν επι­χει­ρεί να ταυ­τί­σει το ΚΚΕ μαζί τους, ανα­πα­ρά­γο­ντας λίγο έως πολύ το ιδε­ο­λό­γη­μα των δύο άκρων.

Αν, όμως, ενδια­φε­ρό­ταν πραγ­μα­τι­κά να ανα­με­τρη­θεί με τον ιστο­ρι­κό ανα­θε­ω­ρη­τι­σμό, θα έπρε­πε να στρέ­ψει το βλέμ­μα του και πάλι στον πολι­τι­κό του χώρο. Στις κομ­μα­τι­κές εκδη­λώ­σεις του ΣΥΡΙΖΑ θα έβρι­σκε καλε­σμέ­νο τον Νίκο Μαραν­τζί­δη, που ειδι­κεύ­ε­ται στο ξέπλυ­μα των ναζι­στι­κών θηριω­διών των Ταγ­μά­των Ασφα­λεί­ας. Κάτι θα είχε να του πει και για πρω­τό­λειους και για ώρι­μους δοσίλογους.

Παρα­πο­μπές:

1. Βλά­σης Αγτζί­δης, «Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή: Ο ιστο­ρι­κός ανα­θε­ω­ρη­τι­σμός έναν αιώ­να μετά», spress.gr, 24.9.2022

2. Βλά­σης Αγτζί­δης, «Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή: Τα δικά μας Μπά­μπι Γιαρ», slpress.gr, 5.10.2022

3. «Βλά­σης Αγτζί­δης: Κίν­δυ­νος για την προ­σφυ­γι­κή ιστο­ρι­κή μνή­μη οι σημε­ρι­νές ανα­θε­ω­ρη­τι­κές τάσεις», pontosnews.gr, 8.10.2022

4. Βλά­σης Αγτζί­δης, «Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή: Ο ιστο­ρι­κός ανα­θε­ω­ρη­τι­σμός έναν αιώ­να μετά», spress.gr, 24.9.2022

5. Slpress.gr, 13.10.2022

6. Ανα­στά­ση Γκί­κα, «Οι λαοί στη μέγ­γε­νη των “εθνι­κών” αστι­κών επι­διώ­ξε­ων και των ιμπε­ρια­λι­στι­κών αντα­γω­νι­σμών» στο: Τμή­μα Ιστο­ρί­ας της ΚΕ του ΚΚΕ (επιμ.), «1922. Ιμπε­ρια­λι­στι­κή Εκστρα­τεία και Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή», εκδ. «Σύγ­χρο­νη Επο­χή», Αθή­να, 2022, σελ. 69.

7. «Ριζο­σπά­στης», 18.3.2007

8. «Ριζο­σπά­στης», 5.8.2007

9. Βλά­ση Αγτζί­δη, «Εκα­τό χρό­νια πριν στην Ιωνία», «Η Αυγή», 25 Σεπτεμ­βρί­ου 2022

10. Εφη­με­ρίς της Κυβερ­νή­σε­ως, τεύχ. Α΄, αρ. φυλ. 119, 20.7.1922

11. Ανα­στά­ση Γκί­κα, ό.π., σελ. 39

12. Στέ­φα­νος Στε­φά­νου (επιμ.), «Τα κεί­με­να του Ελευ­θε­ρί­ου Βενι­ζέ­λου», τόμ. Β’. εκδ. «Λέσχη Φιλε­λευ­θέ­ρων — Μνή­μη Ελ. Βενι­ζέ­λου», Αθή­να, 1982, σελ. 200

13. Τμή­μα Ιστο­ρί­ας της ΚΕ του ΚΚΕ, «Το ΣΕΚΕ για την Ιμπε­ρια­λι­στι­κή Εκστρα­τεία. Η πρώ­τη μεγά­λη δοκι­μα­σία του νεα­ρού κόμ­μα­τος», στο Τμή­μα Ιστο­ρί­ας της ΚΕ του ΚΚΕ (επιμ.), ό.π., σελ. 105–107

14. Αρχείο ΔΙΣ, Φάκε­λος 264, Υπο­φά­κε­λος Ε’, Βενι­ζέ­λος προς Νίδερ, 18/31.5.1919.

15. Paul Helmreich, From Paris to Sevres, Ohio University Press, Columbus, 1974, pp. 316–318.

16. Μου­σείο Μπε­νά­κη, Αρχείο Ε. Βενι­ζέ­λου, Φάκε­λος 27/6, Πρα­κτι­κό σχε­τι­κά με την εφαρ­μο­γή της Ειρη­νευ­τι­κής Συμ­φω­νί­ας με την Τουρ­κία, 20.4.1920

17. Ανα­στά­ση Γκί­κα και Στρα­τή Δου­νιά, «Οι συν­θή­κες ζωής και εργα­σί­ας των προ­σφύ­γων κατά τη λεγό­με­νη “απο­κα­τά­στα­ση”. Τα πρώ­τα βήμα­τα στους ταξι­κούς αγώνες»

18. Τμή­μα της ΚΕ του ΚΚΕ για την Ισο­τι­μία και τη Χει­ρα­φέ­τη­ση της Γυναί­κας, «Οι γυναί­κες εργά­τριες πρόσφυγες»

19. Αντώ­νης Λιά­κος, «Εργα­σία και πολι­τι­κή στην Ελλά­δα του Μεσο­πο­λέ­μου», εκδ. Ιδρύ­μα­τος Ερευ­νας και Παι­δεί­ας της Εμπο­ρι­κής Τρά­πε­ζας της Ελλά­δας, Αθή­να, 1993, σελ. 292

20. Οπως παρα­τί­θε­ται στο Δοκί­μιο Ιστο­ρί­ας του ΚΚΕ, τόμ. Α2, εκδ. «Σύγ­χρο­νη Επο­χή», Αθή­να, 2018, σελ. 144.

21. Πρα­κτι­κά των Συνε­δριά­σε­ων της Γ’ εν Αθή­ναις Συντα­κτι­κής των Ελλή­νων Συνε­λεύ­σε­ως (1920–1921), εκδ. «Εθνι­κό Τυπο­γρα­φείο», Αθή­ναι, 1921, σελ. 55

22. «Εμπρός», 25.11.1920

23. Γιώρ­γος Χρα­νιώ­της, «Λαϊ­κή αντι­πο­λε­μι­κή δια­μαρ­τυ­ρία και εργα­τι­κό — κομ­μου­νι­στι­κό κίνη­μα, 1919–1922» στο Τμή­μα Ιστο­ρί­ας της ΚΕ του ΚΚΕ (επιμ.), ό.π., σελ. 161–191.

24. «Ριζο­σπά­στης», 21.4.1921

25. Τμή­μα Ιστο­ρί­ας της ΚΕ του ΚΚΕ, «Το ΣΕΚΕ για την Ιμπε­ρια­λι­στι­κή Εκστρα­τεία. Η πρώ­τη μεγά­λη δοκι­μα­σία του νεα­ρού κόμ­μα­τος», στο Τμή­μα Ιστο­ρί­ας της ΚΕ του ΚΚΕ (επιμ.), ό.π., σελ. 107

26. Γιώρ­γης Ν. Κατσού­λης, «Ιστο­ρία του Κομ­μου­νι­στι­κού Κόμ­μα­τος Ελλά­δας», τόμ. Α’, εκδ. «Νέα Σύνο­ρα», Αθή­να, 1976, σελ. 234–235

27. Δημή­τρης Λιβιε­ρά­τος, «Το ελλη­νι­κό εργα­τι­κό κίνη­μα (1918–1923)», εκδ. «Καρα­νά­ση», Αθή­να, 1976, σελ. 100–101

28. Βλά­σης Αγτζί­δης, «“Οχι μόνο δεν λυπη­θή­κα­με, αλλά και επι­διώ­ξα­με τη Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή” — με τα λόγια του ΚΚΕ», slpress.gr, 13.10.2022.

29. Βλά­σης Αγτζί­δης, «“Οχι μόνο δεν λυπη­θή­κα­με, αλλά και επι­διώ­ξα­με τη Μικρα­σια­τι­κή Κατα­στρο­φή” — με τα λόγια του ΚΚΕ», slpress.gr, 13.10.2022

30. «Εργα­τι­κός Αγών», 18.7.1921

31. Τμή­μα Ιστο­ρί­ας της ΚΕ του ΚΚΕ, «Το ΣΕΚΕ για την Ιμπε­ρια­λι­στι­κή Εκστρα­τεία. Η πρώ­τη μεγά­λη δοκι­μα­σία του νεα­ρού κόμ­μα­τος», στο Τμή­μα Ιστο­ρί­ας της ΚΕ του ΚΚΕ (επιμ.), ό.π., σελ. 128–133

32. Κώστα Σκο­λα­ρί­κου — Κώστα Τζιά­ρα, «Στοι­χεία απο­στα­θε­ρο­ποί­η­σης της αστι­κής εξου­σί­ας κατά την ήττα της Μικρα­σια­τι­κής Εκστρα­τεί­ας» στο Τμή­μα Ιστο­ρί­ας της ΚΕ του ΚΚΕ (επιμ.), ό.π., σελ. 212

33. Νίκος Μπε­λο­γιάν­νης, «Το ξένο κεφά­λαιο στην Ελλά­δα», εκδ. «Σύγ­χρο­νη Επο­χή», Αθή­να, 1998, σελ. 185

34. Γιά­νης Κορ­δά­τος, «Μεγά­λη Ιστο­ρία της Ελλά­δας», τόμ. ΧΙΙΙ, εκδ. «20ός Αιώ­νας», Αθή­να, 1957, σελ. 575–576

35. Αλέ­ξαν­δρος Κοτζιάς, «Η δίκη των έξι», εκδ. ΔΟΛ, Αθή­να, χ.χ., σελ. 19.

36. Βλά­ση Αγτζί­δη, «Εκα­τό χρό­νια πριν στην Ιωνία», «Η Αυγή», 25 Σεπτεμ­βρί­ου 2022

Πηγή: Ριζο­σπά­στης.

Αλή­θειες και ψέμα­τα για το λιμό στην Ουκρα­νία, Νίκος Μόττας

Μοι­ρα­στεί­τε το:

Μετάβαση στο περιεχόμενο