Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Facebooktwitterrssyoutube
slogan

«Ο Χικμέτ στην Ελλάδα», για να γνωρίσουμε τον Τούρκο κομμουνιστή ποιητή

Ηρακλής Κακαβάνης

«Ο αγαπημένος μας Ναζίμ με τα γαλάζια μάτια»

Ο Χικμέτ στην Ελλάδα

Εκδόσεις Aτέχνως, Αθήνα 2020, σχ. 0,21 Χ 0,14 εκατ., σελ. 98

Παρουσιάζει ο Θανάσης Ν. Καραγιάννης //

Τα τελευταία χρόνια, όσοι ενδιαφέρονται για φιλολογικά και ιδεολογικά ζητήματα, που αφορούν τη γείτονα Τουρκία, είχαν την ευκαιρία να μάθουν πολλά για ένα φιλέλληνα και διεθνιστή κομμουνιστή τούρκο ποιητή, δραματουργό και συγγραφέα, τον Ναζίμ Χικμέτ (1902-1961), ο οποίος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, έζησε στην Κωνσταντινούπολη τα εφηβικά του χρόνια και πέθανε στη Μόσχα. Έναν άνθρωπο, ο οποίος για τις φιλειρηνικές, δημοκρατικές και πανανθρώπινες ιδέες του βασανίστηκε, φυλακίστηκε, εξορίστηκε, αλλά κράτησε την αξιοπρέπεια, την ανθρωπιά του και την κοινωνική και ταξική αγωνιστικότητά του για μια άλλη δίκαιη κοινωνία ως το θάνατό του.

Το 2014 το περ. «Θέματα Παιδείας» (αρ. τεύχ. 53-56/2013-2014) κυκλοφόρησε ένα πλούσιο ειδικό τεύχος, αφιερωμένο στο έργο του, με αξιόλογες μελέτες και μεταφράσεις έργων του Ν. Χικμέτ και το 2016 κυκλοφόρησε πολυτελής τόμος από τις εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή με τα Πρακτικά του Συνεδρίου, που πραγματοποίησε η ΚΕ του ΚΚΕ στις 13-14.6.2015, με τίτλο: «Ναζίμ Χικμέτ: Για να γενούνε τα σκοτάδια λάμψη». Το ενλόγω συνέδριο παρείχε πολύ ενδιαφέροντα και σημαντικά επιστημονικά δοκίμια και μελέτες για το έργο του Ν. Χικμέτ.

Ο φιλόλογος, δημοσιογράφος και συγγραφέας Ηρακλής Κακαβάνης, που διευθύνει το ηλεκτρονικό περιοδικό «Ατέχνως», ίδρυσε πρόσφατα ομώνυμες εκδόσεις, από τις οποίες κυκλοφόρησε και το παρουσιαζόμενο βιβλίο, με πυκνή και ενδιαφέρουσα ύλη, προϊόν έρευνας του συγγραφέα του.

Η συμβολή του συγγραφέα/μελετητή και που αποτυπώνεται εδώ έγκειται στα εξής ζητήματα:

Α)  Μας πληροφορεί για την πρώτη γνωριμία του ελληνικού κοινού σχετικά με τον τούρκο ποιητή Ναζίμ Χικμέτ και το έργο του

Β) Μας ενημερώνει για τις δημοσιεύσεις έργων του ποιητή στην ημερήσιο και περιοδικό τύπο της χώρας μας από τον Μεσοπόλεμο μέχρι τη Δικτατορία των Συνταγματαρχών (1967)

Γ) Καταγράφει δημοσιευμένες στον τύπο κριτικές για το έργο του ποιητή

Δ) Αναφέρεται στην υποστήριξη που έτυχαν έλληνες αντιστασιακοί λογοτέχνες από μέρους του Χικμέτ, κατά την εξορία τους από το αστικό αντιδημοκρατικό καθεστώς της μεταπολεμικής περιόδου στη χώρα μας, αλλά και κατά την περίοδο της Δικατορίας

Ε) Αναφέρεται στη ζωή, στις πολιτικές διώξεις και στο έργο του Χικμέτ, με συνοπτικό τρόπο, σε συνεντεύξεις του, στην αλληλογραφία του με έλληνες διανοούμενους κ.λπ.

ΣΤ) Μας παρουσιάζει όλες τις εκδόσεις έργων του Χικμέτ στη μεταδικτατορική περίοδο (1975) μέχρι το 2011, καθώς και σε εκδομένες μελέτες, μαρτυρίες και αφιερώσεις στον ποιητή

Ζ) Στο κυρίως μέρος αναφέρεται στην πρόσληψη του Χικμέτ στην Ελλάδα. Σε υποκεφάλαια αναφέρεται α) στο Επιστημονικό Συνέδριο που διοργάνωσε η ΚΕ του ΚΚΕ, στις 13-14.6.2015, για το έργο του και β) για την πρόσληψη του έργου του Χικμέτ στο θέατρο και στη μουσική

Η) Στο τέλος του βιβλίου παραθέτει ένα πολύ ενδιαφέρον και χρήσιμο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ με ποιήματα του Χικμέτ, κριτικές, άρθρα και δοκίμια για το έργο του, τα οποία ο Ηρ. Κακαβάνης συγκέντρωσε, μετά από έρευνά του σε παλιές εφημερίδες και περιοδικά. Θα ήταν σχεδόν ακατόρθωτο ή θα απαιτούσε πολύ χρόνο και μόχθο για να βρουν οι ενδιαφερόμενοι όλα αυτά τα κείμενα. Τον ευχαριστούμε που μας τα προσφέρει συγκεντρωμένα.

Είναι μεγάλη ευκαιρία να γνωρίσουν κάποιοι αυτόν το σημαντικό πνευματικό άνθρωπο, τον ακραιφνή κομμουνιστή, ανθρωπιστή, διεθνιστή, κοινωνικό αγωνιστή, φιλειρηνιστή ποιητή, πεζογράφο και θεατρικό συγγραφέα Ναζίμ Χικμέτ, που τόσο αγαπούσε την Ελλάδα και όλους τους ανθρώπους του μόχθου, διαβάζοντας το εν  λόγω ενημερωτικό βιβλίο, που μαζί με τα προαναφερθέντα Αφιερώματα, ανοίγει δρόμους για περαιτέρω μελέτη του έργου του. Ένα έργο, που μας υπενθυμίζει το καθήκον που έχουμε όλοι μας για τη διάδοσή του. Ένα έργο, που συμβάλλει στην εδραίωση της ταξικής μας συνείδησης για το συλλογικό αγώνα, που θα φέρει την Ανατολή ενός Νέου Κόσμου, Δίκαιου και Ανθρώπινου.

………………….

Θα σημειώσω επιλογικά μόνο μια μικρή μου παρατήρηση, η οποία ουδόλως μειώνει την αξία του βιβλίου. Αντιθέτως, αποδεικνύει ότι η έρευνα και η μελέτη κάθε επιστημονικού θέματος εξελίσσεται θετικά με καλοπροαίρετες παρατηρήσεις και με την παράθεση νέων στοιχείων. Άλλωστε, όπως έλεγε, αν δεν κάνω λάθος, ο ποιητής Βακχυλίδης (518-452 π. Χ.): «Έκαστος εξ ετέρου σοφός τω τε πάλαι τω τε νυν». Έτσι, όλοι μας γινόμαστε σοφότεροι από τα λόγια, τα γραπτά, τις έρευνες και τις μελέτες των άλλων. Έτσι και ο φίλος και συνοδοιπόρος Ηρακλής Κακαβάνης, αυτός ο αξιόλογος ερευνητής, μελετητής και συγγραφέας.

Στη σελ. 16 του βιβλίου, ο συγγραφέας του υποθέτει ότι το ψευδώνυμο «ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ», με το οποίο υπογράφει ο συντάκτης το κείμενό του: «Για να γνωρίσουμε τους δικούς μας. Ναζίμ Χικμέτ. Τούρκος Επαναστάτης Ποιητής» (παρατίθεται στο παρόν βιβλίο, στις σελ. 42-46), που είχε δημοσιευθεί στο περ. «ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΙ» (Νοέμ. 1931), ανήκει στον Πέτρο Πικρό.

Από περιέργεια αναζήτησα την επαλήθευση αυτής της υπόθεσης στη θαυμάσια και εμπεριστατωμένη διδακτορική διατριβή του φίλου και συνοδοιπόρου στα γράμματα Γιάννη Δ. Μπάρτζη,  Πέτρος Πικρός. Στράτευση, Αντιπαραθέσεις, Πικρίες στη Λογοτεχνία του Μεσοπολέμου, Εκδοτικός Οίκος Αντ. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 2006, σσ. 660. Δε βρήκα τίποτα σχετικό. Επικοινώνησα και με το συγγραφέα του, ο οποίος με διαβεβαίωσε ότι ο Πικρός δε χρησιμοποίησε αυτό το ψευδώνυμο. Ίσως, κρύβεται κάποιος άλλος πίσω απ’ αυτό, μου είπε.

Στη συνέχεια, συμβουλεύτηκα το βιβλίο του Κυριάκου Ντελόπουλου, Νεοελληνικά Φιλολογικά Ψευδώνυμα. 1800-1981. ΕΛΙΑ, Αθήνα 1983, το οποίο με έχει βοηθήσει αρκετές φορές. Το ψευδώνυμο, λοιπόν, «Αναπληρωτής» χρησιμοποιήθηκε από τρεις λογοτέχνες: Μανόλης Αναγνωστάκης, Όμηρος Ευελπίδης και Αδαμάντιος Δ. Παπαδήμας.

Σε σύντομη τηλεφωνική «συνδιάσκεψη» με τον Γιάννη Δ. Μπάρτζη, και το αμέριστο ενδιαφέρον του ν’ ασχοληθεί πριν από το τηλεφώνημά μας, καταλήξαμε σε μια νέα υπόθεση: Ότι ενδέχεται το εν λόγω ψευδώνυμο ν’ ανήκει στον Αδαμάντιο Δ. Παπαδήμα, συγκαιρινό του Π. Πικρού, ο οποίος δε διατηρούσε καλές σχέσεις μαζί του – είχαν δημόσια διαπληκτιστεί, όπως αναφέρεται με στοιχεία στη διατριβή του Γιάννη Δ. Μπάρτζη, αν και συνευρέθηκαν με δημοσιεύματά τους σε άλλα έντυπα του Μεσοπόλεμου. Ενδέχεται, λοιπόν, κατ’ εξαίρεση να δημοσίευσε το κείμενό του για τον Χικμέτ στους «Πρωτοπόρους» με το ψευδώνυμο «ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ». Ίσως, να συμβάλλαμε στο ελάχιστο στην έρευνα για την αποκάλυψη του ονόματος που βρίσκεται πίσω απ’ αυτό το ψευδώνυμο. Ευχαριστούμε δε τον Ηρακλή Κακαβάνη που «μας έβαλε σε μπελάδες» με την υπόθεση που έκανε, αν και πολύ μας αρέσουν αυτοί «οι μπελάδες»… Είναι το οξυγόνο μας…

«Ο Χικμέτ στην Ελλάδα», του Ηρακλή Κακαβάνη