Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Facebooktwitterrssyoutube
slogan

Σαν σήμερα, το 1789, κατά τη διάρκεια της γαλλικής επανάστασης, εθνικοποιείται η περιουσία της γαλλικής εκκλησίας

Γράφει ο Αλέκος Χατζηκώστας //

Η Γαλλική (Αστική) Επανάσταση προκάλεσε πλήθος μεταρρυθμίσεων κοινωνικού και οικονομικού χαρακτήρα: κατάργηση των φεουδαρχικών προνομίων των ευγενών και του κλήρου περαιτέρω εξασφάλιση σειράς αστικών δικαιωμάτων (ανεξιθρησκία, ελευθερία του Τύπου, ελευθερία έκφρασης κ.ά).

Ήδη με το Σύνταγμα του 1791 , αρμοδιότητες της «εγκόσμιας ζωής» του πολίτη που έως τότε ανήκαν στην εκκλησία , όπως η παιδεία , η κοινωνική πρόνοια και η περίθαλψη , θεωρούνται πλέον υπηρεσίες του κράτους προς τους πολίτες. Ο κοσμικός προσανατολισμός της πολιτείας ενισχύεται με την απόφαση της Εθνικής Συντακτικής Συνέλευσης να εθνικοποιήσει και να δημοπρατήσει την εκκλησιαστική περιουσία. Στο ίδιο πνεύμα , με την ψήφιση του «πολιτικού συντάγματος» του κλήρου , οι κληρικοί μετατρέπονται σε δημόσιους λειτουργούς , οφείλουν πίστη στο Σύνταγμα και τους νόμους και περιορίζονται αποκλειστικά στα καθήκοντα που αφορούν την θεία λατρεία.

Οι εκφραστές της Γαλλικής Επανάστασης στο σύνολό τους θεωρούσαν ότι η εκκλησία στήριζε και διαιώνιζε το φεουδαρχικό και απολυταρχικό καθεστώς και επομένως έκριναν απαραίτητη την «λαϊκοποίηση» του κράτους.

Στις 10 Σεπτέμβρη του 1792 κατασχέθηκαν υπέρ του κράτους τα ιερά σκεύη των εκκλησιών, διότι αποτελούσαν «στολίσματα του φανατισμού και της αμάθειας».

galliki epanastisiΣτις 15 Οκτωβρίου καταργήθηκε επίσημα και ο σταυρός με την αιτιολογία ότι «είναι μια κηλίδα πάνω στο ένδυμα που πρέπει να εξαφανιστεί». Τα νεκροταφεία απομονώθηκαν απ’ την κοινή θέα με δενδροφυτεύσεις, αφαιρέθηκαν απ’ αυτά όλες οι έγγραφες αναφορές που μιλούσαν για ‘’ανάσταση’’, ‘’δευτέρα παρουσία’’ ή ‘’συγχώρεση απ’ τον Θεό’’ και στην θέση τους μπήκαν επιγραφές που έγραφαν ‘’ο θάνατος είναι ένας αιώνιος ύπνος’’. Καταργήθηκε η Σορβόνη που τότε ήταν θεολογικό πανεπιστήμιο καθώς και όλες οι θεολογικές σχολές, τα καθολικά σχολεία και τα καθολικά νοσοκομεία. Τα τέσσερα πρώτα χρόνια της επανάστασης, 20.000 παπάδες πέταξαν εντελώς τα ράσα τους και έκαναν δημόσιες δηλώσεις καταδίκης του χριστιανισμού. Από τους 85 συνταγματικούς επισκόπους της χώρας, οι 24 παραιτήθηκαν εντελώς και άλλοι 23 αποστάτησαν, συμπορευόμενοι με το αξίωμα τους στον αγώνα αποχριστιανισμού της Γαλλίας.

Το φθινόπωρο του 1793, με απόφαση της Εθνοσυνέλευσης κατέβηκαν όλες οι καμπάνες από τις κλειστές εκκλησίες, μπήκαν σε χυτήρια και έγιναν κανόνια. Η περίφημη Παναγία των Παρισίων μετατράπηκε σε παγανιστικό ναό της «θεάς Λογικής», ενώ άλλες εκκλησίες σε ναούς της «αλήθειας», της «γης» ή της «επανάστασης».

Στο πλαίσιο της πολιτικής του «αποχριστιανισμού» (“déchristianisation”) σε μία πρώτη φάση καθιερώθηκε επίσημα στις 20 Νοεμβρίου 1793 ως «Λατρεία της Λογικής» (“Culte de la Raison”)75 και στην συνέχεια αντικαταστάθηκε στις 7 Μαΐου 1794 από την «Λατρεία του Υπέρτατου Όντος» (“Culte de l’ être suprême”). Τέλος, η επανάσταση κατάργησε το Γρηγοριανό ημερολόγιο με τις αργίες και τις γιορτές του, υιοθετώντας το «δημοκρατικό ημερολόγιο». Αρχή της μέτρησης του χρόνου, έτος ένα δηλαδή, ήταν η χρονιά που ξέσπασε η επανάσταση. Αιτιολογία ήταν ότι το Γρηγοριανό ημερολόγιο «εξυπηρέτησε σε όλες τις εποχές τις φιλόδοξες βλέψεις όλων των δογμάτων και των αιρέσεων». Πάπας Πίος ΣΤ’ καταδίκασε και αφόρισε τους επαναστάτες.

Η εκκλησιαστική περιουσία

Η «εθνικοποίηση» (δήμευση) της περιουσίας της εκκλησίας (Νοέμβριος 1789), προκειμένου αφενός να εξοφληθούν οι δανειστές του δημοσίου και αφετέρου η γη αυτή να αξιοποιηθεί επιχειρηματικά από ιδιώτες (επρόκειτο για μηχανισμό δημοπράτησης, με τον έκδοση ειδικών ομολόγων, των «ασινιάτων», που είχαν θέση χρεογράφων του δημοσίου προς τους ενδιαφερόμενους για αγορά ιδιώτες) είχε φυσικά πολιτικά και οικονομικά αποτελέσματα:

α) οι κληρικοί δεν είχαν πλέον πρόσβαση στην εκκλησιαστική περιουσία και, έχοντας επιπλέον στερηθεί από τις 4 Αυγούστου το εθιμικό δικαίωμα στο φόρο της δεκάτης, μετατράπηκαν σε μισθωτούς του δημοσίου,

β) ανακατανομή της ιδιοκτησίας της γης, από την οποία επωφελήθηκαν αστοί και εύποροι αγρότες (αποζημιώθηκαν έτσι και για τη συμμετοχή τους στην Επανάσταση) και

γ) αποτρέποντας τη διανομή της πρώην εκκλησιαστικής γης σε φτωχούς μικροϊδιοκτήτες και ακτήμονες, απελευθερώνονταν εργατικά χέρια για να χρησιμοποιηθούν με όρους μισθωτής εργασίας είτε στον αγροτικό τομέα είτε στον αναπτυσσόμενο βιομηχανικό τομέα της πόλης – απελευθέρωση της περίφραξης των κοινοτικών γαιών: μαζί με την προηγούμενη ρύθμιση, ευνοείται σαφώς ο μεγάλος αγρότης, αποξενώνοντας όμως έτσι μεγάλο μέρος της φτωχής αγροτιάς από την Επανάσταση

belogiannis ploumpidis banner