Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Facebooktwitterrssyoutube
slogan

Συνέντευξη με τον Μαρξ – Εντυπώσεις ενός θεατή

Γράφει η Άννεκε Ιωαννάτου //

Τελικά δεν υπάρχει  καλύτερος τρόπος να φέρει κανείς το στοχασμό μιας άλλης εποχής κοντά στο σημερινό άνθρωπο από τη δραματοποιημένη μορφή του με τα επιβλητικά εκφραστικά μέσα που αυτή διαθέτει, μια και η διάθεση για διάβασμα περνάει μεγάλη κρίση.  Σίγουρα ισχύει αυτό, όταν πρόκειται για σκέψεις που βγάζουν στην επιφάνεια ξεκάθαρες, αλλά γενικά αποσιωπημένες και όχι σπάνια κακοποιημένες ιστορικές αλήθειες οικουμενικού χαρακτήρα, ώστε να γίνουν ορατές για το σημερινό θεατή/αναγνώστη με τρομακτική πειθώ.  Όλος ο στοχασμός του Καρλ Μαρξ, βέβαια, έχει υποστεί και υφίσταται μια εκστρατεία «σβησίματος» από τη συνείδηση του κόσμου. Αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο για τα έργα του που ξεγυμνώνουν ανελέητα την πεμτουσία του καπιταλιστικού συστήματος, όπως η πραγματεία για την Παρισινή Κομμούνα υπό τον τίτλο «Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία», η οποία είναι και το αντικείμενο της θεατρικής «συνέντευξης» που παίζεται αυτές τις μέρες στο θέατρο «Olvio».

Πράγματι, οι ταξικοί αγώνες σε μια χώρα είναι ένας εμφύλιος πόλεμος συγκρουόμενων συμφερόντων των κοινωνικών τάξεων. Καμία κοινωνία διαιρεμένη σε τάξεις με αντίθετα συμφέροντα γλιτώνει απ’ αυτό τον «εμφύλιο πόλεμο» που μπορεί για πολύν καιρό να είναι «ψυχρός», δηλαδή να μην οδηγεί σε μεγάλες συγκρούσεις, αλλά που μπορεί και να πάρει τις διαστάσεις ενός αληθινού θερμού πολέμου. Αυτό έγινε στην περίπτωση της Παρισινής Κομμούνας, που αποκάλυψε ωμά ότι μια αστική τάξη (εδώ της Γαλλίας), όταν απειλείται η εξουσία της από σοβαρή λαϊκή εξέγερση, φτάνει στο σημείο να καλέσει τη βοήθεια της ανάλογης τάξης μιας άλλης χώρας (εδώ η Γερμανία), παρ’ όλο που μόλις έχει ηττηθεί οικτρά απ’ αυτή τη χώρα. Συμφωνούν σ’ ένα: δεν θέλουν λαϊκές εργατικές επαναστάσεις. Παρ’ όλο τον ανταγωνισμό μεταξύ τους, τους ενώνει το κοινό τους συμφέρον ενάντια στα  συμφέροντα του λαού της εκάστοτε χώρας.

Σε τέτοια επίκαιρα μηνύματα στην εργασία του Μαρξ επικεντρώθηκε η Ελένη Ζαφειρίου, η οποία έκανε τη δραματοποιημένη διασκευή του μαρξικού πονήματος. Αυτά που είναι κεντρικά ζητήματα και για σήμερα: ο ρόλος της βίας στην ιστορία, για την οποία ακούμε συνεχώς ότι «είναι κακή απ’ όπου κι αν προέρχεται» από το στόμα μιας κοινωνικής τάξης που ιστορικά με τη βία ανέβηκε στην εξουσία και με τη βία κρατιέται. Έπειτα η έννοια της ενότητας του έθνους η οποία σε ταξικές κοινωνίες είναι εντελώς ψευδεπίγραφη και που κι αυτή προβάλλεται κατά κόρον από  αυτούς που διχάζουν την κοινωνία. Η συγγραφέας έβγαλε κι άλλες εννοιολογικές ενότητες από το έργο, οι οποίες εμφανίζονται με δυό, τρεις λέξεις φωτισμένες σε σκούρο φόντο βοηθώντας τους θεατές να ακούσουν το Μαρξ να μιλάει για αυτές «υποψιασμένοι». Ο Αμερικανός δημοσιογράφος που ρωτάει το Μαρξ, δεν ήταν παρά μια σκιά με καθαρή φωνή πίσω από ένα παραβάν, η οποία κατά στιγμές έκανε κινήσεις υποβλητικές σχετικά με το θέμα.

Μουσική (Ορέστης Ζαφειρίου) και σκηνοθεσία (Κώστας Σταματόπουλος) «συνεργάστηκαν» σε πλήρη αρμονία συνοδεύοντας και  ενισχύοντας  το λόγο του Μαρξ και πλάθοντας την ατμόσφαιρα εκείνων των ημερών, στις οποίες οι ιδέες μετατράπηκαν σε υλική δύναμη, ενώ σε κάποια στιγμή οι απόμακροι τόνοι της Διεθνούς έδωσαν την οικουμενική διάσταση.  Και τελευταίο, αλλά όχι το λιγότερο, ο  Δημοσθένης Φίλιππας κατάφερε να καταθέσει πειστικά έναν Μαρξ παλλόμενο από ιστορικό πάθος, ωστόσο με οξυδερκέστατη αντίληψη των ιστορικών στιγμών τη στιγμή που αυτές πραγματοποιούνταν παίρνοντας σάρκα και οστά στο πρώτο προλεταριακό κράτος στην ιστορία, την Παρισινή Κομμούνα.   

vivlio mpelogiannis