Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Facebooktwitterrssyoutube
slogan

Τα «Ιουλιανά» του 1965 και οι κομμουνιστές

Γράφει ο Γιάννης Βεντούρας //

Στις 15 Ιουλίου 1965 ξεκινά ένα κύμα διαδηλώσεων που κράτησαν 70 ημέρες και που συγκλόνισαν την Ελλάδα.

Αφορμή ήταν η παραίτηση της κυβέρνησης Γεωργίου Παπανδρέου μετά την άρνηση του βασιλιά Κωνσταντίνου και της Φρειδερίκης, να υπογράψουν το διάταγμα για ανάληψη του υπουργείου Εθνικής Αμύνης από τον Πρωθυπουργό.

Η σύγκρουση μεταξύ των δύο κύριων γραμμών της αστικής τάξης, για τον τρόπο ανασυγκρότησης του κράτους και της αντιμετώπισης των κομμουνιστών είχε ξεκινήσει από την δεκαετία του 1950.

Η Ελληνική αστική τάξη, εκτός από τον λαϊκό παράγοντα και τον «κομμουνιστικό κίνδυνο» είχε να αντιμετωπίσει και την Τούρκικη αστική τάξη που σήκωνε κεφάλι στην περιοχή, με επίκεντρο το Κυπριακό.

Ως προς την αντιμετώπιση των κομμουνιστών, η μερίδα που εκφραζόταν κυρίως μέσα από την ΕΡΕ και το παλάτι, ήθελε να συνεχιστεί η πολιτική τού «κονσερβοκουτιού», δηλαδή οι φυλακίσεις, οι εκτελέσεις, οι εξορίες και το κυνηγητό τόσο των κομμουνιστών, όσο και των φίλων και συνοδοιπόρων τους, όπως τους αποκαλούσαν.

Η άλλη μερίδα, που εκφραζόταν από το πλήθος των κεντρώων κομμάτων, προτιμούσε να ενσωματώσει τους κομμουνιστές στο σύστημα. Αυτή η γραμμή εκφράστηκε καθαρά από την εφημερίδα «Το Βήμα» στις 5 του Φλεβάρη 1952: «…το πρόβλημα δεν θα λυθεί με το να τεθεί εκτός νόμου η άκρα Αριστερά (…) θα επιτευχθούν πολύ θετικότερα αποτελέσματα από τον ασύνετον γενικόν διωγμόν (…). Επιβάλλεται δηλαδή να τεθεί ο κομμουνισμός όχι εκτός νόμου, αλλά εντός νόμου».

Αυτή η δεύτερη τακτική είχε στόχο τη διαμόρφωση ενός «εθνικού ΚΚΕ», «απαλλαγμένου» από διεθνιστικά «βαρίδια». Για να το πετύχει αυτό, προσπαθούσε να αξιοποιήσει και την ΕΔΑ, άλλοτε με απειλές διάλυσής της, αν δεν κόψει το δεσμό της με το ΚΚΕ, άλλοτε με θετικές δημόσιες τοποθετήσεις για το ρόλο της ίδιας και του ΕΑΜ.

Πριν φτάσουμε στα «Ιουλιανά» είχαν προηγηθεί οι συγκρούσεις Παπάγου-Πλαστήρα, οι εκτελέσεις Μπελογιάννη-Πλουμπίδη, η ανάδειξη της ΕΔΑ το 1958 σε δεύτερο κόμμα, οι εκλογές βίας και νοθείας του 1961, η δολοφονία Λαμπράκη, ο ανένδοτος του Παπανδρέου.

Το 1965 όμως, η κρίση οξύνεται στο έπακρο με ωμή επέμβαση του παλατιού και των ΗΠΑ στις πολιτικές εξελίξεις.

Τον Φλεβάρη, το παλάτι έστρεψε την προτίμησή του στην ΕΡΕ και τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο ο οποίος ήθελε την ανατροπή της κυβέρνησης Παπανδρέου. Μετά την δολιοφθορά σε 3 στρατιωτικά οχήματα στον Έβρο από τον μετέπειτα πραξικοπηματία Γεώργιο Παπαδόπουλο, ο Παπανδρέου αποφάσισε την αποπομπή του υπουργού Εθνικής Αμύνης Πέτρου Γαρουφαλιά.

Το παλάτι όμως, που είχε στηρίξει την Ένωση Κέντρου στις εκλογές του 1964, ήθελε οπωσδήποτε στο Υπουργείο τον Γαρουφαλιά για να μπορεί να ελέγχει τον στρατό. Έτσι, αρνήθηκε να υπογράψει το σχετικό διάταγμα και ο Παπανδρέου παραιτήθηκε.

Αμέσως μετά την παραίτηση η Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη διοργανώνει μεγάλες διαδηλώσεις στις οποίες ζητούσε να μην παραιτηθεί ο Παπανδρέου.

Στις 17 Ιουλίου οι διαδηλώσεις ενισχύθηκαν και με δυνάμεις της Ένωσης Κέντρου. Οι λαϊκές αντιδράσεις στο «πραξικόπημα» του βασιλιά, πήραν πρωτοφανείς διαστάσεις για τα δεδομένα της εποχής. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι διαδήλωναν νυχθημερόν στους δρόμους της Αθήνας και των άλλων πόλεων, με κυρίαρχα συνθήματα τα: «1-1-4», «κάτω οι αυλόδουλοι», «αποσταCIA», «κάτω η Χούντα». Υπήρχαν και λίγο πιο προωθημένα όπως: «έξω οι Αμερικανοί», «κάτω η μοναρχία», «παρ’ τη μάνα σου και μπρος».

Η αστυνομία κτυπούσε τους διαδηλωτές, πολλοί από τους οποίους τραυματίστηκαν, ενώ στις 21 Ιουλίου δολοφονείται ο φοιτητής Σωτήρης Πέτρουλας.

Το παλάτι συνεχώς διορίζει καινούργιες κυβερνήσεις οι οποίες όμως καταψηφίζονται στη βουλή.

Στις 16 Ιούλη δίνεται η εντολή για σχηματισμό κυβέρνησης στον Γεώργιο Αθανασιάδη-Νόβα, στις 18 Αυγούστου στον σοσιαλδημοκράτη Ηλία Τσιριμώκο ο οποίος είχε βρεθεί στην ηγεσία του ΕΑΜ και είχε συνυπογράψει μαζί με Σιάντο και Παρτσαλίδη την συμφωνία του Λιβάνου. Στις 17 Σεπτέμβρη η εντολή δίνεται στον Στέφανο Στεφανόπουλο, τον μετέπειτα αρχηγό του ακροδεξιού κόμματος «Εθνική Παράταξις», ο οποίος κατορθώνει να λάβει ψήφο εμπιστοσύνης. Όλοι τους ήταν στελέχη της Ένωσης Κέντρου.

Σε κάθε ψηφοφορία στη βουλή, όλο και περισσότεροι βουλευτές εκλεγμένοι με την ένωση Κέντρου, αποχωρούσαν από το κόμμα τους και στήριζαν τον εκλεκτό του παλατιού, (αυτό που ονομάστηκε αποστασία). Οι μόνοι που στάθηκαν στο πλευρό του Γεωργίου Παπανδρέου μέχρι τέλους, ήταν οι 22 βουλευτές της ΕΔΑ.

Όλη αυτή την περίοδο η αστική τάξη δυσφορούσε με την παρατεταμένη κρίση. Συγκεκριμένα  ο ΣΕΒ σε ανακοίνωσή του τόνιζε: «Η κυβερνητική κρίσις παρετάθη επί πολύ, παρετάθη καθ’ υπερβολήν, παρετάθη πέραν παντός ορίου» (Δελτίο ΣΕΒ της 15.9.1965).

Οι διαδηλώσεις και το «κίνημα των 70 ημερών» τροφοδοτήθηκε από την πολύχρονη αντιλαϊκή πολιτική η οποία η οποία φούντωσε την κοινωνική αντίδραση. Σε πολιτικό όμως επίπεδο το κίνημα στράφηκε μόνο κατά των λεγόμενων αποστατών, της κακιάς δεξιάς, του Παλατιού και του ξένου παράγοντα.

Η πολιτική του ΚΚΕ για υποστήριξη με κάθε τρόπο της Ένωσης Κέντρου και η γραμμή για την «δημοκρατική ομαλότητα» χωρίς κανέναν ταξικό προσανατολισμό, είχε σαν αποτέλεσμα να σύρεται το λαϊκό κίνημα πίσω από τα αστικά κόμματα, ενώ αμέσως μόλις σταθεροποιήθηκε η κυβέρνηση Στεφανόπουλου, να ξεφουσκώσουν μονομιάς οι κινητοποιήσεις.

Η γραμμή που ακολούθησαν τότε οι κομμουνιστές, ήταν αποτέλεσμα της οπορτουνιστικής στροφής που είχε κάνει το ΚΚΕ στο 8ο συνέδριο  το 1961 και στο οποίο έβαζε σαν στόχο της εργατικής τάξης την «Αντιιμπεριαλιστική Δημοκρατική  Επανάσταση», με σύμμαχο μάλιστα την δήθεν «Εθνική Αστική Τάξη».

Με την τακτική αυτή του ΚΚΕ αντί να ενισχυθεί η ΕΔΑ από την μισοδιάλυση της Ένωσης Κέντρου, αντίθετα μεγάλες μάζες ψηφοφόρων της ΕΔΑ στράφηκαν προς την Ένωση Κέντρου. Και τούτο έγινε επειδή οι οπαδοί της ΕΔΑ θεώρησαν ότι αφού και τα δύο κόμματα λένε περίπου τα ίδια γιατί να μην ακολουθήσουν την ΕΚ όπου δεν θα δεχόντουσαν και την τρομοκρατία του κράτους;

Η ιστορία έδειξε τελικά ότι τα πιο προχωρημένα συνθήματα των «Ιουλιανών» δεν εξέφραζαν τίποτα άλλο από μια μορφή αστικής δημοκρατίας που εγκαθίδρυσε μετά την χούντα η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ. (Κατάργηση βασιλείας, κατάργηση του ν.509, απελευθέρωση εξόριστων και πολιτικών κρατουμένων, αναγνώριση Εθνικής Αντίστασης κλπ).

Και η κυβέρνηση όμως του Στεφανόπουλου δεν μακροημέρευσε. Τον Δεκέμβρη του 1966 έπεσε και αντικαταστάθηκε από την κυβέρνηση του τραπεζίτη Παρασκευόπουλου, η οποία με την σειρά της ανετράπη αρχές Απριλίου του 1967 από την ΕΡΕ.

Η οριστική λύση στην μεγάλη ενδοαστική σύγκρουση και την πολιτική κρίση, δόθηκε τελικά λίγες μέρες αργότερα, με το στρατιωτικό πραξικόπημα και την 7χρονη χούντα, αποδεικνύοντας ότι η Αστική Τάξη μπορεί και εναλλάσσει χωρίς πρόβλημα όλες τις μορφές διακυβέρνησης.

Παρά την αγωνιστικότητα, τις θυσίες, την μαχητικότητα και την πρωτοπόρα δράση των κομμουνιστών και των οπαδών της ΕΔΑ, η ρεφορμιστική λογική του «μικρότερου κακού»,  ενσωμάτωσε το κίνημα στον αστικό εκσυγχρονισμό που εξέφραζε το Κέντρο και κυρίως η πτέρυγα του Ανδρέα Παπανδρέου.

Οι κομμουνιστές, έχοντας διαλύσει τις κομματικές τους οργανώσεις στην Ελλάδα και δίχως επαναστατικό πρόγραμμα, δεν μπορούσαν να καθοδηγήσουν το λαϊκό κίνημα στην κατεύθυνση της εργατικής εξουσίας.

Η ΕΔΑ, στην οποία συνεργαζόντουσαν διάφορες πολιτικές ομάδες, σε καμία περίπτωση δεν μπορούσε να παίξει τον ρόλο ενός κομμουνιστικού κόμματος. Απλά περιόριζε την εργατική τάξη στο ρόλο του κομπάρσου, στηρίζοντας τις πολιτικές μερίδας της αστικής τάξης, πράγμα που φάνηκε περίτρανα στις 21 Απρίλη 1967, όταν η ενδοαστική κρίση έφτασε στο αποκορύφωμά της.

«Στην εποχή της Ηούς», του Γιάννη Βεντούρα