Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Facebooktwitterrssyoutube
slogan

Το πιο σφιχτό αγκάλιασμα της μπάλας γίνεται με το …πόδι!

Ο Γιώργος Μουσγάς γράφει (και αντιγράφει) για το Τρίτο …Ημίχρονο του EURO 2020!

Το βράδι της Κυριακής της 11ης Ιούλη 2021, η Ιταλία στέφθηκε πρωταθλήτρια Ευρώπης για το 2020! Λόγω της πανδημίας του κορονοϊού το EURO 2020 μεταφέρθηκε στο 2021 και η UEFA αποφάσισε η διοργάνωση να φιλοξενηθεί από δέκα διαφορετικές χώρες. Μετά από 53 χρόνια η Ιταλία κέρδισε για δεύτερη φορά το βαρύτιμο έπαθλο νικώντας μέσα στο θρυλικό Γουέμπλεϊ την Αγγλία με 3-2 στα πέναλτι, καθώς ο κανονικός αγώνας έληξε ισόπαλος με 1-1. Και τη σύμπτωση: Τα ξημερώματα της 11ης Ιούλη 2021 η Αργεντινή του Λιονέλ Μέσι κατέκτησε το Κόπα-Αμέρικα, νικώντας τη Βραζιλία με 1-0 μέσα στο Μαρακανά του Ρίο ντε Τζανέϊρο.

Το Γουέμπλεϊ και το Μαρακανά είναι γήπεδα-φετίχ για τους απανταχού ποδοσφαιρόφιλους. «Ο ναός του ποδοσφαίρου», όπως είχε χαραχτηρίσει ο Πελέ το παλιό Γουέμπλεϊ, γύρισε φέτος τη μνήμη της Ελλάδας πενήντα χρόνια πίσω: Στις 2 Ιούνη 1971. Τότε  που «οι θρασύτατοι, αναιδέστατοι Ελληνες» του Παναθηναϊκού, όπως έγραψαν οι «Times» του Λονδίνου, πήγαν στην πρωτεύουσα της Αγγλίας να διεκδικήσουν το Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης απ’ τον Ολλανδικό …οδοστρωτήρα Αγιαξ του Γιόχαν Κρόϊφ. Ο Παναθηναϊκός του Φέρεντς Πούσκας, του «Καλπάζοντος Συνταγμάρχη», όπως ήταν το προσωνύμιό του, έχασε με 2-0.  Όμως αυτός ο αγώνας, και όσα προηγοήθηκαν στην πορεία μέχρι τον τελικό, ήταν η πρώτη, μετά τον πόλεμο, τομή για το Ελληνικό ποδόσφαιρο.

Ο Αριστείδης Καμάρας, εμβληματικό μέλος εκείνης της ομάδας του Παναθηναϊκού θυμήθηκε ; «Ε, λοιπόν, εμείς οι “θρασύτατοι” και “αναιδέστατοι” ήμασταν μορφωμένοι. Ανάμεσα στα παιδιά της ομάδας μας υπήρχαν εφτά επιστήμονες. Oπως ο Σούρπης, γιατρός, εγώ δικηγόρος με πλήρη απασχόληση, ο Βλάχος είχε τελειώσει την Πάντειο, ο Γραμμός είχε τελειώσει την Aνώτατη Σχολή Σωματικής Αγωγής, ο Μητρόπουλος το Μικρό Πολυτεχνείο. Μια ομάδα επιστημόνων, ερασιτεχνών και υψηλού μορφωτικού επιπέδου». (Συνέντευξη στο Δ. Δανίκα, 2.6.2021).

Υπήρξαν κι άλλοι  ποδοσφαιριστές εκείνης της εποχής που έβαλαν γκόλ στην …επιστήμη: Όπως ο Τόλης  Τόσκας (οικονομολόγος) και ο Λάκης Νικολάου (γιατρός) της ΑΕΚ ή ο Κώστας Ορφανός του ΠΑΟΚ, με σπουδές στο Πολυτεχνείο. Η μόρφωση αυτών των ποδοσφαιριστών ήταν και η απάντηση των μαθητών της εποχής στους γονείς τους, όταν τους κυνηγούσαν για να σταματήσουν να κλωτσούν το τόπι και να στρωθούν στο διάβασμα για να προκόψουν.

Πρίν μερικά χρόνια, όταν μετέφερα αυτή την εμπειρία στον Αρ. Καμάρα μου είπε: «Και να ‘ξερες πόσες φορές άκουσα σημερινούς οικογενειάρχες να μου λένε: “Νέοι παραδειγματιστήκαμε, από εσάς τους επιστήμονες ποδοσφαιριστές για να ακολουθήσουμε, στη συνέχεια, ο καθένας το δρόμο του στη ζωή”».

Στον ημιτελικό αγώνα ο Παναθηναϊκός είχε για αντίπαλο τον Ερυθρό Αστέρα της ενιαίας, τότε, Γιουγκοσλαβίας. Στον πρώτο αγώνα στο  Βελιγράδι ο Παναθηναϊκός έχασε με 4-1αλλά στην Αθήνα κέρδισε 3-0. Δύο γκόλ πέτυχε ο Αντώνης Αντωνιάδης και το τρίτο γκόλ, της πρόκρισης, το  πέτυχε ο Αριστείδης Καμάρας. Ήταν το γκόλ που έκανε το φίλαθλο κόσμο να παραλληλεί και εκφράστηκε απ’ την παλλόμενη φωνή, του συνήθως ψύχραιμου, Γιάννη Διακογιάννη, που φώναζε απ’ το μικρόφωνο της ΕΙΡ: «Ο Καμάρας, γκολ, το γκολ του Καμάρα, το τρίτο γκολ του Αριστείδη του Καμάρα. Πώς μπήκε μεσ’ στην τρύπα ο μεγάλος ο Καμάρας».

ΠΟΥΣΚΑΣ fp19

Ο Φέρεντς Πούσκας και ο Αριστείδης Καμάρας σε προπόνηση του Παναθηναϊκού

Το πρωί της άλλης μέρας, στις 29 Απριλίου 1971, στο Α’ Γυμνάσιο Αρρένων Άρτας, όπου φοιτούσα τότε, ο Γυμνασιάρχης, ο κ. Φιλιππάτος, μίλησε για τη νίκη του Παναθηναϊκού. Μετά την πρωϊνή προσευχή αναφέρθηκε στην πραγματοποίηση των στόχων του γένους όταν οι Έλληνες το πάρουν απόφαση! Αυτό άλλωστε ήταν το πνεύμα της εποχής…

Τότε στην επαρχία υπήρχαν ελάχιστες ασπρόμαυρες τηλεοράσεις και οι περισσότερες μεταδόσεις αγώνων έδειχναν …χιόνια. Ήταν σχεδόν αδύνατο να μεταδοθεί με ευκρίνεια ο αγώνας απ’ το Βελιγράδι. Μια ομάδα καθηγητών του γυμνασίου μας είχαν  εντοπίσει ένα καφενείο στο Μεσολόγγι, που είχε τηλεόραση και μπορούσε να δείξει τον αγώνα απ’ το Βελιγράδι. Έφυγαν και πήγαν στο Μεσολόγγι με το αυτοκίνητο του γυμναστή μας, του Ηλία Κούμπουλα. Και την άλλη μέρα στα διαλείμματα ο καλός καθηγητής ξεπέρασε το …Διακογιάννη στις περιγραφές. Πήγαν ξανά στο Μεσολόγγι στον επαναληπτικό της Αθήνας. «Όλο το παιγνίδι ήταν η απόκρουση του Κωνσταντίνου στο σούτ του Κάρασι» έλεγε και ξανάλεγε με στόμφο ο Κούμπουλας.

Και μείς, παιδιά όλων των τάξεων –και όλων των ομάδων- κρεμόμαστε απ’ τα χείλη του!

Τα καλλιτεχνικά παντρέματα της μπάλας!

 «Το γκόλ στον Ερυθρό Αστέρα ήταν το πιο σφιχτό αγκάλιασμα της μπάλας, κι ας έγινε με το πόδι»  εξομολογήθηκε ο Αριστείδης Καμάρας σε ένα μνημόσυνο του δημοσιογράφου Πάνου Γεραμάνη σε μια παρέα με παρόντα και τον γράφοντα.

Άλλωστε ο Πάνος ήταν απ’ τους πρώτους που πάντρεψε το ποδόσφαιρο με τους λαϊκούς βάρδους της εποχής. Σε ηλικία 18 χρονών πήρε την πρώτη συνέντευξη –γιατί ακολούθησαν και άλλες 55- απ’ το μεγάλο Στέλιο Καζαντζίδη, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “ΦΩΣ των Σπορ” στις 29 Ιούλη1963. Ίσως εκείνη η συνέντευξη να ήταν μια σημαντική στιγμή για να εξελιχτεί ο αλησμόνητος Πάνος σε μνήμη του λαϊκού τραγουδιού και του ελληνικού ποδοσφαίρου.

Υπήρξαν και παντρέματα καθ’ εαυτά, της μπάλας με ιέρειες του καλλιτεχνικού χώρου. Όπως ο γάμος του «στρατηγού» του Παναθηναϊκού Μίμη Δομάζου με την αξέχαστη τραγουδίστρια Βίκυ Μοσχολιού. Ή του άσσου του Ολυμπιακού Μίμη Στεφανάκου με την ηθοποιό Μάρθα Καραγιάννη, η οποία, μετά το χωρισμό τους, είχε πολυετή δεσμό με τον διεθνή τερματοφύλακα του Παναθηναϊκού Βασίλη Κωνσταντίνου.

Παπαϊωάννου Γεραμάνης

Από αριστερά προς τα δεξιά:  Μίμης Παπαϊωάννου, Πάνος Γεραμάνης,  Στέλιος Καζαντζίδης

Στις …συναντήσεις μπάλας και τραγουδιού ξεχωρίζει εκείνη του ΑΕΚτζή Στέλιου Καζαντζίδη με τον άσσο του Δικέφαλου Μίμη Παπαϊωάννου.

Το καλοκαίρι του 1964 και μετά από ένα φιλικό παιχνίδι (3-3), της ΑΕΚ με τη Ρεάλ Μαδρίτης στη Νέα Φιλαδέλφεια , η «Βασίλισσα» θέλησε να εντάξει στο έμψυχο δυναμικό της τον Μίμη Παπαϊωάννου. Η διοίκηση της ΑΕΚ αρνήθηκε την παραχώρηση του 22χρονου, τότε, ποδοσφαιριστή.

Η απάντηση της ΑΕΚ δυσαρέστησε το Μίμη Παπαϊωάννου, οποίος αποφάσε να μην παίξει ξανά με τη φανέλα της ομάδας.
Ο Στέλιος Καζαντζίδης, μαθαίνοντας από τον Παπαϊωάννου όσα συνέβησαν, του πρότεινε στα 1965 να τον ακολουθήσει σε μια περιοδεία για τους μετανάστες στην, τότε, Δυτική Γερμανία. «Θα έλεγε κάποια τραγούδια και ίσως έκανε και κάποια κόλπα με την μπάλα στα πόδια..» είχε αναφέρει ο Καζαντζίδης.

Όντως ο Παπαϊωάννου ακολούθησε το συγκρότημα του Καζαντζίδη στη Γερμανία. Κι όταν βρέθηκε σε δίλημμα για τη συνέχεια ο Καζαντζίδης συμβούλεψε τον Παπαϊωάννου: «Μίμη, στο τραγούδι το παλεύεις, θα είσαι βιοπαλαιστής. Έχω την εντύπωση πως πρέπει να γυρίσεις σ’ αυτό που ξέρεις να κάνεις καλά και είμαι βέβαιος πως θα δικαιωθείς. Πήγαινε να παίξεις ποδόσφαιρο και κάποια μέρα θα με θυμηθείς»

Η συνέχεια για τον Μίμη Παπαϊωάννου ήταν στα γήπεδα. Άφησε όμως και εφτά τραγούδια με τη φωνή του, που ηχογραφήθηκαν στην περίοδο 1971-1972 με τη συνεργασία του Χρήστου Νικολόπουλου και του Στέλιου Καζαντζίδη. Ανάμεσα σε αυτά είναι και ο «Ύμνος της ΑΕΚ».

Είχαν προηγηθεί όμως ένας ΑΕΚτζής, ο Γιώργος Μητσάκης, με έναν Παναθηναϊκό, το Γιάννη Πάριο, που το 1969 τραγούδησαν, και χορεύει ακόμα και σήμερα το Πανελλήνιο, τη «Θάλασσα του Πειραιά». Το ρεφραίν του τραγουδιού είναι ένας ύμνος για τον Ολυμπιακό: «Περαία μου, Περαία μου με το Σαρωνικό σου/ που έχεις για καμάρι σου τον Ολυμπιακό σου!».

Πόσο πιό όμορφη συνύπαρξη φιλάθλων από διαφορετικές ομάδες μπορεί να υπάρξει από αυτή αυτών των μεγάλων καλλιτεχνών με το περιεχόμενο αυτού του υπέροχου τραγουδιού; Την απόλαυση της ατμόσφαιρας του ωραίου ποδοσφαίρου τραγούδησε και ο Λουκιανός Κηλαηδόνης με τους στίχους: «Πω πω γουστάρω να βλέπω κασκόλ/ Να βλέπω σημαίες να μπαίνουνε γκολ/ Πώς μας ενώνει και πως μας δονεί/ Του Διακογιάννη η φωνή» («Αρχίζει το ματς», 1979).

Σέντρα απ’ τα εργατικά σωματεία

Αυτό το σφιχτό και γλυκό αγκάλιασμα της μπάλας με την νεολαία στη χώρα μας ξεκίνησε απ’ τα πρώτα βήματα του ποδοσφαίρου στην Ελλάδα.

Εκεί στο μεσοπόλεμο εμφανίστηκε ο εργατικός αθλητισμός με την ίδρυση, κυρίως ποδοσφαιρικών, ομάδων απ’ τα εργατικά σωματεία. Σπουδαία ήταν η παρέμβαση της Οργάνωσης Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας (ΟΚΝΕ) στο χώρο του αθλητισμού για την ψυχαγωγία του λαού. Η συσπείρωση της προσφυγικής νεολαίας γύρω απ’ τα σωματεία των νεοφερμένων κατοίκων συνέβαλε στη μαζικοποίηση του αθλητισμού και κυρίως του ποδοσφαίρου.

Μεγάλοι μπαλαδόροι της εποχής πολέμησαν στην πρώτη γραμμή του Μετώπου στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940, και κάποιοι απ’ αυτούς έχασαν τη ζωή τους. Ο Ολυμπιακός Βόλου θρήνησε τους Κυριάκο Μαυραντζούλη,  Νίκο Μαλαβέτα και Φάνη Σωτηρίου. Τη ζωή τους έχασαν ακόμα οι: Δημήτρης Πιερράκος (Παναθηναϊκού),   Νίκος Σωτηριάδης (ΠΑΟΚ) και Γιώργος Βατίκης (ΠΑΟΚ).

Τραγούδι, πόλεμος και μπάλα απ’ την ΕΠΟΝ

Το σφιχτό αγκάλιασμα των νέων της Ελλάδας με τη μπάλα δεν χαλάρωσε ούτε στην Κατοχή.  Η νεολαία δεν ακολούθησε τις συμβουλές του δωσίλογου πρωθυπουργού Γ.  Τσολάκογλου «να εγκαταλείψει την πολιτική και να αφοσιωθεί στο ποδόσφαιρόν της». Αντίθετα η νεολαία ακολούθησε την ΕΠΟΝ, η οποία  «πολεμώντας και τραγουδώντας», έπαιζε και μπάλα!

Στο λεκανοπέδιο Αττικής η ΕΠΟΝ δημιούργησε  ποδοσφαιρικές ομάδες στην Αθήνα και τον Πειραιά, με συμμετοχές γνωστών αθλητών της εποχής: Μίμης Αποστολόπουλος (ΟΣΦΠ), Βασίλης Παντινιώτης (Εθνικός), Αριστείδης Τσολακίδης (Ατρόμητος), Ηλίας Παπαγεωργίου (ΑΕΚ), Νίκος Γόδας (ΟΣΦΠ), Γιάννης Φερλεμής (ΟΣΦΠ), Γιάννης Καψής (ΑΕΚ), Ανδρέας Μουράτης (ΟΣΦΠ), Διονύσης Γεωργάτος (ΟΣΦΠ), Γιώργος Κασίσογλου (Εθνικός).

epon peiraia

Η ομάδα της ΕΠΟΝ Πειραιά

Το 1943 έγινε ένας αγώνας ανάμεσα στην ΕΠΟΝ Πειραιά και Αθήνας στην οποία συμμετείχαν κορυφαίοι ποδοσφαιριστές: Ο Ανδρέας Μουράτης, ο Νίκος Γόδας του Ολυμπιακού, ο Γαβρήλος Γαζής του Παναθηναϊκού, ο Διονύσης Γεωργάτος του Ολυμπιακού, ο Βασίλης Πατινιώτης του Εθνικού, ο Γιάννης Φερλέμης, ο Γιώργος Κασίκογλου, ο Δημήτρης Καλίτσης, ο Ηλίας Παπαγεωργίου και ο Γιάννης Καψής της ΑΕΚ, ο Αριστείδης Τσολακίδης του Ατρόμητου.

Είχε προηγηθεί την άνοιξη του1942 μια προσπάθεια για ένα φιλικό παιγνίδι ΠΑΟ-ΑΕΚ στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας. Η απόπειρα να οριστεί Αυστριακός διαιτητής, άρα εμμέσως να αποδεχτούν την κυριαρχία των κατακτητών, αλλά και η άρνηση από πλευράς της τότε διοίκησης του ΠΑΟ της απόδοσης μέρους των εισπράξεων σε φυματικούς αθλητές, οδήγησε τους παίκτες των δύο ομάδων στην απόφαση να μην αγωνιστούν, να εξηγήσουν τους λόγους στους φιλάθλους και ακολούθως να γίνει ένα σημαντικό ξέσπασμα με μία μεγάλη αντικατοχική διαδήλωση με χιλιάδες κόσμου. Υπολογίζεται ότι στη διαδήλωση που έφτασε μέχρι την Ομόνοια, πήραν μέρος 15.000  άνθρωποι και χρειάστηκε η κινητοποίηση των δυνάμεων κατοχής για να καταφέρουν να τη διαλύσουν.

Ποδοσφαιριστές μαχητές του ΕΛΑΣ

Ποδοσφαιριστές που πολέμησαν στο Μέτωπο εντάχτηκαν στη συνέχεια στις γραμμές του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ.

kontoulis godas

Αριστερά ο Σπ. Κοντούλης και δεξιά ο Ν. Γόδας

Όπως ο διεθνής Σπύρος Κοντούλης της ΑΕΚ, που τραυματίστηκε στο Μέτωπο. Ο μεγάλος μπαλαδόρος της Ένωσης πιάστηκε στις 24.4.1944 στη Νίκαια, όπου πήγε να του περιποιηθεί η μάνα του ένα τραύμα από αγώνα της ΑΕΚ. Κλείστηκε στο Χαϊδάρι. Το Ιούνη του 1944 ο Κοντούλης «φορτώθηκε» σε καμιόνι των κατοχικών δυνάμεων με προορισμό την Καισαριανή. Στο ύψος του Μετς κοντά στο 1ο Νεκροταφείο ο ηρωικός Ενωσίτης, πήδηξε από το φορτηγό αναζητώντας την ελευθερία του. Γαζώθηκε από τα πυρά των Γερμανών στρατιωτών που αντιλήφθηκαν την προσπάθειά του να διαφύγει…

Πολλοί ποδοσφαιριστές έπεσαν θύματα του μισαλλόδοξου καθεστώτος που εγκαθιδρύθηκε μετά την απελευθέρωση. Όπως ο Νίκος Γόδας του Ολυμπιακού. Ένας ποδοσφαιριστής που «καλλιτέχνιζε μέσα στο γήπεδο», όπως συνήθιζε να λέει ο Μουράτης γι’ αυτόν.

Ο Νίκος Γόδας, παιδί προσφύγων, υπήρξε λοχαγός του 5ου Λόχου του ΕΛΑΣ στην Κοκκινιά. Πήρε μέρος, μαζί με τον Ανδρέα Μουράτη, στη μάχη της Ηλεκτρικής στον Πειραιά και πολέμησε τους Άγγλους και τους ντόπιους συνεργάτες τους στη μάχη της Αθήνας,  τον Δεκέμβρη του 1944.

Πιάστηκε μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας, άρρωστος από πνευμονία. Φυλακίστηκε, πέρασε από δίκη και καταδικάστηκε. Παρέμεινε σχεδόν τριάμισι χρόνια σε φυλακές (Αβέρωφ, Αίγινα, όπου συμμετείχε στην ποδοσφαιρική ομάδα των κρατουμένων, Κέρκυρα – μελλοθανάτων). Βασανίστηκε άγρια, αλλά δήλωση μετανοίας δεν υπέγραψε. Τα χρόνια που βρισκόταν στη φυλακή η διοίκηση του Ολυμπιακού δεν έκανε την παραμικρή κίνηση προκειμένου να τον γλιτώσει.

Ο Νίκος Γόδας εκτελέστηκε, φορώντας –όπως ήταν η επιθυμία του- την ερυθρόλευκη φανέλα με το άσπρο σόρτς του Ολυμπιακού, τα ξημερώματα της 19 του Νοέμβρη 1948, μπροστά σ’ έναν μαντρότοιχο, στο Λαζαρέτο της Κέρκυρας. «Νενικήμαμεν. Ζήτω οι Ολυμπιονίκες του σοσιαλισμού. Γεια σας συναθλητές μου», ήταν τα τελευταία του λόγια πριν φύγει για το Λαζαρέτο για να εκτελεστεί.

Μικτή Μακρονήσου-Ολυμπιακός 2-1

Αρκετοί ήταν και οι ποδοσφαιρικές που «αναμορφώθηκαν» στις εξορίες. Στη Μακρόνησο δημιουργήθηκε η «Μικτή Μακρονήσου», που κέρδισε τον Ολυμπιακό με 2-1 σε φιλικό αγώνα, που έγινε στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας στις  26 Ιανουαρίου 1949.

ΟΜΑΔΑ l

Η Μικτή Μακρονήσου με τους παίκτες του Ολυμπιακού στο γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας

Οι ομάδες αγωνίστηκαν ως εξής:

ΜΙΚΤΗ ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΥ: Νίκος Πολίτης (Γ’ Τάγματος, Ολυμπιακός), Ζώπσος (Α’ Τάγματος, ΜΕΝΤ Θεσσαλονίκης), Καραβασίλης (Α’ Τάγματος, Προοδευτική), Διονύσης Γεωργάτος (Α’ Τάγματος, Ολυμπιακός), Παπαδόπουλος (Γ’ Τάγματος, Απόλλων), Λιάρος (Α’ Τάγματος, Εθνικός), Α. Παπαντωνίου (Γ’ Τάγματος, Παναθηναϊκός), Πατινιώτης (Α’ Τάγματος, Εθνικός), Ηλίας Μαλαμόπουλος (Γ’ Τάγματος, Ολυμπιακός), Γιώργος Δαρίβας (Γ’ Τάγματος, Ολυμπιακός), Ιωαννίδης (Γ’ Τάγματος, Ηρακλής Θεσσαλονίκης).

Στο δεύτερο ημίχρονο αγωνίστηκε ως δεξιός οπισθοφύλακας ο Φωκάς του Παναθηναϊκού.

ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΣ: Κλίτσας (Κουρουκλάτος), Μινάρδος, Μουράτης, Ρωσίδης (Δρούγκας), Γκιόκας, Κοτρίδης, Μπιζάμ (Ρωσίδης), Χριστόπουλος, Βασιλειάδης, Χατζησταυρίδης, Τριανταφύλλου.

ΗΧΩ

Εφημερίδα «Αθλητική Ηχώ», 27/1/1949

 

 

Η «ανταρσία» που έγινε ταινία

Στη δεκαετία του 1950 οι ποδοσφαιριστές ενέπνευσαν την κινηματογραφική ταινία «Οι άσσοι του γηπέδου» με σενάριο του Ιάκωβου Καμπανέλλη και σκηνοθεσία του Βασίλη Γεωργιάδη.

ΓΗΠΕΔΟΥ asoi tou gipedou 1

Φωτογραφική σύνθεση για την ταινία «Άσσοι του γηπέδου»

Αιτία ήταν μια αντίδραση των παικτών της Εθνικής Ελλάδας στην ασυνέπεια της Ελληνικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας (ΕΠΟ) για οφειλόμενα οδοιπορικά στους διεθνείς. Στις 31 Οκτωβρίου 1953 οι διεθνείς ποδοσφαιριστές συγκεντώθηκαν στο ξενοδοχείο «Αριάδνη» στην Εκάλη για τον, προγραμματισμένο την επόμενη μέρα, αγώνα με το Ισραήλ για την προκριματική φάση του Παγκοσμίου Κυπέλλου 1954 που θα διεξαγόταν στην Ελβετία. Θα  ακολουθούσε αγώνας με την Γιουγκοσλαβία.

Η ΕΠΟ χρωστούσε κάποια έξοδα οδοιπορικών στους διεθνείς. Την εποχή εκείνη απαγορευόταν ρητά η οποιαδήποτε χρηματική αμοιβή προς τους συμμετέχοντες σε αθλητικά γεγονότα. Έτσι τα ταξίδια στο εξωτερικό για τις υποχρεώσεις τις Εθνικής «γονάτιζαν» οικονομικά τους παίκτες, που προκειμένου να τα βγάλουν πέρα έκαναν και άλλες δουλειές.

mouratis

Ο Ανδρέας Μουράτης και η φανέλα του, που παρουσιάστηκε σε εκδήλωση (24.11.2013) της Κομματικής Οργάνωσης Πειραιά του ΚΚΕ προς τιμήν του Νίκου Γόδα. Η φανέλα είναι ίδια με εκείνη που φορούσε ο κομμουνιστής ποδοσφαιριστής, όταν εκτελέστηκε.

Τότε λοιπόν στην «Αριάδνη», ο Ανδρέας Μουράτης, ο θρυλικός «Μισούρι» του Ολυμπιακού, έδωσε το σύνθημα και όλοι οι διεθνείς αποχώρησαν από το ξενοδοχείο και κατευθύνθηκαν στα γραφεία της ΕΠΟ στην Αθήνα, προκειμένου να ζητήσουν τα χρωστούμενα. Ο μοναδικός που αρνήθηκε να συμμετάσχει στην κίνηση ήταν ο Ηλίας Ρωσσίδης του Ολυμπιακού.

Η ΕΠΟ, πάντως, που βρέθηκε αρχικά σε αδιέξοδο, υποσχέθηκε να δώσει λύση στο ζήτημα μετά τον αγώνα με το Ισραήλ, την οποία η Εθνική Ελλάδας κέρδισε με 1-0 με γκόλ του αρχηγού Θανάση Μπέμπη.

Όμως η νίκη επισκιάστηκε απ’ την κριτική του Τύπου της εποχής πρός την Εθνική. Υπήρξαν δημοσιεύματα που ανέφεραν: «Καθήκον των Ελλήνων παικτών είναι να αγωνίζονται και να πίπτουν, όχι δι’ υλικά αγαθά, αλλά διά την δόξαν». Ιδιαίτερα αυστηρή ήταν η «κριτική» στον «υποκινητή» Αντρέα Μουράτη.

Μετά από συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου η ΕΠΟ ανακοίνωσε την οριστική διαγραφή του Μουράτη από τα μητρώα της. Μαζί με τον Μουράτη τιμωρήθηκαν με ποινή ισόβιου αποκλεισμού από την Εθνική ομάδα, ο Μανταλόζης, ο Καραπατής, ο Σούλης, ο Πούλης, ο Νεμπίδης, ο Εμμανουηλίδης, ο Σεραφείδης, ο Δαρίβας, ο Πετρόπουλος, ο Μπέμπης, ο Δρόσος, ο Αλούπης, ο Ιωάννου και ο Νεστορίδης.

Οι περισσότεροι φίλαθλοι τάχτηκαν στο πλευρό των  ποδοσφαιριστών. Ακόμα και ο Τύπος  που είχε φανεί ιδιαίτερα επικριτικός αντιτάχτηκε σε αυτή την απόφαση. «Η Ανωτάτη Ποδοσφαιρική Αρχή είναι ο ηθικός αυτουργός της, λυπηρής κατά τ’ άλλα, στάσης που κράτησαν οι διεθνείς μας. Οι αποφάσεις της ΕΠΟ μετά από αυτήν υπήρξαν βεβιασμένες, αψυχολόγητες και άδικες», ανέφερε χαρακτηριστικά ένα δημοσίευμα.

Μετά από δέκα μήνες και με κυβερνητική πρωτοβουλία χαρίστηκαν οι ποινές σε όλους τους παίκτες, εκτός απ’ το Μουράτη λόγω των ιδεολογικών καταβολών του. Μετά έναν χρόνο ο Μουράτης  έφυγε από τον Ολυμπιακό, πικραμένος, και συνέχισε ως το 1961 ως παίκτης και προπονητής στον Αργοναύτη Πειραιώς…

Στην ταινία το οικονομικό αίτημα των παικτών έγινε «θέμα τιμής». Ένας ξένος παίκτης χτύπησε βίαια τον Κώστα Λινοξυλάκη εκτός φάσης κατά τη διάρκεια μιας αναμέτρησης με τη φιλοξενούμενη ξένη ομάδα. Ο Ανδρέας Μουράτης, όταν έμαθε ότι ο Λινοξυλάκης μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο, χύμηξε στον ξένο ποδοσφαιριστή και τον ξυλοφόρτωσε στα αποδυτήρια. Αυτό προκάλεσε την αποβολή απ’ την Εθνική Ομάδα των Αντρέα Μουράτη, Λάκη Πετρόπουλου (Παναθηναϊκού), Κώστα Λινοξυλάκη  (Παναθηναϊκού), Κώστα Πούλη (ΑΕΚ) και Στάθη Μανταλόζη (Εθνικού). 

Πρωταγωνιστές στην ταινία είναι οι παραπάνω πέντε ποδοσφαιριστές ενώ συμμετείχε και ο Ηλίας Ρωσίδης, παρά τη στάση που κράτησε στην κινητοποίηση. Τους «άσους των γηπέδων» πλαισίωσαν καταξιωμένοι Έλληνες ηθοποιοί της εποχής, όπως οι γνωστοί ποδοσφαιρόφιλοι  Γιώργος Φούντας και Νίκος Τσιφόρος, ο Θανάσης Βέγγος, ο δημιουργός της «Κάλπικης Λίρας» Γιώργος Τζαβέλλας και ο Μιχάλης Κακογιάννης.

Διαίρεση σε «Βορρά – Νότο»…

Το καλοκαίρι του 1966 τα μάτια της φίλαθλης ανθρωπότητας ήταν στραμμένα στο Παγκόσμιο Κύπελλο, που έγινε στην Αγγλία.

Στις 30.7.1966 η Αγγλία νίκησε την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας με 4-2 στην παράταση, καθώς ο κανονικός αγώνας έληξε 2-2. Στο ιστορικό Γουέμπλεϊ ο Μπόμι Μούρ, ο θρυλικός αρχηγός των Άγγλων, σήκωσε το κύπελλο Ζύλ Ριμέ.

Τη φίλαθλη Ελλάδα, εκτός απ’ το Παγκόσμιο κύπελλο, το καλοκαίρι του 1966 την απασχολούσε η μεταγραφή του Γιώργου Κούδα απ’ τον ΠΑΟΚ στον Ολυμπιακό. Στις 14.7.1966 ο μπαρμπα-Γιάννης ο Κούδας, όπως αποκαλούσε ο γιός του τον αγωνιστή πατέρα του, κατηφόρισαν απ’ τη Θεσσαλονίκη στον Πειραιά για να φορέσει ο «Μεγαλέξανδρος του Βορρά» την ερυθρόλευκη φανέλα. Ήταν μια περιπέτεια που χώρισε την Ελλάδα σε «Βορρά και Νότο».

1973 04 18 koudas kapsis paok pao 2 0 kypello

Ο Άνθιμος Καψής, σέντερ-μπάκ του Παναθηναϊκού,  προσπαθεί με μπλονζόν να ανακόψει το Γιώργο Κούδα

Μετά  από δυό χρόνια στον Πειραιά ο Γιώργος Κούδας επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη. Και μαζί με τους Σαράφη, Αποστολίδη, Τερζανίδη, Παρίδη, Ασλανίδη, και άλλους παίκτες, «χτίστηκε» η μεγάλη ομάδα του ΠΑΟΚ, που έφερε στη Θεσσαλονίκη τα κύπελλα το 1972 και το 1974 και το πρωτάθλημα το 1976.

Ο τελικός του Κυπέλλου το 1972 έγινε στο Καραϊσκάκη. Ο ΠΑΟΚ νίκησε 2-1 τον Παναθηναϊκό με δύο γκόλ του Κούδα και η κατάκτηση του τροπαίου έγινε τραγούδι: «Τα γκόλ τα δυό του Κούδα μας/ που κέρδισαν τη μάχη/ και έγινε πανζουρλισμός/ μες του Καραϊσκάκη».

…Και το μάτωμα του Κούδα απ’ το Γιούτσο

Αυτή η μεγάλη ομάδα του ΠΑΟΚ έχει στο ενεργητικό της κάτι που δεν είναι ευρέως γνωστό: «Έβγαλε γλώσσα» στη χούντα μέσα στο Καραϊσκάκη, σε έναν αγώνα ΠΑΟΚ-Ολυμπιακού μεταξύ 1970-1973. Ο Τύπος της εποχής δεν κατέγραψε το περιστατικό γι’ αυτό δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια η ημερομηνία.

Το περιστατικό διηγήθηκε ο Κώστας Λεβέντης στον γράφοντα  στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Ο Κώστας Λεβέντης ήταν παίχτης της μεγάλης Παναχαϊκής, που στις 20 Σεπτεμβρίου 1973 έγινε η πρώτη ελληνική επαρχιακή ομάδα η οποία αγωνίστηκε στα Κύπελλα Ευρώπης. Παίζοντας στο Κύπελλο ΟΥΕΦΑ η Παναχαϊκή προκρίθηκε στο Β’ Γύρο νικώντας την Αυστριακή Γκράτσερ με 2-1 στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας (όπου έγινε ο πρώτος αγώνας) και με 1-0 μέσα στην έδρα της Γκράστερ.

Σε εκείνο, λοιπόν,  τον αγώνα στο Καραϊσκάκη, η διαιτησία είχε σφάξει στην κυριολεξία τον ΠΑΟΚ. Κάποια στιγμή ο αρχηγός του, ο Γιώργος Κούδας, έβγαλε τη φανέλα του, πήρε τους συμπαίχτες του και έφυγαν για τα αποδυτήρια διαμαρτυρόμενοι για τη διαιτησία αλλά και τα πολλά χτυπήματα των αντιπάλων. Ο Νίκος Γιούτσος, που είχε έρθει στον Ολυμπιακό απ’ την Ουγγαρία το 1965, έτρεξε και πρόλαβε τον Κούδα πριν μπει στην καταπακτή λέγοντάς του: «Που πας ρε; Δεν βλέπεις ποιοι είναι στην εξέδρα; Θέλεις να μας στείλουν όλους εξορία στη Μακρόνησο!».

Στην εξέδρα, μεταξύ των άλλων, ήταν ο Στυλιανός Παττακός, αντιπρόεδρος της χουντικής κυβέρνησης με τον Κωνσταντίνο Ασλανίδη, Γενικό Γραμματέα Αθλητισμού.  Ο Κούδας εξοργισμένος δεν άκουσε το Γιούτσο και μπήκε στα αποδυτήρια. Εκεί μετά, από διαβουλεύσεις, οι ομάδες βγήκαν ξανά στο γήπεδο και ο αγώνας συνεχίστηκε.

Το περιστατικό το επιβεβαίωσε ο Γιώργος Κούδας στον γράφοντα το 2005 στη διάρκεια της παρουσίασης της πρώτης έκδοσης του βιβλίου «Μια θρησκεία χωρίς απίστους – ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ»  των Νίκου Μπογιόπουλου και Δημήτρη Μηλάκα.

Όταν τον ρώτησα ο Γ. Κούδας μου είπε: «Μας είχαν σακατέψει. Και το σακάτεμα συμπλήρωναν στα σφυρίγματα του διαιτητή. Ναί! Φύγαμε. Και ο Γιούτσος ήρθε καταπάνω μου. Δεν προσπάθησε να με μεταπείσει μόνο με τα λόγια. Μέ έπιασε απ’ τα χέρια και με τραβούσε. Με έσφιγγε τόσο δυνατά που τα νύχια του μπήχτηκαν στη σάρκα μου και μάτωσαν τα χέρια μου. Αλλά ήταν και τόση η οργή που δεν καταλάβαινα τίποτε. Κι ούτε λογάριασα την απειλή για την οποία μου μιλούσε ο Νίκος».

Το με «νόημα ζωής παιγνίδι» του Γιώργου Κούδα, όπως έλεγε ο Μανώλης Ρασούλης, δεν είναι σίγουρο ότι γεφύρωσε τη διαίρεση «Βορρά-Νότου». Γεφύρωσε, όμως το χάσμα, όπως ήθελε ο Μανώλης Ρασούλης, το θεϊκό (Βούδας)  με το ανθρώπινο (Κούδας) το 1986 στο τραγούδι «Πότε Βούδας πότε Κούδας» με πρώτο ερμηνευτή τον αμίμητο Νίκο Παπάζογλου.

 ΠΣΑΠ, με προπομπό το 1953!

Το πλήρωμα του χρόνου για τη συλλογική έκφραση και οργάνωση των Ελλήνων ποδοσφαιριστών ήρθε μετά απο 22 χρόνια απ’ την αντίδραση του 1953: Με την ίδρυση του Πανελλήνιου Συνδέσμου Αμειβομένων Ποδοσφαιριστών (ΠΣΑΠ).

ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ

Η συνάντηση του ΠΣΑΠ με τον πρωθυπουργό Ανδρέα Παπανδρέου (18.1.1983). Διακρίνονται από αριστερά: Αντώνης Αντωνιάδης, Σπύρος Λιβαθινός, Αριστείδης Καμάρας, Ανδρέας Παπανδρέου, Κώστας Λαλιώτης, υφυπουργός Νέας Γενιάς, Νίκος Μάλλιαρης, Αλέκος Παπαγεωργίου και Μάκης Ζαχαρόπουλος.

Οι πρώτες διεργασίες ξεκίνησαν την αγωνιστική περίοδο  1974-75. Στη Θεσσαλονίκη πρωτοστάτησαν οι Κούλης Αποστολίδης, Σταύρος Σαράφης, Άγγελος Σπυρίδων, Νίκος Κασάπης, Θωμάς Σεντελίδης, Νίκος Χρηστίδης και  Γιώργος Κούδας. Στη  ζώνη Πάτρας-Ιωαννίνων την πρωτοβουλία πήραν οι Κώστας Λεβέντης, Ανδρέας Μιχαλόπουλος, Μανώλης Παππάς, Γιώργος Σιόντης και Κώστας Βέργος. Και στην Αθήνα οι Αριστείδης Καμάρας, Μίμης Παπαϊωάννου, Μίμης Δομάζος, Αντώνης Αντωνιάδης, Απόστολος Φίλης, Τάκης Οικονομόπουλος και Άγγελος Κρεμμύδας.

Μέχρι την ημέρα σύγκλησης της γενικής συνέλευσης, όπου και εκλέχτηκε το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο, ορίστηκε προσωρινή διοικούσα επιτροπή από τους Μίμη Δομάζο, Μίμη Παπαϊωάννου, Αντώνη Αντωνιάδη, Κούλη Αποστολίδη, Γιάννη Γκαϊτατζή, Τάκη Οικονομόπουλο και Κώστα Λεβέντη. Νομικός σύμβουλος ορίστηκε ο Αριστείδης Καμάρας, δικηγόρος.

Η δράση του ΠΣΑΠ, που δεν έχει καταγραφεί πλήρως, ήταν πρωτόγνωρη και πολυεπίπεδη. Οργάνωσε τρείς απεργίες των ποδοσφαιριστών. Υποχρέωσε πρωθυπουργούς, όταν οι κυβερνήσεις δεν συζητούσαν με απεργούς, να συναντηθούν με τον ΠΣΑΠ. Δόθηκαν λύσεις σε εργασιακά και ασφαλιστικά θέματα.

Οι πρωτοβουλίες του ΠΣΑΠ δεν περιορίστηκαν μόνο σε ποδοσφαιρικά θέματα. Διευρύνθηκαν με δράσεις για την Ειρήνη και πολιτιστικά θέματα. Σε μια συνάντηση του ΠΣΑΠ με αντιπροσωπεία του ΚΚΕ στην οποία συμμετείχε ως βουλευτής, τότε του κόμματος ο Μίκης Θεοδωράκης, έγινε συμφωνία να συνδράμει ο μεγάλος μουσικοσυνθέτης στις πολιτιστικές πρωτοβουλίες του ΠΣΑΠ.

ΦΛΩΡΑΚΗΣ 2

Συνάντηση του ΠΣΑΠ με το Χαρίλαο Φλωράκη, Γενικό Γραμματέα της ΚΕ του ΚΚΕ (1.4.1982). Διακρίνονται από αριστερά: Μίκης Θεοδωράκης, Νίκος Μάλλιαρης, Χαρίλαος Φλωράκης, Αντώνης Αντωνιάδης και Κώστας Καζάκος.

«Δεν φταίει το ποδόσφαιρο…»

Αυτή η «φυγή πρός τα μπρός», που διέκρινε τη δράση του ΠΣΑΠ, έκανε κάποιους απ’ τους πρωταγωνιστές εκείνης της εποχής να προσδιορίζουν έναν άλλο, πιο δημιουργικό ρόλο για το ποδόσφαρο.

Ενα περίγραμμα αυτής της προοπτικής παρουσίασε το Σεπτέμβρη του 1982, ο τότε γραμματέας του ΠΣΑΠ Νίκος Μάλλιαρης με άρθρο του στη μηνιαία επιθεώρηση περιοδικό «Γράμματα και Τέχνες».

grammata kai texnes

Ο Ν. Μάλλιαρης αγωνίστηκε ερασιτεχνικά στην ομάδα Π.Ο. Ψυχικού και επαγγελματικά στον  Εθνικό Αστέρα Καισαριανής (1973-1977) και στην Προοδευτική (1977-1980). Ήταν ένα από τα ιδρυτικά μέλη του ΠΣΑΠ. Διετέλεσε μέλος, ταμίας, γενικός γραμματέας, υπεύθυνος Τύπου-επικοινωνίας και υπεύθυνος οργάνωσης των μελών του Συνδέσμου. Σήμερα είναι Προεδρος της πανελλαδικής πρωτοβουλίας φίλων του ποδοσφαίρου «Επίσκυρον».

Στο αφιέρωμα «Τέχνη και Αθλητισμός» στην επιθεώρηση «Γράμματα και Τέχνες» που εξέδιδε ο ποιητής και κριτικός λογοτεχνίας Κώστας Γ. Παπαγεωργίου (1945-2021), ο Ν. Μάλλιαρης και με τίτλο «Δεν φταίει το ποδόσφαιρο…», έγραψε:

«Κάνοντας μια αναδρομή στην αρχαιότητα, θα δούμε ότι το θέατρο και το στάδιο μαζί με το ιερό ήταν απ’ τους βασικούς χώρους της πό­λης. Ο αθλητισμός και οι τέχνες συνέβαλαν από κοινού στην ψυχική και σωματική διαμόρφωση του ανθρώπου. Κατά τη διάρκεια των μεγάλων αθλητικών εκδηλώσεων (Ολυμπιά­δες, Πύθια, Νέμεα, Ίσθμια), παράλ­ληλα με τους  αθλητικούς αγώνες διεξάγονταν και άλλοι, καλλιτεχνι­κοί (ποιητικοί, θεατρικοί). Έτσι, τέχνες και αθλητισμός συμβάδιζαν, συμβάλλοντας στο “νούς υγιής εν σώματι υγιεί”.

Σήμερα όμως η άρχουσα τάξη έφερε σε διάσταση και αποξένωση τον αθλητισμό από τις τέχνες, αφού προηγουμένως αλλοίωσε το πραγμα­τικό νόημα και τη σημασία του πρώτου. Και μας παρουσιάζεται, σή­μερα, σαν αθλητισμός το εμπορευματοποιημένο ποδόσφαιρο, που ελέγχεται από τους εκπροσώπους αυτής ακριβώς της τάξης και, κατά συνέπεια, κυριαρχείται από τη δια­φθορά, τη βία και τη σκοπιμότητα, συμβάλλοντας στη διάβρωση της συνείδησης της νεολαίας. Παράλλη­λα, περνώντας έντεχνα το σύνθημα “άλλο αθλητισμός και άλλο πολιτι­κή”  κατάφεραν ν’ απομονώσουν κά­θε δημοκρατικό και προοδευτικό στοιχείο που έβλεπε το ποδόσφαιρο σαν μια εκδήλωση της ζωής και όχι  σαν  την ίδια τη  ζωή, απομακρύνοντας έτσι κάθε φίλο του ποδοσφαί­ρου από το καλό βιβλίο, το θέατρο, τη  μουσική και από κάθε άλλη μορ­φή πολιτιστικής εκδήλωσης.

ΠΣΑΠ 136 n

Η εφημερίδα του ΠΣΑΠ «Ο ποδοσφαιριστής»

 

Με την απομάκρυνση από το πο­δόσφαιρο των δημοκρατικών-προοδευτικών παραγόντων έμεινε ελεύθερο το πεδίο δράσης για τους  παρά­γοντες της δεξιάς να καλύψουν τις όποιες ανάγκες των ποδοσφαιριστών για μουσική, διάβασμα, θέατρο κ.λπ. με τα γνωστά υποπροϊόντα. Έτσι, όταν oι ποδοσφαιρικές ομάδες αποσύρονται σε ξενοδοχεία ή ταξι­δεύουν, τα έντυπα που κυριαρχούν μεταξύ των ποδοσφαιριστών είναι τα  περίφημα “Σκάνδαλο”, “Τραστ”, “Διάβασέ με”, “Ταρατατά” κ.ά., ενώ οι  κασέτες εκπέμπουν άσματα Καφάση και Φλωρινιώτη και οι βιντεοκα­σέτες που προβάλλονται στην τηλε­όραση είναι πλημμυρισμένες από ποδοσφαιρικούς αγώνες και ταινίες πορνό. Ο ποδοσφαιριστής που δια­βάζει κάποιο βιβλίο ή δείχνει πώς ενοχλείται από την ηχητική ρύπαν­ση των  μαγνητοφώνων ή τολμά να συζητήσει για θέματα όχι σχετικά με το ποδόσφαιρο, θεωρείται αμέσως “κουλτουριάρης” απ’ τούς συναδέλφους του και, κυρίως, ως επι­κίνδυνο στοιχείο από τούς παράγο­ντες και τον προπονητή της ομάδας του τον βλέπουν σαν διαβρωτή της ομόνοιας και της ομοψυχίας της ομάδας.

omada psap

Η ομάδα του ΠΣΑΠ που έδωσε αγώνα στο Βόλο για την ενίσχυση του ποδοσφαιριστή Ρουμελιώτη

Στο χώρο των διανοουμένων και προβληματισμένων ανθρώπων έχει διαμορφωθεί, δυστυχώς, η αντίληψη ότι το ποδόσφαιρο αποπροσανατολίζει τη  νεολαία και, επομένως, δεν  αξίζει τον κόπο ν’ ασχοληθεί κανείς μαζί του. Έχοντας όμως κανείς αυτή την αντίληψη παραγνωρίζει το γεγονός ότι το ποδόσφαιρο, σαν άθλημα, από την ίδια του τη φύση, διαπαιδαγωγεί και διαπλάθει τον άν­θρωπο με βάση τις αρχές της ευγενικής άμιλλας, της συλλογικότητας, της φιλίας και της ειρήνης ανάμεσα στους λαούς. Επιπλέον, παραγνωρί­ζει ότι η άρχουσα τάξη, προκειμέ­νου ν’ αποπροσανατολίσει το λαό, θα αξιοποιούσε κάτι άλλο, αν δεν υπήρχε το ποδόσφαιρο, που να τον συναρπάζει τόσο πολύ. Μήπως το ίδιο δεν κάνει και με τα διάφορα πνευματικά υποπροϊόντα που του πλασάρει απ’ τα λογής ψυχοβόρα έντυπα, σατιρικά και μουσικά κατα­σκευάσματα;

Βλέποντας λοιπόν ότι, για το ρό­λο που παίζει το ποδόσφαιρο σήμε­ρα στην κοινωνία μας, δεν είναι υπεύθυνο το ίδιο το άθλημα, αλλά η  τάξη που το ελέγχει, εμείς, από τη μεριά μας, κάνουμε τεράστιες προσπάθειες για να προωθηθούν οι προ­οδευτικές δυνάμεις στα κέντρα ελέγχου του ποδοσφαίρου. Σ’  αυτήν ακριβώς τη φάση χρειαζόμαστε τη βοήθεια κάθε προοδευτικού άνθρω­που, και, ιδιαίτερα, των ανθρώπων της τέχνης και των γραμμάτων, που, με  το κύρος και τη  γοητεία που ασκούν στο λαό – παρόμοια μ’ αυτήν των ποδοσφαιριστών –  να χτυπήσουμε τη νοοτροπία “άλλο αθλητισμός και άλλο πολιτική” και να απαλλάξουμε τις λαϊκές δυνάμεις από τη διαστρεβλωμένη αντίληψη για τον αθλητισμό που επέβαλε η άρχουσα τάξη».

«Εθνική Ελλάδος γεια σου»

Μετά το Γουέμπλεϊ το 1971 δεν υπήρξε κάποια ιδιαίτερη διάκριση για το ελληνικό ποδόσφαιρο, εκτός απ’ την παρουσία της ΑΕΚ στα ημιτελικά του Κυπέλλου UEFA την περίοδο 1976 -1977.

EURO cccc

Ο αρχηγός της Εθνικής Θεόδωρος Ζαγοράκης σηκώνει το κύπελλο Ευρώπης το 2004

Το 1980 η Εθνική Ελλάδας είχε την πρώτη σημαντική επιτυχία της. Με προπονητή τον Αλκέτα Παναγούλια προκρίθηκε στην τελική φάση του Euro 1980 (τότε Κυπέλλου Εθνών Ευρώπης) στην Ιταλία. Στη φάση των προκριματικών τερμάτισε στην πρώτη θέση του ομίλου της, αφήνοντας εκτός τελικής διοργάνωσης την ΕΣΣΔ, την Ουγγαρία και τη  Φινλανδία).

Εκείνη η πρόκριση της Εθνικής Ελλάδας φαίνεται να αποτυπώθηκε απ’ το Διονύση Σαββόπουλο στο τραγούδι «Ας κρατήσουν οι χοροί» στο δίσκο του «Τραπεζάκια έξω» (1983) με τους στίχους: «Τότε η Έλενα η χορεύτρια/ σκύβει στη μεριά του Τάσου/ και με μάτια κλειστά/ τραγουδούν αγκαλιά/ Εθνική Ελλάδος γεια σου». Ο μύθος θέλει το ζευγάρι των στίχων να είναι η ηθοποιός Έλενα Ναθαναήλ, που είχε πολύχρονο δεσμό με τον Τάσο Μητρόπουλο, παίκτη του Ολυμπιακού και της Εθνικής Ομάδας ποδοσφαίρου το 1980.

Ακολούθησε η πρόκριση, πάλι με προπονητή τον Αλκέτα Παναγούλια, της Εθνικής Ελλάδας το 1994 στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου στις ΗΠΑ.

Η μεγάλη στιγμή, όπου το Πανελλήνιο τραγούδησε «Εθνική Ελλάδος γειά σου» ήρθε το 2004. Με προπονητή το Γερμανό Ότο Ρεχάγκελ η Εθνική Ελλάδας αναδείχθηκε πρωταθλήτρια Ευρώπης, με την κατάκτηση του Euro στην Πορτογαλία, νικώντας στον τελικό τη διοργανώτρια χώρα με 1-0. Μάλιστα νίκησε δυό φορές την Πορτογαλία: Στις 12.6.2014 (Καραγκούνης 6′, Μπασινάς 51′ πέναλτι – Ρονάλντο 90′) και στον τελικό στις 4.7.2004 με γκόλ του Άγγελου Χαριστέα.

Στα χρόνια που ακολούθησαν την ιστορική νίκη του 2004, η Εθνική Ομάδα προκρίθηκε σε τελικούς διοργανώσεων -πλην 2016 και 2020- φτάνοντας στους 16, στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 2014 και στους προημιτελικούς του Πανευρωπαϊκού Κυπέλου του 2012.

«Η διαχείριση του ποδοσφαίρου ως εμπόρευμα»

Η ανατομία της μπάλας στην Ελλάδα, την Ευρώπη και τον κόσμο παρουσιάζεται εν πολλοίς στο βιβλίο των Μπογιόπουλο-Μηλάκα.

Στην πρώτη έκδοση του βιβλίου (2005) οι συγγραφείς έγραψαν: «Η μπάλα είναι θρησκεία! Αλλά όταν ξεχάστηκε ότι θεός της δεν είναι ο πρόεδρος της ΠΑΕ, “χάσαμε την μπάλα”. Την κλότσησαν οι αεριτζήδες και οι “παράγοντες” που λυμαίνονται τον χώρο του ποδοσφαίρου. Την ξεφούσκωσαν οι μεγιστάνες και το ιερατείο της UEFA και της FIFA, που ρουφάνε την ψυχή της, “στήνοντας” το παιχνίδι στα μέτρα της διαφημιστικής αρένας και της χρηματιστηριακής φούσκας.
Οι σελίδες αυτού του βιβλίου είναι μια ανατομία της μπάλας στην Ελλάδα, στην Ευρώπη, στον κόσμο. Της μπάλας που χάθηκε. Μα κάπου εκεί, λεηλατημένη από τους άθλιους διακορευτές της, οι αιώνια ερωτευμένοι με τη μαγεία του ποδοσφαίρου ξέρουν ότι υπάρχει αγνή, ολοζώντανη, στρογγυλή, απρόβλεπτη, όσο η εικόνα της Εθνικής Ελλάδας καταργεί κάθε νόμο των πιθανοτήτων και στέφεται Βασίλισσα στα γήπεδα της Πορτογαλίας. Αυτή είναι η δύναμη του ποδοσφαίρου. Άλλωστε, στο ποδόσφαιρο «όλα είναι δυνατά»! Ακόμα και τούτο: να απαλλαγεί η μπάλα από τα “χρεόγραφα” που τη φορτώνουν οι κανόνες της αγοράς και νά ξαναγίνει ΠΑΙΧΝΙΔΙ».

Στη δεύτερη έκδοση (2016) οι συγγραφείς σημείωναν: «Τώρα, με μια ακόμα δεκαετία στην πλάτη, είναι ίσως πιο εύκολη η διαχείριση “ανεκπλήρωτων πόθων”. Είναι, ωστόσο, αδύνατη η συμφιλίωση με την ιδέα ότι έχουμε τελεσίδικα “χάσει την μπάλα” και ότι το παιχνίδι μας παραμένει στα χέρια των ποδοσφαιροκάπηλων, χυδαίο εμπόρευμα και πλυντήριο ξεπλύματος για ευυπόληπτους επιχειρηματίες και για σκοτεινές δραστηριότητες. Μια τέτοιου είδους συμφιλίωση ισοδυναμεί με την παραδοχή ότι η ιστορία τέλειωσε… Προφανώς η ιστορία δεν έχει τελειώσει. “Απλώς” ζούμε το παρατεταμένο κεφάλαιο της σαπίλας, που σε σχέση με την διαχείριση του ποδοσφαίρου ως εμπόρευμα, όλα μοιάζουν ακίνητα και ολόιδια και εντός και εκτός συνόρων».

Μια εκδήλωση της διαχείρισης του ποδοσφαίου ως εμπορεύματος ήταν και πρωτοβουλία για τη δημιουργία κλειστής λίγκας στην Ευρώπη με την απόσχιση ομάδων απ’ την UEFA. Η πρωτοβουλία έγινε γνωστή τον Απρίλη του 2021 και ως ιδρυτικά μέλη πρωτοστάστησαν οι αγγλικές ομάδες Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, Τσέλσι, Λίβερπουλ, Μάντσεστερ Σίτι, Αρσεναλ και Τότεναμ, οι ισπανικές Ρεάλ Μαδρίτης, Μπαρτσελόνα και Ατλέτικο Μαδρίτης, οι ιταλικές Γιουβέντους, Ιντερ και Μίλαν.

britain soccer super league

«Φτιαγμένο από τους φτωχούς, κλεμμένο από τους πλούσιους» γράφει το πανό φίλων της Μ. Γιουνάιτεντ αντιδρώντας στα σχέδια για κλειστή λίγκα

Το σχέδιο τελικά ναυάγησε, αλλά δεν είναι κάτι καινούργιο. Ο Αρ. Καμάρας στη συνέντευξή του (2.6.2021) είπε: «Πριν από το 2000 η ομάδα (σσ: Παναθηναϊκός) είχε βρεθεί μέσα στις 16 μεγαλύτερες της Ευρώπης. Αλλωστε εκείνη την εποχή είχαν αρχίσει οι συζητήσεις για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συνδέσμου των καλύτερων ομάδων της Ευρώπης. Ενός στενού πρωταθλήματος. Κάτι αντίστοιχο με αυτό που μόλις πρόσφατα είχε προκύψει, με αποτέλεσμα η UEFA να αντιδράσει απειλώντας με αποκλεισμό όλες τις υποψήφιες ομάδες ενός στενού κλαμπ. Τότε, εκείνο το σχέδιο επρόκειτο να το χρηματοδοτήσει ο Μπερλουσκόνι. Ε, λοιπόν, ανάμεσα στις 16 καλύτερες ομάδες ήταν και ο Παναθηναϊκός. Στις διαπραγματεύσεις μετείχα κι εγώ με τον Μάνο Μαυροκουκουλάκη, νυν πρόεδρο του ΠΑΟ».

Δεν παύει να εμπνέει το ποδόσφαιρο

Μετά τον τελικό του EURO στο Γουέμπλεϊ οι τρείς Άγγλοι ποδοσφαιριστές που έχασαν τα πέναλτι (Ράσφορντ, Σάκα, Σάντσο) δέχτηκαν ρατσιστικές επιθέσεις στα social media. Το θέμα πήρε σοβαρές διαστάσεις, με την αγγλική Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου και τις κορυφαίες ομάδες της Premier League με ανακοινώσεις τους να στέκονται στο πλευρό των ποδοσφαιριστών, καταδικάζοντας τα ρατσιστικά σχόλια . Σε αντίστοιχες ενέργειες προχώρησαν προσωπικότητες του αγγλικού και παγκοσμίου ποδοσφαίρου. Μάλιστα οι βρετανικές αρχές προχώρησαν και στη σύλληψη τεσσάρων ατόμων.

Την καλύτερη όμως απάντηση στο δηλητήριο του ρατσισμού έδωσε ένα εννιάχρονο αγόρι με ένα υπέροχο μήνυμα στον άσο της Γιουνάιτεντ, Μάρκους Ράσφορντ. Ο μικρός φίλαθλος έγραψε:

«Αγαπητέ κύριε Ράσφορντ,

Ελπίζω να μην είστε για καιρό στεναχωρημένος γιατί είστε τόσο καλός άνθρωπος. Τον περασμένο χρόνο με εμπνεύσατε να βοηθήσω ανθρώπους που δεν είναι τόσο τυχεροί. Χθες το βράδυ με εμπνεύσατε ξανά να είμαι πάντα γενναίος.

Είμαι περήφανος για σένα, θα είσαι πάντα ήρωας!»

9ΧΡΟΝΟΥ WYAEUNIf

Το γράμμα του εννιάχρονου προς τον Ράσφορντ

Στην Ελλάδα, και λίγες μέρες μετά το EURO, η απόφαση της διοίκησης της ΑΕΚ να τοποθετήσει τον παλαίμαχο διεθνή ποδοσφαιριστή Βασίλη Τσιάρτα στη θέση του τεχνικού στη β’ ομάδα, προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις των οπαδών της ομάδας. Ο Β. Τσιάρτας έχει προκαλέσει το κοινό αίσθημα με τις, κατά καιρούς,  εθνικιστικές και ρατσιστικές απόψεις του  στα social media.

Σε ανακοίνωσή του ο μεγαλύτερος σύνδεσμος των οπαδών της ΑΕΚ, «Original 21» ανέφερε: «Το λέμε από τώρα με κάθε τρόπο ότι δεν είναι αποδεκτός ανάμεσά μας. Γιατί ο τοίχος λέει “ΑΕΚ σημαίνει προσφυγιά ξεριζωμένη”, γιατί ο Κοντούλης πέθανε για αυτά τα ιδανικά, γιατί το πούλμαν στο Βελιγράδι (σσ: όταν βομβαριζόταν από το ΝΑΤΟ) μπούκαρε για την ειρήνη, γιατί ο Τζούντα Γκαρσία και ο κάθε ποδοσφαιριστής μας, όσο “διαφορετικός” κι αν είναι, δεν αποτελεί λαθροεισβολέα, όπως ο Τσιάρτας πιστεύει, αλλά ίσο μέλος μας και όχι άτομο που θα του ζητούν πιστοποιητικό για να μπει στα Σπάτα…».

ΣΥΝΘΗΜΑ

Στο ίδιο πνεύμα αντίθεσης κατά της πρόσληψης Τσιάρτα κινήθηκε και η ανακοίνωση του συνδέσμου οπαδών ΑΕΚ «Σπύρος Κοντούλης», που έκανε λόγο για αποφάσεις – αλυτρωτικά παραληρήματα και αδιαφορία για το τι είναι και τι πρεσβεύει η ΑΕΚ: «Για εμάς εδώ η ΑΕΚ είναι μάνα κάθε πρόσφυγα, χωρίς ταυτότητα και εθνική καταγωγή. Αγκαλιάζει ανεξάρτητα από φυλή, φύλο και θρήσκευμα όποιον αντιλαμβάνεται το παγκόσμιο μήνυμα που περικλείει η ιστορία της. Πατάει γερά στους αγώνες αυτού εδώ του λαού να τινάξει από πάνω του την όποια οικονομική και πολιτική σκλαβιά που επίμονα ντόπιοι και ξένοι με γεμάτες τσέπες παλεύουν να του επιβάλουν».

Μετά τις σφοδρές αντιδράσεις των οπαδών, ο ίδιος ο Τσιάρτας με ανάρτησή του στα social media – κατά πολλούς κατόπιν παρότρυνσης της ΠΑΕ που βρέθηκε στο στόχαστρο των οπαδών για την επιλογή της – έγραψε το φινάλε της παρ’ ολίγον συνεργασίας, δηλώνοντας πως δεν αποδέχεται την πρόταση, τάχα για μη «διχάσει τον κόσμο».

Τόσο ο μικρός Άγγλος όσο και οι φίλαθλοι της ΑΕΚ καταμαρτυρούν ότι οι ποδοσφαιριστές, παρά τη σήψη και τη διαφθορά στο ποδόσφαιρο, εξακολουθούν να εμπνέουν και να αποτελούν πρότυπα για τους νέους. Οι  φίλαθλοι έχουν τη δύναμη να πετάξουν έξω από το άθλημα φασίστες, ακροδεξιούς, ρατσιστές , μη αφήνοντάς τους να χύσουν το δηλητήριό τους μέσα στα γήπεδα και τις εξέδρες, στο «εύφορο» κατά τ’ άλλα έδαφος του σάπιου εμπορευματοποιημένου αθλητισμού. Θα είναι μια σημαντική συμβολή για να γίνει το ποδόσφαιρο ένα άθλημα που θα το χαίρεται ο κόσμος.