Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Facebooktwitterrssyoutube
slogan

ΤΡΙΑ ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΜΥΡΩΝ, Δρ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΚΑΛΑΪΝΤΖΗ

Γράφει και παρουσιάζει ο Θανάσης Ν. Καραγιάννης //

Ερευνώντας και μελετώντας το τελευταίο χρονικό διάστημα το Ρωμαίικο Ερασιτεχνικό Θέατρο στην Κωνσταντινούπολη, έρχονται στα χέρια μας διάφορα βιβλία, με ιστορικά, κοινωνιολογικά, φιλολογικά θέματα, που αφορούν στην Κωνσταντινούπολη. Διαβάζοντάς τα, συλλέγουμε αρκετές πληροφορίες και αποκτούμε γνώσεις, οι οποίες μας χρησιμεύουν στην έρευνα και μελέτη του επιστημονικού ενδιαφέροντος και αντικειμένου μας. Μπορεί να μην έχουν άμεση σχέση με το Ερασιτεχνικό Θέατρο, έχουν όμως σχέση με την ιστορική πορεία της Ρωμιοσύνης κατά τον 20ό αι. στην εκπαίδευση, στην κοινωνία και στην πολιτική, αλλά και στη θρησκεία και τις θρησκευτικές υποθέσεις ή εκδηλώσεις των Ρωμιών της Πόλης (Ιστορία του Πατριαρχείου, της ρωμαίικης ορθόδοξης χριστιανικής κοινότητας, της ορθόδοξης θεολογικής μέσης και ανώτερης εκπαίδευσης, της Ιστορίας της Τουρκίας και της πολιτικής της απέναντι στις μειονότητες και στη Ρωμαίικη Μειονότητα της Πόλης κ.ά.)

Κάποιοι έχουμε την αντίληψη ότι τα παραπάνω θέματα δεν αφορούν εμάς τους Έλληνες. Δεν αφορούν επίσης τους ομόθρησκους με τους Πολίτες Ρωμιούς. Ότι αυτά τα θέματα αφορούν την Ιστορία ή την Κοινωνιολογία της γείτονα Τουρκίας ή της πολίτικης Ρωμιοσύνης, και μόνο.

Όμως, αυτοί μάλλον λησμονούν ότι την Επιστήμη αφορούν όλα τα θέματα, που συνδέονται με τη ζωή και τις δραστηριότητες των ανθρώπων και των λαών, με την εκπαίδευσή τους, με τις ιδεολογικές, φιλοσοφικές, θρησκευτικές κ.ά. αντιλήψεις και πεποιθήσεις τους, με τα όποια κοινωνικά, οικονομικά, εκκλησιαστικά  ή πολιτικά προβλήματά τους σε τοπικό ή διεθνές επίπεδο. Άρα, τους έλληνες ιστορικούς και τους απλούς πολίτες ενδιαφέρει η Ιστορία της ρωμαίικης ομογένειας της Πόλης. Η προσωπική επιστημονική συνείδηση μάς οδηγεί να μην απορρίπτουμε τίποτα. Αντιθέτως να συλλέγουμε πληροφορίες και να τις μελετούμε επισταμένα και διεξοδικά, όσες από αυτές σχετίζονται με τις κάθε φορά επιστημονικές ή φιλοσοφικές αναζητήσεις μας και το συναφές αντικείμενο της επιστημονικής έρευνας και μελέτης μας.

Άλλωστε, όλα αξιολογούνται και κρίνονται, παίρνοντας υπόψη τις διαφορετικές απόψεις, ιδέες, αντιλήψεις κ.ο.κ., που έχει ο κάθε επιστήμονας ερευνητής/μελετητής. Η διαλεκτική μέθοδος, ανά τους αιώνες, μάς έχει διδάξει πώς να ερμηνεύουμε το κάθε στοιχείο του επιστητού, με βάση τους νόμους που  διέπουν ιδιαίτερα αυτή την άκρως επιστημονική μέθοδο. Συγκρίνουμε, αξιολογούμε και συγκρουόμαστε τελικά, με λογικά και επιστημονικά επιχειρήματα απέναντι στις αντίθετες ιδέες και πολιτικές πρακτικές. Έτσι, πάντοτε γεννιέται το καινούργιο. Άλλωστε, όλα κινούνται, αλλάζουν, εξελίσσονται.

Στην Κωνσταντινούπολη ερευνώ –εδώ και μια τριετία περίπου–, κυρίως στην Πατριαρχική Βιβλιοθήκη, φυλλομετρώντας αρκετές ρωμαίικες εφημερίδες και περιοδικά, οι οποίες εκδίδονταν και κυκλοφορούσαν στην Πόλη, στη διάρκεια του 20ού αιώνα, και δύο συνεχίζουν να εκδίδονται ακόμη («Απογευματινή» και «Ηχώ»). Εκεί βρίσκεται σχεδόν πλήρες το αρχείο τους, ενώ στις αθηναϊκές δημόσιες βιβλιοθήκες, υπάρχουν ελάχιστα φύλλα.

Στην Πατριαρχική Βιβλιοθήκη στηρίζουν την προσπάθειά μου, όχι μόνο από καθήκον, αλλά και από συνείδηση και ήθος, ο πρώην Βιβλιοφύλαξ και νυν Αρχειοφύλαξ των Πατριαρχείων Αρχιμανδρίτης Αγαθάγγελος Σίσκος, ο νυν Βιβλιοφύλαξ των Πατριαρχείων, ο Τριτεύων των Πατριαρχικών Διακόνων, π. Αλέξανδρος και οι δύο υπάλληλοι, Νίκος Σενκοποπόφσκυ και Πάρης Μαΐς, τους οποίους ευχαριστώ δημόσια.

Εκεί, στα φιλόξενα γραφεία της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης, που προσωρινά λειτουργούν ως αναγνωστήριο, ο Μητροπολίτης Μύρων Δρ. Χρυσόστομος Καλαϊτζής, ερευνά και μελετά, καθημερινά, διάφορα ιστορικά εκκλησιαστικά και θεολογικά θέματα, εδώ και πολλά χρόνια, Πρόκειται για έναν εξαίρετο απλό και ευγενικό άνθρωπο, βαθύ γνώστη της Ιστορίας σε πολλά επίπεδα (εκκλησιαστικό/θεολογικό, εκπαιδευτικό/γλωσσολογικό, κοινωνικό κ.λπ.). Πρόκειται για «παθιασμένο» ερευνητή και μελετητή, άοκνο, χαλκέντερο, πολυγράφο. Έχουν εκδοθεί πολλά βιβλία του και αρκετά βρίσκονται τώρα στο τυπογραφείο και στο βιβλιοδετείο. Είναι βιβλία, τα περισσότερα πολυσέλιδα, αποτέλεσμα μακροχρόνιας ιστορικής έρευνας, δοκίμια και μελέτες, ως επί το πλείστον με εκκλησιαστικά και θεολογικά θέματα. Ανήσυχο πνεύμα, διαθέτει συγχρόνως εργατικότητα και ευφυΐα, αλλά και μεγάλη εμπειρία στα περί συγγραφικών και εκδοτικών πραγμάτων.

mitropolitis
Επιθυμώ, λοιπόν, να παρουσιάσω, έστω συνοπτικά, τρία βιβλία του, ώστε κάποιοι φιλομαθείς, τουλάχιστον να πληροφορηθούν για την ύπαρξή τους και για τη θεματολογία τους, η οποία ενδέχεται να τους ενδιαφέρει. Και τα τρία αποτελούν εκδόσεις της Ιεράς Μητροπόλεως Μύρων, στο δε δεύτερο συμμετέχει εκδοτικά και ο πολίτικος εκδοτικός οίκος Ιστός-Istos.

Πριν από την παρουσίαση των βιβλίων του, παραθέτω συνοπτικό βιογραφικό σημείωμα του συγγραφέα τους:

Γεννήθηκε το 1946 στο χωριό Αγριδιά της Ίμβρου, «το νησί του Ίμβραμου, άλλη ονομασία του αρχαίου θεού της ταχύτητας και των ανέμων, του Ερμή», όπως σημειώνει στο λαογραφικό βιβλίο του Τι να πρωτοθυμηθώ; Θρησκευτικές γιορτές και έθιμα του γιορτολογικού ετήσιου κύκλου στο χωριό μου Αγριδιά και στην Ίμβρο. Αναμνήσεις και βιώματα από τη σκοπιά μου, Εκδόσεις Ι.Μ. Μύρων, 2005, σ. 4 (σσ. 127).

Τέλειωσε το Δημοτικό Σχολείο στη γενέτειρά του, το Γυμνάσιο στην Κεντρική Σχολή Ίμβρου, το δε  Λύκειο και το Ακαδημαϊκό Τμήμα στη Θεολογική Σχολή Χάλκης. Στη συνέχεια συνέχισε τις ακαδημαϊκές του Σπουδές (λόγω του ότι έκλεισε το Ακαδημαϊκό Τμήμα της Θεολογικής Σχολής Χάλκης) στο Ποιμαντικό Τμήμα της Θεολογικής Σχολής του πανεπιστημίου Θεσ/νίκης, από το οποίο αποφοίτησε το 1974.

Τις θεολογικές του σπουδές συμπλήρωσε στη Γερμανία (Regensburg και Μόναχο) και στη Γαλλία (Παρίσι). Το 1989 αναγορεύτηκε διδάκτορας της Ορθοδόξου Θεολογίας του πανεπιστημίου της Θεσ/νίκης. 

Γράφει, με τη μετριοφροσύνη που τον χαρακτηρίζει και τον διακρίνει: «Εάν κάτι έγινα ενδιατρίψας και στα σχολικά έδρανα της Ευρώπης (Γερμανία και Γαλλία), μέχρι και του 30ού έτους της ηλικίας μου, το χρωστώ στην εύνοια της Εκκλησίας για ένα χωριατόπαιδο της Ίμβρου, που δεν είχε να επιδείξει τίποτε άλλο παρά νεανική αταξία και επιπολαιότητα!»

Αφού ανέβηκε τις βαθμίδες της ιεροσύνης, στις 4.9.2000 κατετάγη στους εν ενεργεία Ιεράρχες του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Είναι Μητροπολίτης Μύρων, υπέρτιμος και έξαρχος Λυκίας.  

1. Γεγονότα επί της εποχής των δύο πατριαρχιών Ιωακείμ του Γ΄, Ασπροβάλτα 2005, σ. 304  

Το βιβλίο είναι αποτέλεσμα δωδεκάχρονης έρευνας του συγγραφέα στην Πατριαρχική Βιβλιοθήκη, ο οποίος μελετώντας τους Πατριαρχικούς Κώδικας, κατέληξε σε κάποια συμπεράσματα για το ζήτημα της ρωσοφιλίας ή όχι του Πατριάρχη Κων/πόλεως Ιωακείμ του Γ΄, κατά τη χρονική περίοδο 1880-1912, εποχή των δύο πατριαρχιών του.

vivlio1Ο συγγραφέας μελετά τα θέματα και τα γεγονότα, τα οποία σχετίζονται με το προς διερεύνηση θέμα του: το προνομιακό, τη διείσδυδη των Ρώσων στο Άγιο Όρος, το Βουλγαρικό και Βλαχικό Ζήτημα, το πολυσυζητημένο ζήτημα των Μητροπολιτών του Πατριαρχικού Θρόνου στη Μακεδονία – Θράκη και Ήπειρο, καθώς και το Κρητικό επισκοπικό και της Διασποράς ζήτημα. 

Ο σ. παραθέτει την αλληλουχία των γεγονότων μέσα από πλούσιο αρχειακό υλικό, καταγράφει και αναλύει την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, σκιαγραφεί και επεξηγεί με εκκλησιαστικό, αλλά και με πολιτικό τρόπο πρόσωπα και καταστάσεις. Το βιβλίο είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε εκκλησιαστικούς και πολιτικούς ιστορικούς, αποτελεί δε βιβλίο αναφοράς για περαιτέρω ιστορικές μελέτες.

Ο σ., όπως το συνηθίζει και σε άλλα πονήματά του και πραγματείες, παραθέτει στο παρόν βιβλίο του ένα πλήθος από κείμενα, ιστορικά ντοκουμέντα, τα οποία είναι χρήσιμα για την κατανόηση των γεγονότων, για την ιδεολογική, εκκλησιαστική και πολιτική ερμηνεία τους, για την επιστημονική ιστορική μελέτη.

Αξίζει το παρόν βιβλίο να έρθει στα χέρια των ενδιαφερομένων και να αξιοποιηθεί ανάλογα.

2. Χρεωστική ιστορική ανασκόπηση για την Ιερά Θεολογική Σχολή της Χάλκης. Ξεφυλλίζοντας τα βοτρυδοφαγωμένα και σκονισμένα χαρτιά της ιστορίας, Πόλη 2013, σ. 302

Και σε τούτη την περισπούδαστη και ενδιαφέρουσα εργασία του ο σ. χρησιμοποιεί πλούσιο ερευνητικό υλικό, δανεισμένο από τους Πατριαρχικούς Κώδικες και από τα Διοικητικά Πρακτικά της Αγίας και Ιεράς Συνόδου, όπως μας πληροφορεί.

Κι ενώ εκτιμά το έργο των προκατόχων του ερευνητών/μελετητών, τονίζει εμφαντικά: «Πάντως εγώ προσβλέπω σε μια ιστορία μακρυά από τη λέπρα των γενικοτήτων! Γιατί όπου γενικότητα, κατ’ εμέ, εκεί και επιπολαιότητα!»

Το βιβλίο αποτελεί πλούσια και βασική πηγή για εκπαιδευτικά ζητήματα, τα οποία αφορούν γενικότερα και επηρεάζουν ως ένα βαθμό την ελληνική εκπαιδευτική πολιτική και συμβάλλουν σε μια γενικότερη ιστορική θεώρηση της εκπαίδευσης.

vivlio2Ο σ. ιστορεί με υποδειγματικό αφηγηματικό λόγο όλα όσα συνέβησαν στη Θεολογική Σχολή Χάλκης, ευχάριστα μα κυρίως δυσάρεστα, μέχρι που ανεστάλη η λειτουργία της το 1971 και η λειτουργία του Λυκείου της το 1984 (ελλείψει βέβαια μαθητών, αν και τυπικά λειτουργεί ακόμη.) Οι παρατηρήσεις του είναι λογικές, μετρημένες και τεκμηριωμένες, και απορρέουν όχι μόνο από ενδελεχή μελέτη των πηγών, αλλά και από προσωπική εμπειρία. Ενδεικτικά αναφέρουμε το εξής απόσπασμα του βιβλίου, όπου ο σ. σχολιάζει γενικότερα προβλήματα της ρωμαίικης ομογένειας της Πόλης: «Προσωπικά, ως ιστορίζων, φοβάμαι ότι η ιστορία είναι ένας γνώμονας (χάρακας) πάνω στον οποίο μετακινούμαστε και κατά καιρούς αναπνέουμε ή καταπιεζόμαστε. Το γένος μας πολλές φορές κατά τους τελευταίους αιώνες της ζωής μας γνώρισε τέτοιου είδους απογοητεύσεις, τις οποίες θα ευχόμουν και μελλοντικά να μην επαναληφθούν! Οι Τούρκοι είναι πάντοτε ευγενείς και ουδέποτε επισήμως κακομιλούν τους συνομιλητές τους, εκτός ολίγων σπανίων περιπτώσεων! Όμως συνήθως τα χρονίζοντα ομογενειακά ζητήματα παραπέμπονται “εις τας Ελληνικάς Καλένδας” και ουδέποτε λαμβάνεται θετική ή αρνητική απάντηση.» (Οι απόψεις του σ. φυσικά αφορούν τη θεματική του βιβλίου του, για συγκεκριμένη ιστορική περίοδο και για  όσα προβλήματα δημιουργήθηκαν μέσα σ’ αυτή την περίοδο).

Ο σ. παραθέτει πολλά κείμενα, ιστορικά ντοκουμέντα, χρήσιμα σε σύγχρονους και μελλοντικούς ιστορικούς μελετητές. Ενδιαφέρουσα είναι και μια έγχρωμη πινακοθήκη προσωπικοτήτων, οι οποίοι είχαν σχέση με τη Θεολογική Σχολή Χάλκης.

Ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί από τους ενδιαφερόμενους και τους ενγένει φιλομαθείς αναγνώστες.

3. Ο διαβόητος παπα-Ευθύμ και τα κατ’ αυτόν, ένας εφιάλτης της Ρωμιοσύνης, Πόλη 2013, σ. 256

Ο σ. προσπαθεί να ερευνήσει «ένα εκκλησιαστικό ζήτημα, υπέρμετρα φορτωμένο συναισθηματικά», «με τη βοήθεια των Πατριαρχικών Κωδίκων και άλλου αρχειακού υλικού σχετικού με ένα θέμα έντονα διαφιλονικούμενο από την Ελληνική ιστορία του 20ού αιώνα.», αλλά και μέσα από τον ημερήσιο ομογενειακό τύπο της Πόλης. Και τα καταφέρνει ως έμπειρος και αξιόλογος ερευνητής, αλλά και ως μελετητής.

Ο παπα-Ευθύμ γεννήθηκε το 1884 στο Ακ Μαντέν της Καππαδοκίας, κατά κόσμο το όνομά του ήταν Παύλος Καραχισαρίδης, και πέθανε το 1968. Τον διαδέχτηκε ο γιος του Τουργκούτ Ερένερολ, με τον τίτλο «παπα-Ευθύμ ο Β΄, Αρχιεπίσκοπος Τουρκορθοδόξων Ανατολής», 

vivlio3Ένα πολύ ενδιαφέρον ως συναρπαστικό βιβλίο που σκιαγραφεί την προσωπικότητα και τη δράση αυτού του ανθρώπου, που ταλαιπώρησε με πολλές δίκες το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κων/πολης και έγινε μισητός  από τους ορθοδόξους Ρωμιούς. Πρόκειται για μια οικογενειακή υπόθεση με ελάχιστους πιστούς, που ακολούθησαν αυτόν και τον γιο του περίπου για 90 χρόνια. Σημειώνει εμφαντικά ο σ. του βιβλίου: «Η παρουσία του παπα-Ευθύμ στην Κωνσταντινούπολη για μας σημαίνει σφετερισμούς, καταχρήσεις και βία, ώστε να γίνει μισητός κατά γενικό κανόνα στο ελληνικό στοιχείο της Κωνσταντινούπολης.», «Το να χαρακτηρίσουμε τον υπό εξέταση ως προδότη είναι λίγο, και πολύ σχετικό, γιατί είναι κάτι περισσότερο απ’ αυτό […]», «ο παπα-Ευθύμ ήταν ένας μεγάλος χρηματοθήρας! Δεν είχε ούτε πιστεύω, ούτε ιδανικά… Ήταν ένας μεγάλος αγύρτης, τσαρουχόβλαχος, που το μάτι του ήταν μόνο στο χρήμα! Το μάτι του ήταν στα χρήματα του Πατριαρχείου και σ’ αυτά απέβλεπαν και οι καταληψίες και οι καταλήψεις των Πατριαρχείων, αλλά και των Ιερών Ναών του Γαλατά, απ’ όπου αντλούσε τα προς το ζειν και βύζαινε το αίμα της Ρωμιοσύνης […]».  

Ο σ. ισχυρίζεται ότι «η Τουρκορθόδοξη ιδέα είναι κεμαλικό τέχνασμα, με στόχο να υποσκάψει στη Μικρασία – και όχι μόνο – το πατριαρχικό κύρος και την υποχρεωτική απόσπαση των Μικρασιατών από τον Ελληνισμό.» 

Η πυκνότητα που δημιουργείται στο βιβλίο από την παράθεση πολλών ιστορικών στοιχείων, πληροφοριών και γεγονότων για πρόσωπα και καταστάσεις, δε μας επιτρέπουν ν’ αναφερθούμε περαιτέρω. Το ύφος του σ. είναι γλαφυρό και συναρπαστικό. Το βιβλίο διαβάζεται απνευστί. Ο αναγνώστης αποκτά ένα πλήθος πληροφοριών, νομικών και ιστορικών γνώσεων, χρήσιμων για τις περαιτέρω ιστορικές αναζητήσεις του στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων, της Μικράς Ασίας και της Τουρκίας.

Αξίζει να διαβαστεί το βιβλίο με το οποίο ο σ. του προσπάθησε ν’ αναστήσει και να ζωντανέψει ένα ζήτημα και ένα πρόσωπο της εκκλησιαστικής και πολιτικής Ιστορίας της Τουρκίας, το οποίο συνυπάρχει στην Ιστορία της Ρωμιοσύνης της Πόλης και του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Εύχομαι στο σεβαστό γέροντα Μητροπολίτη Μύρων Δρα Χρυσόστομο Καλαϊντζή, να έχει υγεία, ώστε να συνεχίσει το πλούσιο ερευνητικό, μελετητικό και συγγραφικό έργο του, το οποίο μας χαρίζει αφειδώς, με τόση υπευθυνότητα και ενάργεια, ήτοι με συγγραφική ευκρίνεια και σαφήνεια, αλλά και με θαυμαστή πνευματική διαύγεια.

________________________________________________________________________

Θανάσης Ν. Καραγιάννης Δρ. Επιστημών της Αγωγής. Μελετητής Δραματουργίας για παιδιά. Κριτικός Θεάτρου για παιδιά. Συγγραφέας
e-mail:[email protected] http://thkaragia.wix.com/main