• [Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί/με μάτι αριστερό το βλέπω./Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί,/οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι (Κ. Βάρναλης)]
Facebooktwitterrssyoutube
slogan

ΦΛΕΒΕΣ ΠΟΥ ΠΑΝΤΑ ΑΙΜΟΡΡΑΓΟΥΝ

Γράφει η  Άννεκε Ιωαννάτου //

Οι ανοιχτές φλέβες της Λατινικής Αμερικής
Εντουάρντο Γκαλεάνο
Εκδόσεις «Θεωρία»

Το βιβλίο αυτό μπορεί να γράφτηκε αρχές της δεκαετίας του 70 του περασμένου αιώνα, αλλά αποδείχνει –δυστυχώς – την οδυνηρή του επικαιρότητα για σήμερα. Διότι από τότε το αίμα εξακολουθεί να ρέει ακατάπαυστα από τις ανοιχτές φλέβες όχι μόνο της Λατινικής Αμερικής, αλλά και όλου του λεγόμενου «Τρίτου Κόσμου», του πρώην αποικιοκρατούμενου και νυν νεο-αποικιοκρατούμενου. Διότι ο καπιταλισμός δεν έφυγε, άρα η αιτία της αιμορραγίας δεν έπαψε να υπάρχει. Το έργο αυτό του Εντουάρντο Γκαλεάνο (1940-2015) κυκλοφόρησε το 1981 στα ελληνικά σε μετάφραση (από τα γαλλικά) του Φώντα Κονδύλη και μπορεί να θεωρείται πια κλασικό. Οι κραυγαλέες ανισότητες ήταν για τον Γκαλεάνο η κινητήρια δύναμη της πένας του χρησιμοποιώντας και τη λογοτεχνία σαν όπλο στην ιδεολογική πάλη. Παρ’ όλη την επιστημονική, οικονομική, κοινωνιολογική ανάπτυξη της θεματικής του στο Οι ανοιχτές φλέβες, το στυλ του είναι συχνά λογοτεχνικό, ενώ τα χρονογραφήματά του είναι επιγραμματικά, στακάτα, διεισδυτικά.

Χρονικογράφος της Λατινικής Αμερικής

Ο Γκαλεάνο γεννήθηκε το 1940 στο Μοντεβιντέο, πρωτεύουσα της Ουρουγουάης, και ξεκίνησε την πορεία του από τη δημοσιογραφία εργαζόμενος σε διάφορα περιοδικά. Το 1961 έγινε διευθυντής της εφημερίδας «Εποχή» και από το 1960 μέχρι το 1964 ήταν αρχισυντάκτης της εβδομαδιαίας επιθεώρησης «Πορεία» που είχε δημιουργηθεί το 1939 από μια ομάδα προοδευτικών διανοουμένων, σαν όργανο πάλης ενάντια στο φασισμό που τότε είχε θριαμβεύσει στην Ισπανία και στη Γερμανία απειλώντας όλη την Ευρώπη. Την επιθεώρηση αυτή τη διέπνεε ένας βαθύς αντιαμερικανισμός και υπεράσπιζε σοσιαλιστικές και αντιιμπεριαλιστικές ιδέες. Έπαιξε σημαντικό ρόλο στα πολιτικά και πνευματικά τεκταινόμενα της Ουρουγουάης  προωθώντας την προοδευτική νοτιοαμερικανική λογοτεχνία και, βεβαίως, συμβάλλοντας στην ανατροπή της δικτατορίας. Το 1973 η στρατιωτική χούντα έκλεισε το περιοδικό και ο Γκαλεάνο, που σαν διευθυντής σύνταξης είχε παίξει καθοριστικό ρόλο στην ιδεολογική κατεύθυνση του περιοδικού, εξορίζεται  και πάει στην Αργεντινή, όπου ιδρύει το λογοτεχνικό περιοδικό «Κρίση» ώσπου να επιβληθεί και εκεί, το 1976, η στρατιωτική δικτατορία. Στη συνέχεια πήγε στη Βαρκελώνη. Το 1985 επέστρεψε στην πατρίδα του όπου έζησε το υπόλοιπο της ζωής του.

Οι ανοιχτές φλέβες

Στην εισαγωγή του βιβλίου διαβάζουμε: «Η Λατινική Αμερική είναι η ήπειρος με τις ανοιχτές φλέβες. Από την ανακάλυψη ως τις μέρες μας, όλα σ’ αυτήν μεταμορφώνονταν πάντα σε ευρωπαϊκό κεφάλαιο ή, αργότερα, σε βορειο-αμερικάνικο, και ως τέτοιο συσσωρεύτηκε και συσσωρεύεται στα απομακρυσμένα κέντρα εξουσίας. Όλα: η γη, οι καρποί της και το πλούσιο σε ορυκτά υπέδαφός της, οι άνθρωποι και οι εργασιακές και καταναλωτικές τους ικανότητες, όλοι οι φυσικοί και ανθρώπινοι πόροι. Οι τρόποι παραγωγής και οι κοινωνικές δομές κάθε χώρας αποφασίστηκαν διαδοχικά απ’ το εξωτερικό όσον αφορά στην ενσωμάτωσή τους στο παγκόσμιο γρανάζι του καπιταλισμού. Στην καθεμιά ανατέθηκε κι ένας ρόλος, πάντα προς όφελος της ανάπτυξης που επιζητούσε η ξένη κυρίαρχη μητρόπολη, κι η αλυσίδα των διαδοχικών εξαρτήσεων έγινε ατέλειωτη». Και λίγο παρακάτω: «Οι άρχουσες τάξεις μας, ενσωματωμένες από πάντα στον αστερισμό της ιμπεριαλιστικής δύναμης, δεν ενδιαφέρονται καθόλου να εξακριβώσουν αν ο πατριωτισμός θα μπορούσε να είναι πιο κερδοφόρος απ’ την προδοσία, ή αν η επαιτεία είναι η μόνη δυνατή μορφή της διεθνούς πολιτικής» επισημαίνοντας τη φύση των εθνικών αρχουσών τάξεων των εξαρτημένων –στον ένα ή τον άλλο βαθμό – από την εκάστοτε μητρόπολη με τον από τη φύση των συσχετισμών των δυνάμεων μη-πατριωτικό χαρακτήρα τους. Χαρακτηριστικά παραθέτει ο Γκαλεάνο τα εξής λόγια του ακτιβιστή ενάντια στην παγκόσμια πείνα και συγγραφέα του βιβλίου Η γεωγραφία της Πείνας  Χοσουέ ντε Κάστρο (Βραζιλιάνος, 1908-1973) ο οποίος είχε πάρει το 1954 το Διεθνές Βραβείο  της Ειρήνης: «Πήρα ένα διεθνές βραβείο της ειρήνης, μα συλλογίζομαι πως δεν υπάρχει δυστυχώς άλλη λύση απ΄ τη βία για τη Λατινική Αμερική».

«Η ιστορία της Λατινικής Αμερικής είναι η ιστορία της λεηλασίας των φυσικών πόρων της»

Για όσους νομίζουν ότι ο Γκαλεάνο με την κριτική του έμεινε στο διαχειριστικό εποικοδόμημα του συστήματος, όπως τόσοι άλλοι προοδευτικοί της ηπείρου του, όχι σπάνια κάτω από την πίεση της επιλογής ανάμεσα στο να ακουστείς ή να μην ακουστείς ευρύτερα ή από φόβο για συνέπειες(εξορίες, βασανιστήρια κλπ.) και πρέπει να διαλέξεις διατυπώσεις που δεν σε θάβουν, μπορούμε να πούμε ότι βεβαίως επισήμαινε τη βαθύτερα αιτία, τον καπιταλισμό μιλώντας είτε μεταφορικά είτε κυριολεκτικά για την ανάγκη της κοινωνικοποίησης των μέσων παραγωγής και ανταλλαγής και την απαλλοτρίωση της μεγάλης ιδιοκτησίας. Σε μια συνέντευξή του λίγο καιρό πριν πεθάνει και στο ντοκιμαντέρ «Το αόρατο τείχος: η λεηλασία προκαλεί την  Έξοδο, η τραγωδία της αφρικανικής Εξόδου» ο Γκαλεάνο με αφορμή τα σύγχρονα μαζικά πια κύματα προσφύγων προς την Ευρώπη από την Αφρική και τη Μέση Ανατολή μιλά για την ευρωπαϊκή καπιταλιστική συσσώρευση ιστορικά βασισμένη στη λεηλασία της Αφρικής και της Αμερικής: «Πετούσαν στη θάλασσα τους νεκρούς της προηγούμενης νύχτας, νεκρούς από πληγές, αρρώστιες ή επειδή κρεμόντουσαν με τις ίδιες τις αλυσίδες τους. Αιώνες ταπείνωσης και αδειάσματος. Οι νέοι άνθρωποι, το καλύτερο που διάθετε η Αφρική, γίνονταν εργατικό δυναμικό σκλαβωμένο στις φυτείες της Αμερικής έτσι σφραγίζοντας το πεπρωμένο γυναικών, αντρών και παιδιών για μερικές γενιές. Όλοι στην υπηρεσία της συσσώρευσης κεφαλαίων. Εκείνοι έγιναν το καύσιμο που κινούσε αυτή τη μηχανή που γέννησε αυτό που πριν ονομαζόταν καπιταλισμός και τώρα το ονομάζουν «οικονομία της αγοράς (…)».

Καλύτερη απόδειξη δεν υπάρχει ότι οι φλέβες είναι ανοιχτές και εξακολουθούν να αιμορραγούν στο βωμό της καπιταλιστικής κερδοφορίας.