Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

«4ήμερη εργασία»: Μήπως το αφεντικό τρελάθηκε;

Χαρακτηριστικά παραδείγματα από την εφαρμογή της «διευθέτησης» για την κατοχύρωση των ωραρίων — λάστιχο

Πολύς ντό­ρος σηκώ­νε­ται το τελευ­ταίο διά­στη­μα με δημο­σιεύ­μα­τα που κάνουν λόγο για την πιλο­τι­κή καθιέ­ρω­ση της «4ήμερης εργα­σί­ας» σε μια σει­ρά χώρες και παρό­μοια εγχει­ρή­μα­τα που λέγε­ται ότι θα δοκι­μα­στούν και στην Ελλά­δα. Μέχρι στιγ­μής η συγκε­κρι­μέ­νη είδη­ση αφο­ρά εται­ρεί­ες απο­κλει­στι­κά στους χώρους των υπη­ρε­σιών και της πλη­ρο­φο­ρι­κής και μόνο για συγκε­κρι­μέ­νο χρο­νι­κό διά­στη­μα, τους καλο­και­ρι­νούς μήνες.

Βεβαί­ως, και μόνο η επί­κλη­ση του παρα­δείγ­μα­τος από άλλες χώρες, όπου κατά κανό­να η 4ήμερη εργα­σία δεν είναι τίπο­τα άλλο παρά εφαρ­μο­γή της «διευ­θέ­τη­σης» του εργά­σι­μου χρό­νου, φανε­ρώ­νει ότι κανέ­να αφε­ντι­κό δεν …τρε­λά­θη­κε ξαφ­νι­κά. Από όλα τα σχε­τι­κά ρεπορ­τάζ και την καλ­λιερ­γού­με­νη «ανυ­πο­μο­νη­σία» για να «τρέ­ξει» και στην Ελλά­δα το συγκε­κρι­μέ­νο μέτρο, γίνε­ται φανε­ρή η προ­πα­γαν­δι­στι­κή προ­σπά­θεια να μετρια­στεί η καθο­λι­κή απόρ­ρι­ψη του νόμου — έκτρω­μα για τα Εργα­σια­κά, που ψηφί­στη­κε πέρυ­σι τέτοιες μέρες και περι­λαμ­βά­νει και τη «διευ­θέ­τη­ση», όπως αυτή περι­γρά­φε­ται σε σχε­τι­κές ευρω­ε­νω­σια­κές Οδη­γί­ες. Θυμί­ζου­με ότι ο συγκε­κρι­μέ­νος νόμος ήρθε να διευ­κο­λύ­νει τους εργο­δό­τες στην εφαρ­μο­γή της «διευ­θέ­τη­σης» του χρό­νου εργα­σί­ας που ήδη προ­βλε­πό­ταν από προη­γού­με­νους νόμους. Δίνει τη δυνα­τό­τη­τα στις επι­χει­ρή­σεις να απα­σχο­λούν τους εργα­ζό­με­νους μέχρι και 10 ώρες τη μέρα για μια περί­ο­δο την οποία απο­κα­λούν περί­ο­δο αυξη­μέ­νης απα­σχό­λη­σης. Αυτήν την περί­ο­δο οι ώρες εργα­σί­ας επι­πλέ­ον του 8ωρου είναι απλή­ρω­τες, και σε επό­με­νη φάση θα «αντι­σταθ­μι­στούν» με ρεπό σε μια περί­ο­δο «μειω­μέ­νης απασχόλησης».

Αυτό που επι­διώ­κε­ται με τη «διευ­θέ­τη­ση» και την αυξο­μεί­ω­ση του ωρα­ρί­ου είναι κάθε ώρα που δου­λεύ­ει ο εργα­ζό­με­νος να απο­φέ­ρει τα μέγι­στα κέρ­δη στον εργο­δό­τη και να «κοστί­ζει» λιγό­τε­ρο, σε όλες τις περιό­δους, είτε αυξη­μέ­νης είτε μειω­μέ­νης απα­σχό­λη­σης. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι προ­πα­γαν­δι­στι­κά ο νόμος είχε επεν­δυ­θεί με κάτι απί­θα­να επι­χει­ρή­μα­τα, όπως για το «δικαί­ω­μα της εργα­ζό­με­νης μητέ­ρας» να δου­λεύ­ει παρα­πά­νω — και μάλι­στα απλή­ρω­τη — για να βλέ­πει το παι­δί της μία μέρα τη βδομάδα.

Σήμε­ρα, έναν χρό­νο μετά τις μεγά­λες απερ­γί­ες και τις πολύ­μορ­φες κινη­το­ποι­ή­σεις ενά­ντια στον αντερ­γα­τι­κό νόμο, τα εργο­δο­τι­κά επι­τε­λεία προ­σπα­θούν να πεί­σουν για την εφαρ­μο­γή του και καλούν τους εργα­ζό­με­νους να πουν και ευχα­ρι­στώ για την περαι­τέ­ρω ελα­στι­κο­ποί­η­ση της εργα­σί­ας, που μαζί με την τηλερ­γα­σία, τις συμ­βά­σεις ορι­σμέ­νου χρό­νου που πλέ­ον κυριαρ­χούν στις νέες προ­σλή­ψεις, αλλά και τα εμπό­δια στη συν­δι­κα­λι­στι­κή δρά­ση, δια­μορ­φώ­νουν τη σύγ­χρο­νη εργα­σια­κή ζού­γκλα. Είναι δε χαρα­κτη­ρι­στι­κό ότι την ίδια στιγ­μή που δια­φη­μί­ζουν εγχει­ρή­μα­τα 4ήμερης εργα­σί­ας, η κυβέρ­νη­ση εξαγ­γέλ­λει την επέ­κτα­ση του ωρα­ρί­ου του Ολο­ή­με­ρου Σχο­λεί­ου — χωρίς κανέ­να άλλο μέτρο ενί­σχυ­σής του — με προ­φα­νές το κρι­τή­ριο ότι κάπου πρέ­πει να παρα­μέ­νουν «παρ­κα­ρι­σμέ­να» τα παι­διά την ώρα που οι γονείς δου­λεύ­ουν με τα ατέ­λειω­τα ωρά­ρια — λάστιχο.

Ας δού­με όμως στην πρά­ξη τι εννο­ούν τα παπα­γα­λά­κια του κεφα­λαί­ου όταν δια­φη­μί­ζουν τον «παρά­δει­σο» της «4ήμερης εργα­σί­ας» που θέλουν να εφαρ­μό­σουν οι καλοί μας εργοδότες.

Φερε­τζές για την πλή­ρη διά­λυ­ση του στα­θε­ρού ωραρίου

Είναι χαρα­κτη­ρι­στι­κό ότι σε τέτοια δημο­σιεύ­μα­τα σκο­πί­μως απο­σιω­πά­ται το γεγο­νός ότι όπου εφαρ­μό­ζε­ται η απο­κα­λού­με­νη 4ήμερη εργα­σία, έχει ως απα­ρά­βα­το όρο ο όγκος εργα­σί­ας να παρα­μεί­νει του­λά­χι­στον ίδιος με αυτόν που αντι­στοι­χεί στην 5ήμερη εργα­σία, αν όχι να αυξη­θεί. Ετσι, ακό­μα κι αν υπο­θέ­σου­με το απί­θα­νο, ότι ο χρό­νος εργα­σί­ας τις υπό­λοι­πες μέρες δεν θα αυξη­θεί, ο εργα­ζό­με­νος θα είναι υπο­χρε­ω­μέ­νος να βγά­λει σε 4 μέρες τη δου­λειά που έβγα­ζε σε 5, ενώ αν υπο­λο­γί­σου­με ότι στις περισ­σό­τε­ρες περι­πτώ­σεις η εντα­τι­κο­ποί­η­ση είχε ήδη εντα­θεί και έβγα­ζε σε 5 μέρες τη δου­λειά μιας βδο­μά­δας, πλέ­ον αυτή απο­γειώ­νε­ται. Αλλω­στε, σε πολ­λές περι­πτώ­σεις οι ίδιες οι εται­ρεί­ες παρα­δέ­χο­νται πως όταν δεν είναι δυνα­τόν να βγει η δου­λειά σε 4 μέρες ή ο όγκος εργα­σί­ας έχει μεγα­λώ­σει, τότε οι εργα­ζό­με­νοι θα δου­λεύ­ουν παρα­πά­νω από 4 μέρες. Αυτή η πλή­ρης διά­λυ­ση κάθε στα­θε­ρό­τη­τας στον ημε­ρή­σιο εργά­σι­μο χρό­νο πλέ­ον είναι «καθ’ όλα νόμι­μη», με όλες τις σχε­τι­κές δια­τά­ξεις δια­χρο­νι­κά από τις κυβερνήσεις.

Δια­βά­ζο­ντας μάλι­στα «ανά­πο­δα» την προ­ώ­θη­ση της 4ήμερης εργα­σί­ας, θα μπο­ρού­σε να ειπω­θεί ότι απο­τε­λεί ένα σκα­λο­πά­τι για την περαι­τέ­ρω εντα­τι­κο­ποί­η­ση της εργα­σί­ας. Οι εργο­δό­τες μπο­ρούν να επι­κα­λε­στούν τα όποια θετι­κά απο­τε­λέ­σμα­τά της για την επι­χεί­ρη­ση, ώστε να ζητή­σουν από τον εργα­ζό­με­νο: «Αφού κατά­φε­ρες να κάνεις σε 4 μέρες αυτό που έκα­νες σε 5, μπο­ρείς στο εξής σε 5 μέρες να κάνεις και επι­πλέ­ον εργασία»!

Αλλω­στε, το ίδιο το κυνή­γι του αντα­γω­νι­σμού στον καπι­τα­λι­σμό επι­βάλ­λει στους εργο­δό­τες να ψάχνουν τρό­πους ώστε να αυξά­νουν την παρα­γω­γή σε λιγό­τε­ρο χρό­νο, μειώ­νο­ντας ταυ­τό­χρο­να το κόστος τους, προ­φα­νώς και το εργα­τι­κό. Η εφαρ­μο­γή της 4ήμερης εργα­σί­ας δεν ξεφεύ­γει από αυτήν την ανά­γκη που έχουν οι καπι­τα­λι­στές εργο­δό­τες, με αυτό το κρι­τή­ριο την επι­λέ­γουν, όπως επι­λέ­γουν και τις ελα­στι­κές μορ­φές εργα­σί­ας, τις συμ­βά­σεις ορι­σμέ­νου χρό­νου, τη δου­λειά — λάστι­χο. Γι’ αυτό και όπου γίνε­ται προ­σπά­θεια να εφαρ­μο­στεί η λεγό­με­νη 4ήμερη εργα­σία γίνε­ται για ορι­σμέ­να χρο­νι­κά δια­στή­μα­τα, όπο­τε η εργο­δο­σία εκτι­μά ότι υπη­ρε­τεί καλύ­τε­ρα τους παρα­πά­νω όρους: Και το τέντω­μα της παρα­γω­γι­κό­τη­τας, και τη μεί­ω­ση του κόστους λειτουργίας.

Πέντε μέρες δου­λειάς στρι­μώ­χνο­νται σε τέσσερις…

Μια ματιά στο πώς προ­ω­θεί­ται το μοντέ­λο της «4ήμερης εργα­σί­ας» στα κρά­τη που προ­βάλ­λο­νται το τελευ­ταίο διά­στη­μα είναι αρκε­τά διαφωτιστική.

Η Ισλαν­δία υπήρ­ξε από τις πρώ­τες χώρες που εφάρ­μο­σαν πιλο­τι­κά τέτοιο πρό­γραμ­μα, από το 2015 έως το 2019, το οποίο αφο­ρού­σε 2.500 εργα­ζό­με­νους. Δια­κη­ρυγ­μέ­νος στό­χος ήταν η αύξη­ση της παρα­γω­γι­κό­τη­τας, την οποία βέβαια οι εργα­ζό­με­νοι δεν θα λάμ­βα­ναν ως αύξη­ση στον μισθό τους, αλλά ως επι­πλέ­ον ελεύ­θε­ρο χρόνο.

Στο Βέλ­γιο, παρά το αίτη­μα των συν­δι­κά­των για 7ωρη και 5ήμερη εργα­σία, η κυβέρ­νη­ση προ­ώ­θη­σε τη δυνα­τό­τη­τα 4ήμερης εργα­σί­ας με αύξη­ση του ημε­ρή­σιου εργά­σι­μου χρό­νου έως και κατά 1,5 ώρα.

Στην Ισπα­νία, το πιλο­τι­κό πρό­γραμ­μα 4ήμερης εργα­σί­ας, που η κυβέρ­νη­ση εξήγ­γει­λε ότι θα εφαρ­μό­σει για 3 χρό­νια, αφο­ρά περί­που 6.000 εργα­ζό­με­νους σε 200 επι­χει­ρή­σεις, οι οποί­ες βέβαια θα επι­δο­τη­θούν με 250.000 ευρώ κατά μέσο όρο από τον κρα­τι­κό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό, προ­κει­μέ­νου «να μειω­θεί το ρίσκο» των επι­χει­ρη­μα­τιών. Συνε­πώς, από άλλο δρό­μο το συγκε­κρι­μέ­νο πρό­γραμ­μα φορ­τώ­νε­ται στους εργαζόμενους.

Στη Σου­η­δία εφαρ­μό­στη­κε πιλο­τι­κά ένα πρό­γραμ­μα 6ωρης εργα­σί­ας σε μικρή κλί­μα­κα. Για να μειω­θούν οι ώρες εργα­σί­ας των 70 νοση­λευ­τριών, η τοπι­κή διοί­κη­ση του Γκέ­τε­μποργκ χρη­μα­το­δό­τη­σε με 1,3 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ την επι­χεί­ρη­ση, όπου κατα­γρά­φη­κε αύξη­ση της παρα­γω­γι­κό­τη­τας κατά 85% και μεί­ω­ση των ημε­ρών αναρ­ρω­τι­κής άδειας που λάμ­βα­ναν οι εργα­ζό­με­νοι. Αντί­στοι­χα προ­γράμ­μα­τα έχουν εφαρ­μο­στεί στη Γερ­μα­νία, στη Νέα Ζηλαν­δία και στην Ιαπω­νία με τη στή­ρι­ξη της κυβέρ­νη­σης, ενώ σχε­διά­ζε­ται και στη Σκοτία.

Ενα από τα πιο πρό­σφα­τα τέτοια προ­γράμ­μα­τα — και το πιο προ­βε­βλη­μέ­νο — ξεκί­νη­σε στις αρχές του μήνα στη Βρε­τα­νία, όπου περισ­σό­τε­ροι από 3.300 εργα­ζό­με­νοι σε 70 βρε­τα­νι­κές μικρές και μεγά­λες εται­ρεί­ες ξεκί­νη­σαν να εφαρ­μό­ζουν στη μεγα­λύ­τε­ρη μέχρι σήμε­ρα κλί­μα­κα το μοντέ­λο της 4ήμερης εργα­σί­ας. Το πιλο­τι­κό πρό­γραμ­μα θα διαρ­κέ­σει 6 μήνες και οργα­νώ­νε­ται από τη «4 Day Week Global» σε συνερ­γα­σία με διά­φο­ρες «δεξα­με­νές σκέ­ψης» και ερευ­νη­τές στο Πανε­πι­στή­μιο του Κέμπριτζ, στο Πανε­πι­στή­μιο της Οξφόρ­δης και στο Boston College.

…αλλά δου­λεύ­ου­με και τα Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κα με αυξη­μέ­νο ωράριο

Η ΜΚΟ «4 Day Week Global» υπο­στη­ρί­ζει πως με βάση τα πει­ρά­μα­τα που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν στο παρελ­θόν «η έρευ­να δεί­χνει ότι οι εται­ρεί­ες επω­φε­λού­νται από υψη­λό­τε­ρη παρα­γω­γι­κό­τη­τα και υψη­λό­τε­ρες απο­δό­σεις, ενώ οι εργα­ζό­με­νοί τους εξα­κο­λου­θούν να απο­ζη­μιώ­νο­νται με τις συνή­θεις απο­δο­χές τους».

Χαρα­κτη­ρι­στι­κά είναι τα παρα­δείγ­μα­τα που η ίδια παρου­σιά­ζει. Για παρά­δειγ­μα, μια δικη­γο­ρι­κή εται­ρεία στον Κανα­δά ανα­φέ­ρει στην έκθε­ση για τα απο­τε­λέ­σμα­τα του προ­γράμ­μα­τος, κατά το οποίο οι εργα­ζό­με­νοι έλα­βαν πλη­ρω­μέ­νο ρεπό κάθε Τετάρ­τη: «Παίρ­νου­με πάντα το ρεπό μας; Φυσι­κά και όχι, ειδι­κά οι δικη­γό­ροι. Οπως όλοι οι δικη­γό­ροι που μπο­ρεί να χρεια­στεί να εργα­στούν τα Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κα αν κάτι απαι­τεί προ­σο­χή ή είναι επεί­γον, εργα­ζό­μα­στε επί­σης τις Τετάρ­τες αν κάτι απαι­τεί εργα­σία ή είναι επεί­γον. Εχω έρθει προ­σω­πι­κά στη δου­λειά τις Τετάρ­τες περί­που το 70% του χρό­νου (σ.σ. η εργο­δό­τρια), και οι περισ­σό­τε­ροι άλλοι δικη­γό­ροι περί­που το 30% του χρόνου.

Η απά­ντη­ση είναι ότι η σκέ­ψη τού να έχου­με ρεπό, η απο­σύν­δε­ση, το αίσθη­μα αυτο­νο­μί­ας (!) είναι αυτό που έχει μεγα­λύ­τε­ρη σημα­σία, και όχι το να παίρ­νου­με πραγ­μα­τι­κά ρεπό».

Αλλη μία περί­πτω­ση, η δια­δι­κτυα­κή πλατ­φόρ­μα «Welcome to the Jungle», που εφάρ­μο­σε αντί­στοι­χο πρό­γραμ­μα για τους εργα­ζό­με­νους σε αυτήν, είναι ακό­μα πιο απο­κα­λυ­πτι­κή στην έκθε­σή της όπου κατα­γρά­φε­ται η αύξη­ση της εντα­τι­κο­ποί­η­σης των εργα­ζο­μέ­νων: «Παρά τις προ­κλή­σεις, οι ομά­δες παρα­κι­νή­θη­καν να προ­σπα­θή­σουν να είναι πιο παρα­γω­γι­κές, καθώς είχαν επί­γνω­ση ότι θα είχαν μια σημα­ντι­κή αντα­μοι­βή: Μια ολό­κλη­ρη μέρα ρεπό αν κατόρ­θω­ναν να ολο­κλη­ρώ­σουν τις εβδο­μα­διαί­ες εργα­σί­ες τους». Με άλλα λόγια, οι εργα­ζό­με­νοι κλή­θη­καν να βγά­λουν δου­λειά 5 ημε­ρών σε 4 προ­κει­μέ­νου να λάβουν μία μέρα ρεπό.

Στην έκθε­ση για την ίδια επι­χεί­ρη­ση, μάλι­στα, κατα­γρά­φε­ται ότι το τελι­κό απο­τέ­λε­σμα ήταν να αυξη­θεί ο ημε­ρή­σιος χρό­νος εργα­σί­ας. Οπως ανα­φέ­ρε­ται στα συμπε­ρά­σμα­τα του «πει­ρά­μα­τος», «οι μέρες έγι­ναν μακρύ­τε­ρες και τα δια­λείμ­μα­τα μικρό­τε­ρα». Πιο συγκε­κρι­μέ­να ανα­φέ­ρε­ται ότι ο ημε­ρή­σιος χρό­νος εργα­σί­ας στην επι­χεί­ρη­ση, αν και αρχι­κά μειώ­θη­κε από 8,86 σε 8,5 ώρες μέχρι την 11η βδο­μά­δα εφαρ­μο­γής του προ­γράμ­μα­τος, τελι­κά κατέ­λη­ξε την 20ή βδο­μά­δα σε 9,14 ώρες! Κατα­γε­γραμ­μέ­νη είναι επί­σης η μεί­ω­ση του χρό­νου των δια­λειμ­μά­των (πέραν του δια­λείμ­μα­τος για φαγη­τό), που από 12,6 λεπτά κατά μέσο όρο για τους εργα­ζό­με­νους έπε­σαν στα 5,4 λεπτά, και για τους μάνα­τζερ από 13,2 σε 3,6 λεπτά.

«Ρεπό» — στα­γό­να στον ωκε­α­νό των εξο­ντω­τι­κών ωραρίων

Ενα από τα παρα­δείγ­μα­τα που προ­βλή­θη­καν για τη χώρα μας ότι προ­ω­θούν την «4ήμερη εργα­σία» είναι αυτό μεγά­λης εται­ρεί­ας ορκω­τών λογι­στών στην Αθή­να. Σύμ­φω­να με τα δημο­σιεύ­μα­τα η συγκε­κρι­μέ­νη εται­ρεία θα εφαρ­μό­σει το μέτρο μόνο για τον Αύγου­στο, όταν η δου­λειά «πέφτει». Οπως μας λέει ο Κώστας Δρά­κος, πρό­ε­δρος της Πανελ­λή­νιας Ομο­σπον­δί­ας Λογι­στών, από κάτι τέτοιες ανα­κοι­νώ­σεις «δεν λεί­πουν οι ανα­φο­ρές στον ανθρω­πο­κε­ντρι­κό χαρα­κτή­ρα των εται­ρειών, στην ισορ­ρο­πία επαγ­γελ­μα­τι­κής και προ­σω­πι­κής ζωής κ.λπ.

Η πραγ­μα­τι­κό­τη­τα στον κλά­δο είναι δια­φο­ρε­τι­κή: Στη συντρι­πτι­κή πλειο­ψη­φία των εται­ρειών ισχύ­ουν τα ατε­λεί­ω­τα ωρά­ρια, η εργα­σία τα Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κα, πολύ συχνά με απλή­ρω­τες υπε­ρω­ρί­ες. Χαρα­κτη­ρι­στι­κό είναι ότι ακό­μα και στις συνε­ντεύ­ξεις οι υπο­ψή­φιοι εργα­ζό­με­νοι μαθαί­νουν ότι “ο κλά­δος δεν έχει ωρά­ρια” και “όσο έχει δου­λειά, καθό­μα­στε”. Απο­τέ­λε­σμα αυτής της κατά­στα­σης είναι η μεγά­λη δυσα­ρέ­σκεια, που οδη­γεί σε μαζι­κές παραι­τή­σεις, λόγω των άσχη­μων συν­θη­κών εργασίας.

Αυτός είναι από τους βασι­κούς λόγους που ωθούν τις εται­ρεί­ες να δώσουν μερι­κές μέρες έξτρα άδεια, που δυστυ­χώς απο­τε­λούν στα­γό­να στον ωκε­α­νό των ατε­λεί­ω­των ωραρίων».

Ο Κ. Δρά­κος υπο­γραμ­μί­ζει ότι «πράγ­μα­τι, η ανά­πτυ­ξη της τεχνο­λο­γί­ας και της παρα­γω­γι­κό­τη­τας δίνει σήμε­ρα τη δυνα­τό­τη­τα για μεί­ω­ση του χρό­νου εργα­σί­ας. Γι’ αυτό και η Πανελ­λή­νια Ομο­σπον­δία Λογι­στών διεκ­δι­κεί Συλ­λο­γι­κή Σύμ­βα­ση Εργα­σί­ας που να προ­βλέ­πει 7ωρο — 5ήμερο και πλη­ρω­μή κάθε επι­πλέ­ον ώρας εργα­σί­ας ως υπε­ρω­ρί­ας. Δυστυ­χώς, παρά τα όμορ­φα λόγια στις ανα­κοι­νώ­σεις τους, οι ανω­τέ­ρω εται­ρεί­ες προς το παρόν αρνού­νται την υπο­γρα­φή της».

Πηγή: Ριζο­σπά­στης.

Αλή­θειες και ψέμα­τα για το λιμό στην Ουκρα­νία, Νίκος Μόττας

Μοι­ρα­στεί­τε το:

Μετάβαση στο περιεχόμενο