Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί / με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί, / οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι. (Κ. Βάρναλης)

Μπετόβεν: Διεθνής ομάδα ερευνητών αναζητά τα αίτια θανάτου του, αναλύοντας τούφες από τα μαλλιά του

Μια διε­θνής ομά­δα επι­στη­μό­νων απο­κρυ­πτο­γρά­φη­σε για πρώ­τη φορά το γονι­δί­ω­μα του Λού­ντ­βιχ βαν Μπε­τό­βεν από τού­φες μαλ­λιών του σπου­δαί­ου μου­σι­κο­συν­θέ­τη. Όπως δια­πι­στώ­θη­κε, ο Μπε­τό­βεν είχε προ­διά­θε­ση για ηπα­τι­κή νόσο και είχε μολυν­θεί από ηπα­τί­τι­δα Β που σε συν­δυα­σμό με την κατα­νά­λω­ση αλκο­όλ μπο­ρεί να οδή­γη­σε στο θάνα­τό του.

Στην ερευ­νη­τι­κή ομά­δα συμ­με­τεί­χαν το Πανε­πι­στή­μιο του Κέμπριτζ, το Κέντρο Μπε­τό­βεν του Πανε­πι­στη­μί­ου του Σαν Χοσέ, η Αμε­ρι­κα­νι­κή Εται­ρεία Μπε­τό­βεν, το Καθο­λι­κό Πανε­πι­στή­μιο του Λέβεν, το Πανε­πι­στη­μια­κό Νοσο­κο­μείο της Βόν­νης, το Πανε­πι­στή­μιο της Βόν­νης, η εται­ρεία γενε­τι­κών δοκι­μών «FamilyTreeDNA», το Μου­σείο Μπε­τό­βεν στη Βόν­νη και το Ινστι­τού­το Μαξ Πλανκ για την Εξε­λι­κτι­κή Ανθρωπολογία.

Η υγεία και η αιτία θανά­του του σπου­δαί­ου συν­θέ­τη έχουν συζη­τη­θεί εκτε­νώς, αλλά χωρίς να υπάρ­ξει γενε­τι­κή έρευ­να. Για την παρού­σα έρευ­να, που δημο­σιεύ­ε­ται στο περιο­δι­κό «Current Biology», μελε­τή­θη­καν πέντε τού­φες μαλ­λιών, όλες από τα τελευ­ταία επτά χρό­νια της ζωής του Μπε­τό­βεν, οι οποί­ες, σύμ­φω­να με τους ερευ­νη­τές είναι «σχε­δόν σίγου­ρα αυθε­ντι­κές». Συνο­λι­κά, η ομά­δα πραγ­μα­το­ποί­η­σε δοκι­μές ελέγ­χου αυθε­ντι­κό­τη­τας σε οκτώ δείγ­μα­τα μαλ­λιών που απο­κτή­θη­καν από δημό­σιες και ιδιω­τι­κές συλ­λο­γές σε Ευρώ­πη και ΗΠΑ. Με τις δοκι­μές αυτές οι ερευ­νη­τές ανα­κά­λυ­ψαν ότι του­λά­χι­στον δύο από τις τού­φες δεν προ­έρ­χο­νταν από τον Μπε­τό­βεν, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης μιας διά­ση­μης τού­φας που κάπο­τε υπήρ­χε η πεποί­θη­ση ότι είχε κοπεί από το κεφά­λι του απο­θα­νό­ντος συν­θέ­τη από τον 15χρονο μου­σι­κό Φέρ­ντι­ναντ Χίλερ. Προη­γού­με­νες ανα­λύ­σεις της τού­φας «Hiller» είχαν υπο­στη­ρί­ξει την υπό­θε­ση ότι ο Μπε­τό­βεν είχε δηλη­τη­ρια­στεί από μόλυ­βδο, ωστό­σο τώρα δια­πι­στώ­θη­κε ότι η τού­φα ανή­κε σε γυναίκα.

Πέντε δείγ­μα­τα ανα­γνω­ρί­στη­καν ως αυθε­ντι­κά. Από αυτά η τού­φα «Stumpff», από τη συλ­λο­γή του Κέβιν Μπρά­ουν, μέλους της Αμε­ρι­κα­νι­κής Εται­ρεί­ας Μπε­τό­βεν, ανα­δεί­χθη­κε ως το καλύ­τε­ρα δια­τη­ρη­μέ­νο δείγ­μα με την ισχυ­ρό­τε­ρη σύν­δε­ση μετα­ξύ του DNA που εξή­χθη από την τού­φα αυτή με ανθρώ­πους που ζουν στη σημε­ρι­νή Βόρεια Ρηνα­νία- Βεστφα­λία, από όπου η γνω­στή γερ­μα­νι­κή κατα­γω­γή του Μπετόβεν.

Πρω­ταρ­χι­κός στό­χος της μελέ­της ήταν να ρίξει φως στα προ­βλή­μα­τα υγεί­ας του Μπε­τό­βεν, μετα­ξύ των οποί­ων η προ­ο­δευ­τι­κή απώ­λεια ακο­ής. Η ομά­δα ερεύ­νη­σε επί­σης πιθα­νές γενε­τι­κές αιτί­ες των χρό­νιων γαστρε­ντε­ρι­κών προ­βλη­μά­των του Μπε­τό­βεν και μιας σοβα­ρής ηπα­τι­κής νόσου που κορυ­φώ­θη­κε με το θάνα­τό του το 1827. Η κίρ­ρω­ση θεω­ρεί­ται από και­ρό ως η πιο πιθα­νή αιτία θανά­του του στην ηλι­κία των 56 ετών.

Η ομά­δα των επι­στη­μό­νων δεν μπό­ρε­σε να βρει μια ορι­στι­κή αιτία για την κώφω­ση ή τα γαστρε­ντε­ρι­κά προ­βλή­μα­τα του Μπε­τό­βεν. Ωστό­σο, ανα­κά­λυ­ψαν ένα σημα­ντι­κό αριθ­μό γενε­τι­κών παρα­γό­ντων κιν­δύ­νου για ηπα­τι­κή νόσο. Βρή­καν επί­σης στοι­χεία μόλυν­σης από τον ιό της ηπα­τί­τι­δας Β, το αργό­τε­ρο τους μήνες πριν από την τελι­κή ασθέ­νεια του συνθέτη.

Η ερευ­νη­τι­κή ομά­δα εκτι­μά ότι η λοί­μω­ξη από ηπα­τί­τι­δα Β του Μπε­τό­βεν μπο­ρεί να προ­κά­λε­σε τη σοβα­ρή ηπα­τι­κή νόσο του συν­θέ­τη, που επι­δει­νώ­θη­κε από την κατα­νά­λω­ση αλκο­όλ και τον γενε­τι­κό κίν­δυ­νο. Ο επι­κε­φα­λής συγ­γρα­φέ­ας, Τρί­σταν Μπεγκ από το Πανε­πι­στή­μιο του Κέμπριτζ, ανα­φέ­ρει ότι «μπο­ρού­με να υπο­θέ­σου­με από τα “βιβλία συνο­μι­λί­ας” του Μπε­τό­βεν, τα οποία χρη­σι­μο­ποί­η­σε την τελευ­ταία δεκα­ε­τία της ζωής του, ότι κατα­νά­λω­νε αλκο­όλ πολύ τακτι­κά, αν και είναι δύσκο­λο να υπο­λο­γί­σου­με το πόσο». Όπως προ­σθέ­τει, «εάν η κατα­νά­λω­ση αλκο­όλ ήταν αρκε­τά μεγά­λη για αρκε­τό χρο­νι­κό διά­στη­μα, η αλλη­λε­πί­δρα­ση με τους γενε­τι­κούς παρά­γο­ντες κιν­δύ­νου απο­τε­λεί μια πιθα­νή εξή­γη­ση για την κίρ­ρω­σή του».

«Δεν μπο­ρού­με να πού­με με βεβαιό­τη­τα τι “σκό­τω­σε” τον Μπε­τό­βεν», τονί­ζει ο Γιό­χαν Κρά­ους, από το Ινστι­τού­το Μαξ Πλανκ για την Εξε­λι­κτι­κή Ανθρω­πο­λο­γία. «Μπο­ρού­με τώρα του­λά­χι­στον να επι­βε­βαιώ­σου­με την παρου­σία κλη­ρο­νο­μι­κού κιν­δύ­νου και μόλυν­σης από τον ιό της ηπα­τί­τι­δας Β. Μπο­ρού­με επί­σης να εξα­λεί­ψου­με πολ­λές άλλες λιγό­τε­ρο εύλο­γες γενε­τι­κές αιτίες».

Τέλος, η ομά­δα ανέ­λυ­σε το γονι­δί­ω­μα πέντε εν ζωή συγ­γε­νών του συν­θέ­τη στο Βέλ­γιο, οι οποί­οι έχουν το ίδιο επί­θε­το και μοι­ρά­ζο­νται με βάση τα γενε­α­λο­γι­κά αρχεία έναν κοι­νό πρό­γο­νο με την πατρι­κή γραμ­μή του Μπε­τό­βεν. Ωστό­σο, δεν μπό­ρε­σε να βρει σύν­δε­ση μετα­ξύ τους. Μερι­κοί από αυτούς μοι­ρά­ζο­νταν έναν πατρι­κό πρό­γο­νο με τον Μπε­τό­βεν στα τέλη του 1500 και στις αρχές του 1600, με βάση γενε­α­λο­γι­κές μελέ­τες, αλλά δεν ταί­ρια­ζαν με το χρω­μό­σω­μα Υ που βρέ­θη­κε στα αυθε­ντι­κά δείγ­μα­τα μαλ­λιών. Η ομά­δα συμπέ­ρα­νε ότι αυτό ήταν πιθα­νό να είναι απο­τέ­λε­σμα του­λά­χι­στον ενός εξω­συ­ζυ­γι­κού συμ­βά­ντος με την πάρο­δο των γενε­ών. Η μελέ­τη προ­τεί­νει ότι αυτό το γεγο­νός συνέ­βη την περί­ο­δο μετα­ξύ της σύλ­λη­ψης του προ­γό­νου του, Χέντρικ βαν Μπε­τό­βεν, περί­που το 1572 στο Βέλ­γιο και της σύλ­λη­ψης του Λού­ντ­βιχ βαν Μπε­τό­βεν επτά γενιές αργό­τε­ρα το 1770 στη Βόν­νη. Αν και νωρί­τε­ρα είχε δια­τυ­πω­θεί αμφι­βο­λία σχε­τι­κά με την πατρό­τη­τα του πατέ­ρα του Μπε­τό­βεν λόγω της απου­σί­ας αρχεί­ου βάφτι­σης, οι ερευ­νη­τές δεν μπό­ρε­σαν να προσ­διο­ρί­σουν τη γενιά κατά την οποία έλα­βε χώρα αυτό το γεγονός.

Σύν­δε­σμος για την επι­στη­μο­νι­κή δημοσίευση:

https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(23)00181–1

Μ. Κου­ζι­νο­πού­λου / ΑΠΕ-ΜΠΕ

Αλή­θειες και ψέμα­τα για το λιμό στην Ουκρα­νία, Νίκος Μόττας

Μοι­ρα­στεί­τε το:

Μετάβαση στο περιεχόμενο