• [ Δικοί σου εχθροί, δικοί μου εχθροί /του σκεφτόμενου ανθρώπου είναι εχθροί]
Facebooktwitterrssyoutube

Μέρες Μαρτίου, μέρες αποτίμησης και εναύσματος νέας πάλης (Δεύτερο μέρος)

Η περίπτωση της Ινέσσα Αρμάν και της Αλεξάνδρα Κολλοντάι

Γράφει η Άννεκε Ιωαννάτου //

Τα δύσκολα χρόνια μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση

Στην περίοδο αμέσως μετά την επανάσταση με τον εμφύλιο, την αντεπανάσταση, το χάος και την πείνα η Κολλοντάι και η Αρμάν συνέχισαν την παλη για τη θέση της γυναίκας στη Ρωσία. Εξαιτίας του αναγκαστικού χωρισμού των οικογενειών, γιατί οι άντρες έπρεπε να δουλέψουν σε άλλες πόλεις και περιοχές, οι γυναίκες μόνες τους με τα παιδιά βρέθηκαν μπροστά σε όλα τα καθήκοντα. Εκείνα τα απελπιστικά δύσκολα χρόνια υπήρχε τεράστια έλλειψη από κρατικές καντίνες και παιδικούς σταθμούς. Κι όμως, το συνέδριο γυναικών που έγινε το Νοέμβρη του 1918, ξεπέρασε σε επιτυχία κάθε προσδοκία. Πάνω από χίλιες γυναίκες με κόκκινα πανιά πέρασαν από τις πολεμικές ζώνες και έφτασαν πεινασμένες και εξαντλημένες στη Μόσχα. Εκεί άκουσαν τον πύρινο λόγο της Αρμάν απαιτώντας περισσότερες καντίνες και παιδικούς σταθμούς, ενάντια στο μοναδικό μόχθο των γυναικών στο νεροχύτη στην κουζίνα. Μόλις είχε τελειώσει ξέσπασαν ανήσυχες κραυγές: «…Δεν θα παραιτηθούμε από τα παιδιά μας!» Λόγια χαρακτηριστικά για τους φόβους που είχαν διαδοθεί ότι οι κομμουνιστές παίρνουν τα παιδιά από τους γονείς.  Έπειτα η Κολλοντάι εκφώνησε την πασίγνωστη ομιλία της για τον κομμουνισμό και την οικογένεια. Τόνισε ότι οι παλαιές οικογενειακές δομές κατάρρεαν για να αντικατασταθούν από καλύτερες. Βεβαίωσε τις γυναίκες ότι οι μπολσεβίκοι δεν είχαν σκοπό να τις χωρίσουν από τα παιδιά τους. Επίσης σκιαγράφησε τη νέα εποχή, την καλύτερη, τη σοσιαλιστική μετά τον εμφύλιο πόλεμο.  Τελικά αποφασίστηκε ότι η κάθε κομματική οργάνωση έπρεπε να αποκτήσει μια γυναικεία επιτροπή κάτω από την επίβλεψη της Κολλοντάι, της Αρμάν και μιας τρίτης. Η Αρμάν και η Κολλοντάι δούλευαν μήνες μαζί.  Όμως, η Κολλοντάι αναγκάστηκε να σταματήσει τη δουλειά από το Δεκέμβρη του 1918 μέχρι το Μάρτη του 1919 λόγω καρδιακών προβλημάτων. Λίγο μετά την έστειλαν σε 6μηνη προπαγανδιστική αποστολή στο νότιο μέτωπο. Στο μεταξύ η Αρμάν οργάνωνε παντού στη Ρωσία συγκεντρώσεις γυναικών, οι οποίες ήταν τόσο πετυχημένες που πολύ σύντομα η κάθε επαρχία της ευρωπαϊκής Ρωσίας απόκτησε μια γυναικεία επιτροπή. Το Σεπτέμβρη του 1919 οι επιτροπές αυτές σχημάτισαν το γυναικείο τμήμα του Κόμματος των μπολσεβίκων κάτω από την κεντρική καθοδήγηση της Αρμάν.

Η Κολλοντάι οργάνωσε τις γυναίκες στην επαρχία και σ’ όλη τη Ρωσία άρχισαν οι συζητήσεις για θέματα ως τότε ταμπού: αμβλώσεις, αφροδίσια νοσήματα, πορνεία κλπ.

Δεν έλειπαν οι αντιδράσεις

Ωστόσο, το γυναικείο τμήμα βαθμιαία είχε να αντιμετωπίσει ένα αντίθετο ρεύμα. Όταν η Κολλοντάι και η Αρμάν άρχισαν να οργανώνουν μια διεθνή συνδιάσκεψη κομμουνιστριών, σκόνταψαν σε τόσες αντιστάσεις ώστε να απευθύνουν μια παράκληση στην Κεντρική Επιτροπή του Κόμματος σχετικά με το «επείγον πρόβλημα της σχέσης ανάμεσα στο γυναικείο τμήμα και τα συνδικάτα, παίρνοντας υπόψη τις έντονες συζητήσεις σχετικά μ’ αυτό το θέμα που εμποδίζουν σοβαρά τη δουλειά μας». Και οι δύο γυναίκες δεν είχαν λεφτά, έπαθαν υπερκόπωση και αρρώστησαν. Η Κολλοντάι έπαθε τύφο και η Αρμάν συνέχισε να παλεύει μόνη της τους επόμενους οχτώ μήνες. Πολλές φορές δούλευε δεκαέξι ώρες την ημέρα στο γυναικείο τμήμα και γενικά ζούσε φτωχικά και μοναχικά. Τα τέσσερα μεγαλύτερα παιδιά της ήταν όλα δραστήρια στο Κόμμα σε άλλες πόλεις. Μόνο ο πιο μικρός γιος έμενε με συγγενείς στη Μόσχα. Όταν η Αρμάν έπαθε το Φλεβάρη του 1920 πνευμονία, ο Λένιν φρόντισε προσωπικά να αυξηθεί η δόση τροφίμων και καυσίμου της. Επίσης έβαλε ένα προσωπικό τηλέφωνο στο δωμάτιό της, κάτι το οποίο τότε ήταν μια μεγάλη πολυτέλεια, και ήθελε να τον τηλεφωνεί ο μικρός γιος της κάθε μέρα για να τον ενημερώνει για την κατάσταση της μάνας του. Με σοβαρά κλονισμένη την υγεία της επανέλαβε τη δουλειά κατά το τέλος της άνοιξης του 1920. Επειδή εκείνες τις μέρες και η Κολλοντάι και η Κλάρα Τσέτκιν ήταν άρρωστες, η Αρμάν συνέταξε μόνη της όλα τα ψηφίσματα για την επικείμενη γυναικεία συνδιάσκεψη. Όταν είχε τελειώσει αυτή, ήταν τόσο άρρωστη πια που δεν μπορούσε να συνεχίσει. Ένας από τους γιους της, πιλότος του Κόκκινου Στρατού, είχε αρρωστήσει επίσης. Ο Λένιν επέμεινε να πάνε στον Καύκασο για ανάρρωση.  Όταν έφτασαν στο Κίσλοβοτσκ, φάνηκε ότι οι Λευκοί είχαν περικυκλώσει την πόλη. Ο διοικητής του Κόκκινου Στρατού που ήρθε για να τους πάρει από το τραίνο, είχε εντολή να τους βοηθήσει με κάθε τρόπο. Μετά από μεγάλη ταλαιπωρεία και καθυστέρηση έφτασαν τελικά στον προορισμό τους, μια μικρή πόλη στο Βορρά, στα βουνά. Λίγες μέρες αργότερα η Ινέσσα Αρμάν έπεσε θύμα μιας επιδημίας χολέρας και πέθανε. Τον Οκτώβρη του 1920 η Κολλοντάι σηκώθηκε από το κρεβάτι της για να παραλάβει, μαζί με τα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής και τους πολλούς φίλους της Αρμάν, το φέρετρο από το σταθμό Καζάν της Μόσχας. Η Κολλοντάι μας περιγράφει το Λένιν εκείνες τις στιγμές: «Το πρόσωπό του ήταν σχεδόν τελείως κρυμμένο σ’ ένα κασκόλ κρύβοντας τα δάκρυά του. Ήταν αγνώριστος. Βάδιζε με κλειστά τα μάτια και νομίζαμε ότι θα κατάρρεε από στιγμή σε στιγμή. Ποτέ δεν ξεπέρασε το θάνατο της Ινέσσας και γι αυτό το λόγο επιταχύνθηκαν οι αρρώστιες που τελικά θα τον οδηγούσαν στο θάνατο».

Επίλογος

Ο Λένιν εκτιμούσε ιδιαίτερα τις ικανότητες της Ινέσσας Αρμάν. Στην αλληλογραφία τους άγγιζαν σημαντικότατα ιδεολογικά θέματα. Θέματα που αφορούν την αυτοδιάθεση των εθνών, τον πόλεμο και την ειρήνη, απόψεις των Μαξ-Ένγκελς για διάφορα ζητήματα, το γυναικείο ζήτημα και…γιατί όχι, τον έρωτα στο σοσιαλισμό. Τον Ιούλη του 1914 ο Λένιν πιέζει την Αρμάν πάρα πολύ να πάει αντιπρόσωπος στη λεγόμενη «ενωτική συνδιάσκεψη του Διεθνούς Σοσιαλιστικού Γραφείου» στις 16, 17 και 18 Ιουλίου στις Βρυξέλλες. Από τα γράμματά του στην Αρμάν φαίνεται η αγωνία του Λένιν για το επίπεδο, τη λεπτότητα, τη διπλωματικότητα της μπολσεβίκικης αντιπροσωπείας, πράγματα για τα οποία δεν θεωρούσε ικανό τον εαυτό του.  Ενδιαφέρον έχει να δώσουμε κάποιο παράδειγμα. Ο Λένιν λοιπόν, γράφει:

«Dear friend! Σήμερα έφτασε η είδηση ότι η Εκτελεστική Επιτροπή του ΔΣΓ όρισε για τις 16, 17 και 18 του Ιούλη στις Βρυξέλλες τη λεγόμενη «ενωτική συνδιάσκεψη». Πρέπει να συγκροτηθεί η αντιπροσωπεία. Αν θα πάμε εμείς, είναι άγνωστο. Ισως ο Γκριγκόρι, όμως κι αυτός μάλλον όχι. Με εντολή της ΚΕ απευθύνομαι σε σένα με την παράκληση να δεχτείς να μπεις στην αντιπροσωπεία. Τα έξοδα για το ταξίδι θα τα πληρώσουμε. Θα επεξεργαστούμε διεξοδική τακτική. Αν υπάρχει και η παραμικρή δυνατότητα να τακτοποιήσεις τα παιδιά για 6-7 μέρες (μάλιστα και για λιγότερο, γιατί η συνδιάσκεψη θα κρατήσει τρεις μέρες) εγώ θα σε παρακαλούσα να δεχτείς. Ξέρεις καλά τα ζητήματα, μιλάς περίφημα τα γαλλικά, διαβάζεις την «Πράβντα». Σκεπτόμαστε ακόμα για τον Ποπόφ, τον Κάμσκι, τον Γιούρι. Σε όλους γράψαμε. Απάντησε λοιπόν αμέσως, χωρίς να αργοπορήσεις ούτε ώρα. Να δεχτείς!

Very truly Β.Ι»  (Λένιν, Άπαντα, τ. 48, σελ. 297/298.)

Ακολουθεί σειρά από γράμματα στα οποία ο Λένιν εκδηλώνει την αγωνία του για το γεγονός ότι η Αρμάν είναι διστακτική και διαβάζουμε πως «σπάει το κεφάλι του» για να της βρει λύση για τα παιδιά της:

«[…] Η Νάντια νομίζει πως τα μεγαλύτερα παιδιά σου ήδη ήρθαν και θα μπορέσεις εύκολα για 3 μέρες να τα αφήσεις (ή να πάρεις μαζί σου τον Αντριούσα). Σε περίπτωση που δεν ήρθαν τα μεγαλύτερα παιδιά και είναι αδύνατο ε ν τ ε λ ώ ς να αφήσεις τα παιδιά για 3 μέρες εγώ προτείνω: να πας γ ι α  μ ι α  μ έ ρ α (στις 16, ακόμη και γ ι α μ ι σ ή  μ έ ρ α, για να διαβάσεις την έκθεση) είτε αφήνοντας τα παιδιά για μια μέρα, είτε ακόμα καλώντας με γράμμα για τη μέρα αυτή την Κ-βιτς, αν υπάρχει έσχατη ανάγκη. (Τα έξοδα θα τα πληρώσουμε). Το ζήτημα, βλέπεις, έγκειται στο ότι είναι α π ό λ υ τ α  σπουδαίο να διαβαστεί η βασική έστω έκθεση π ρ α- γ μ α τ ι κ ά  κ α τ α ν ο η τ ά. Γι αυτό είναι οπωσδήποτε απαραίτητο να ξέρει κανείς θαυμάσια τη γαλλική γλώσσα, θαυμάσια γιατί διαφορετικά η εντύπωση θα είναι μηδέν, τη γ α λ λ ι κ ή, γιατί αλλιώς και τα 9/10 κατά τη μετάφραση θα χαθούν ακριβώς για την Εκτελεστική Επιτροπή, στην οποία και πρέπει να επιδράσουμε (οι γερμανοί δ ε ν  ε ί ν α ι  σ ί γ ο υ ρ ο ι  και μπ ο ρ ο ύ ν να μην είναι). Βέβαια, εκτός από τη θαυμάσια γαλλική γλώσσα, χρειάζεται η κ α τ α ν ό η σ η  τ η ς  ο υ σ ί α ς  τ η ς  υ π ό θ ε σ η ς  και λεπτότητα. Εκτός από σένα, ά λ λ ο ς  κ α ν ε ί ς  δ ε ν  υ π ά ρ χ ε ι. Γι αυτό παρακαλώ, θερμότατα παρακαλώ, να δεχτείς έστω και για μια μέρα (θα διαβάσεις την έκθεση, θα ζητήσεις συγνώμη ότι η οικογένεια είναι άρρωστη, θα φύγεις, διαβιβάζοντας στον Ποπόφ). Αν ήδη αρνήθηκες γραπτά, στείλε τηλεγράφημα (Uljanow. Poronin – 10 κοστίζουν 60 χέλλερ): «δέχομαι για μια μέρα», «δέχομαι μόνο για τις 16» κτλ.

Σου σγίγγω θερμά το χέρι. Με ειλικρινή σε σένα αφοσίωση. Β.Ι.   (στο ίδιο σελ. 300/301).

Εξηγώντας παρακάτω την ανάγκη της παρουσίας της Αρμάν στη Συνδιάσκεψη αυτή, τονίζει Ο Λένιν χαρακτηριστικά  «Ε γ ώ  δ ε ν  κ ά ν ω  για  ε κ ε ί. …για μας, το νη μην έχουμε «γάλλο», σημαίνει να χάσουμε τα 9/10!» . Μετά από τη συγκατάθεση της Αρμάν αρχίζει στα επόμενα γράμματα η καθοδήγηση για τη Συνδιάσκεψη ενθαρρύνοντας την Αρμάν και εκφράζοντας την εμπιστοσύνη που της έχει. Η όλη αλληλογραφία μας δίνει πολύ ζωντανά το κλίμα και τις σχέσεις, τις συμπεριφορές, τις προσδοκίες:

«[…] Είμαι βέβαιος ότι είσαι από τους ανθρώπους εκείνους που αναπτύσσουν τη δράση τους , γίνονται πιο σταθεροί, πιο δυνατοί, και τολμηροί, όταν βρίσκονται μόνοι τους σε υπεύθυνο πόστο και γι αυτό το λόγο δ ε ν  π ι σ τ ε ύ ω καθόλου τους απαισιόδοξους, δηλ. εκείνους που λένε ότι εσύ…είναι ζήτημα αν…Ανοησία και πάλι ανοησία! Δεν πιστεύω! Θα τα καταφέρεις περίφημα! Με την υπέροχη γλώσσα σου θα τους τσακίσεις στα σίγουρα όλους και τον Βαντερβέλντε δεν θα τον αφήσεις να διακόπτει και να φωνάζει. (Σε περίπτωση που θα συμβεί κάτι, να υποβάλεις επίσημη διαμαρτυρία προς ο λ ό κ λ η ρ η  την ΕΕ και απειλή αποχώρησης + έγγραφη διαμρτυρία απομέρους ολόκληρης της αντιπροσωπείας.) […](στο ίδιο, σελ. 307/308).

«Γούστο» έχει η προειδοποίηση που της απευθύνει μιλώντας για τον «γυναικά» Πλεχάνοφ: «[…] Ο Πλεχάνοφ αγαπά να «φέρνει σε αμηχανία» τις συντρόφισσες, λέγοντάς τους «ξαφνικά» αβρότητες (στα γαλλικά κτλ.) Πρέπει να είσαι έτοιμη γι αυτό για γρήγορη απάντηση, όπως: είμαι καταγοητευμένη, σύντροφε Πλεχάνοφ, είστε πραγματικά παλιός γυναικάς (ή ευγενής καβαλιέρος), ή κάτι άλλο παρόμοιο για ν α  τ ο υ  κ ό ψ ε ι ς  τ ο β ή χ α  α μ έ σ ω ς  με λεπτότητα. Πρέπει να ξέρεις ότι όλοι θα θυμώσουν πολύ (εγώ πολύ χαίρομαι!), βλέποντας ότι εγώ απουσιάζω και ίσως να θελήσουν να εκδικηθούν εσένα. Όμως είμαι σίγουρος πως θα δείξεις τα «νυχάκια σου» με τον καλύτερο τρόπο» […] (στο ίδιο, σελ. 314).

Μετά από τη Συνδιάσκεψη ο Λένιν απευθύνεται στην Αρμάν με λόγια επαινετικά (στο ίδιο, σελ. 323).

Η Αρμάν είχε την ιδέα να γράψει μια μπροσούρα στα ρώσικα για νέους ανθρώπους για τη σεξουαλική ηθική. Συμβουλεύθηκε πρώτα τον Λένιν ο οποίος είχε μια αλληλογραφία μαζί της. Πρόκειται για μια συζήτηση με έντονη τη σφραγίδα της χώρας και της εποχής. Η Κολλοντάι έχει γράψει πολλά βιβλία και άρθρα αφήνοντάς μας έργο. Στα ελληνικά υπάρχουν:

-Οι σχέσεις των δύο φύλων και ο μαρξισμός (εκδόσεις «Γκοβόστη»)

-Οικονομική και σεξουαλική απελευθέρωση της γυναίκας (εκδ. «Πύλη»)

-Το γυναικείο ζήτημα (εκδ. «Πύλη»)

Γενικά οι πηγές για το παρόν άρθρο ήταν οι εξής βιβλιογραφία:

-Λένιν, Άπαντα, τόμοι 48 και 49

-Alexandra Kollontai, Selected articles and speeches, “Progress Publishers”

-Aleksandra Kollontaj, Een grote liefde, “Feministische Uitgeverij Sara”

-Alexandra Kollontai, Ich habe viele Leben gelebt…,Autobiographische Aufzeichnungen  („Dietz Verlag Berlin“)

-Alexandra Kollontai, Der weite Weg, Erzählungen, Aufsätze, Kommentare (“Verlag Neue Kritik”)

Το πρώτο μέρος εδώ.